ACTIE TEGEN IRAK; Wat houdt steun Italie precies in?

EN TOEN in Italie eindelijk iets van stabiliteit in zicht kwam, meldde zich opnieuw de onvermijdelijke Fausto Bertinotti. Opnieuw is de strenge communistische leider gebelgd over de militaire politiek....

In april vorig jaar wilde de regering een militaire expeditie naar Albanië sturen. Bertinotti moest niets hebben van die Operatie Alba. Daardoor verloor Prodi zijn meerderheid in de Kamer. Maar rechts kwam hem te hulp, de regering kon blijven zitten, en Alba kon beginnen. Gaat dat scenario zich herhalen als het straks oorlog wordt tegen Saddam?

De Amerikanen en de NAVO hebben in Italië negen militaire bases. Voor buitenlandse operaties moet Italië toestemming geven. Zal dat gebeuren als Washington de bases nodig heeft voor een oorlog tegen Irak? Bij voorbaat hebben Bertinotti's communisten en de Groenen al nee gezegd. En als de regering toch akkoord gaat, is het crisis.

Nu is Italiës buitenlandse politiek ook wat Irak betreft geen schoolvoorbeeld van rechtlijnigheid en duidelijkheid. Engeland schaart zich gedecideerd achter Clinton. Duitsland, Spanje en Portugal bieden hun bases aan. Frankrijk wil geen wapengekletter horen en werkt tegen de klippen op aan een diplomatieke oplossing. En Italië?

Premier Prodi tekent eerst een pacifistische verklaring met de Russische president Jeltsin. Hij heeft kennelijk niet door dat Jeltsin de Verenigde Staten een toontje lager wil laten zingen en de Irak-crisis gebruikt om Rusland te laten terugkeren op het wereldtoneel. Hij beseft evenmin dat inschikkelijkheid tegenover een man die de VN-resoluties aan zijn laars lapt, Italiës ambitie om permanent lid te worden van de Veiligheidsraad kan fnuiken.

Prodi schrikt van de boze reacties uit de VS en Italië zelf en draait bij. Hij maakt duidelijk dat het Italiaanse pacifisme zijn grenzen heeft en dat een oorlog onvermijdelijk is als Saddam niet toegeeft.

Minister Dini van Buitenlandse Zaken, een pro-Amerikaan in hart en nieren, verzekert dat Italië niet zo stom zal zijn om de de Verenigde Staten bij voorbaat het gebruik van de bases te ontzeggen. Saddam, voegt hij eraan toe, is alleen maar gevoelig voor geweld.

Kan Clinton na die ommezwaai verzekerd zijn van de Italiaanse trouw? Nee natuurlijk, want niets in Rome is simpel of rechtlijnig. Over grote kwesties zoals het sturen van een troepenmacht naar Albanië of de houding tegenover de Iraakse crisis, zijn de partijen die geacht worden de regering te steunen, hopeloos verdeeld.

Eeuwige dwarsligger is Bertinotti's partij Communistische Herstichting. Logisch, want de communisten zijn altijd al tegen de NATO geweest, tegen militaire machtsontplooiing, tegen de Amerikaanse wereldsuprematie. Prodi wist wat hij in huis haalde toen hij met deze partij in zee ging. Maar waar had hij zijn Kamermeerderheid anders vandaan moeten halen?

Na zijn veto's tegen de Operatie Alba en de bezuinigingen op de sociale uitgaven heeft Bertinotti voor de derde keer het zwaard van Damocles boven Prodi gehangen. De eerste keer schoten de rechtse partijen de premier te hulp, de tweede keer werd Bertinotti afgekocht met de 35-urige werkweek. Hoe zal het deze keer aflopen?

Maar deze keer is Bertinotti niet de enige dwarsligger. Ook de Groenen zullen het vertrouwen in de regering opzeggen als Prodi de Amerikanen de bases in Italië laat gebruiken voor een strafexpeditie tegen Irak. De leider van de Groenen, Luigi Manconi, is afkomstig uit Lotta Continua, een '68-beweging links van de communisten. Lotta Continua bestaat niet meer, maar Manconi is zijn wilde haren nog niet kwijt.

Bertinotti heeft geen ministers, Manconi wel. Die zullen worden teruggetrokken als de bases ter beschikking worden gesteld aan de Amerikanen. Maar de kloof in het regeringsblok gaat nog dieper en loopt dwars door de grootste regeringspartij, de ex-communistische PDS. Op het congres van vorige week, waarin de partij besloot te veranderen van naam en van symbolen, ontpopte haar leider Massimo D'Alema zich als fervente voorstander van een diplomatieke oplossing in Irak. De linkervleugel van de partij zal waarschijnlijk stemmen tegen het gebruik van de bases voor een aanval op Irak.

De regerende Olijf-coalitie is verdeeld, dus juicht de nog veel verdeelder rechtse oppositie. Zal ze deze keer opnieuw de regering redden als het komt tot stemmen over de bases? De ex-neofascist Fini vindt dat Italië zijn verplichtingen jegens zijn Amerikaanse bondgenoot moet nakomen. Maar Berlusconi heeft Prodi te verstaan gegeven dat hij ditmaal er niet over peinst de regering te redden.

Dini heeft gisteren zijn Amerikaanse collega Albright verzekerd dat de standpunten over de Iraakse crisis van de VS en Italië niet veel van elkaar verschillen. Hoe weet hij dat zo zeker? Net als zeven jaar geleden heeft de paus zich opgeworpen tot aanvoerder van het pacifistische kamp. Zijn stem heeft bij de katholieken van alle politieke gezindten veel gezag. De verwarring neemt toe. Het kan het ook anders? Als de Italianen ruzie maken over alles, hoe kunnen ze het dan over belangrijke zaken eens zijn? Jan van der Putten

Meer over