Actie, en liefst niet alleen vandaag

De leuze bij de vakbondsdemonstratie is 'Red de zorg'. FNV-leider Ton Heerts spreekt, maar ook staatssecretaris Martin van Rijn. Waar het ministerie 'bespaart', wil de FNV onvrede mobiliseren.

Gerard Reijn en Gijs Herderscheê
null Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant
Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Waar gaat het precies om?

De leuze waarmee de FNV vandaag het Amsterdamse Westerpark vol probeert te krijgen, suggereert dat 'de' zorg ten onder dreigt te gaan. Dat is natuurlijk overdreven, maar overdrijving hoort bij actievoeren.

De wrok waarmee de FNV zit, betreft niet zozeer 'de' zorg, maar vooral de decentralisatie van en de bezuinigingen op de langdurige zorg. Dus zeg maar het dossier waarmee staatssecretaris Martin van Rijn nu al het hele jaar worstelt: langdurige zorg, jeugdzorg, thuiszorg, verzorgingshuizen. Die vielen altijd onder de AWBZ, maar werden begin dit jaar overgeheveld naar andere wetten, zoals de Wet Langdurige Zorg en de WMO. En nu gaat de gemeente er over.

Weliswaar worden in de leuzes van de actie ook nog even de 'recordwinsten' gehekeld van de ziektekostenverzekeraars, maar FNV's actieleider Gijs van Dijk erkent dat die er een beetje met de haren zijn bijgesleept. Die winsten zijn nog altijd zo mager, dat alleen coöperaties zich in deze markt wagen.

Hoe groot is de bezuiniging op de langdurige zorg?

Volgens de FNV gaat het om 3 miljard euro.

Het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn & Sport houdt het erop dat er niet is 'bezuinigd', maar wel 'bespaard'. 'In 2017 geven we aan deze zorg evenveel uit als in 2013', legt een woordvoerder uit. Even veel geld, maar de vraag naar zorg neemt steeds toe. Door de vergrijzing bijvoorbeeld. En ook de vraag in de jeugd-GGZ is geëxplodeerd.

De uitgespaarde groei bedraagt méér dan 3 miljard euro. Het kabinet vindt dat een ingreep onvermijdelijk was, want de kosten van de langdurige zorg rezen met een tempo van meer dan 5 procent per jaar de pan uit.

Het ministerie erkent dat er op één zorgpost wel echt is bezuinigd: de huishoudelijke hulp. Daarvoor is het budget met 35 procent ingekrompen en die krimp loopt nog op tot 40 procent in 2017.

Wat zijn de effecten van de 'besparingen' of 'bezuinigingen' voor de werkgelegenheid?

Het CBS kwam enkele weken geleden met de optelsom: nergens daalde het aantal banen harder dan in de zorg. Al twee jaar achter elkaar. Alleen al in het tweede kwartaal van dit jaar 65 duizend banen in totaal, vooral in de welzijnszorg (thuiszorg, verzorgingshuizen, gehandicaptenzorg, kinderopvang).

De FNV spreekt van een 'race naar de bodem': door de vlijmscherpe concurrentie leggen thuiszorgbedrijven die een 'normaal' salaris betaalden, het loodje. Ze ontslaan mensen en verlagen éénzijdig de lonen met soms tientallen procenten. Soms kunnen ontslagenen weer aan de slag als alfa-hulpen: spotgoedkope 'zelfstandigen', zonder cao, zonder pensioen.

Het kabinet denkt dat het weer goed komt. In 2017 stijgt de vraag weer, vooral naar de zwaardere typen van zorg.

null Beeld Kees van de Veen/Hollandse Hoogte
Beeld Kees van de Veen/Hollandse Hoogte

Gaat het alleen om de werkgelegenheid?

Het gaat de FNV ook om de kwaliteit en de zekerheid van de zorg. Zo wijst actieleider Gijs van Dijk erop dat steeds meer zorgbehoevenden naar de rechter lopen om de (thuis)zorg te krijgen die ze denken nodig te hebben. In de eerste helft van het jaar ging dat al om duizend rechtszaken, een stijging van 80 procent, zo becijferde de Raad voor de Rechtspraak.

Sommige vormen van zorg lopen zienderogen terug. Beschermd wonen bijvoorbeeld. In sommige gemeenten is daar drastisch het mes in gezet. 'De politie meldt dat er steeds vaker verwarde mensen op straat lopen', zegt actieleider Van Dijk. 'Dat is een gevolg van de bezuinigingen op beschermd wonen en op psychiatrische zorg.'

Is dit een actie van de FNV alleen?

Ja. Nou ja, samen met de SP, natuurlijk. Het is weliswaar een vervolg op de Volkspetitie Red de Zorg van mei dit jaar, waaraan ook vakbond CNV meedeed. Maar het CNV zegt dat ze nu in goed overleg is met staatssecretaris Van Rijn, en dat dit dus niet het moment is om te demonstreren. Zo wijst Suzanne Kruizinga van CNV Welzijn & Zorg er op dat Van Rijn voor volgend jaar 100 miljoen extra heeft uitgetrokken om de nood bij verpleeghuizen te lenigen. 'Hartstikke mooi, maar we zijn er nog niet', schrijft ze. Kruizinga noemt de gesprekken met het kabinet 'veelbelovend'.

Heeft de FNV ook nog andere doelen met deze demonstratie?

Zeker. De FNV steekt als het ware een teen in het water om de temperatuur van maatschappelijke onvrede te meten. En die moet zo veel mogelijk worden uitvergroot. Om de opkomst te stimuleren, kan iedereen een gratis treinkaartje naar Amsterdam krijgen via de site fnvvoorzorg. Demonstreren niet verplicht.

Is de opkomst groot, dan volgt er meer. Het is een vergelijkbare strategie als in 2004, toen de laatste grote massademonstratie van de vakbeweging plaats vond. Die was op 2 oktober 2004 op het Museumplein in Amsterdam. Toen mobiliseerde de FNV (samen met CNV en MHP) de onvrede tegen bezuinigingen van het tweede kabinet Balkenende (CDA-VVD-D66). Met estafettedemonstraties - eerst truckers, daarna in de metaal, enzovoort - werden de geesten rijp gemaakt.

Nu gebruikt de FNV de reorganisatie van de langdurige zorg en de jeugdzorg om meer onvrede op andere gebieden te mobiliseren.

De politie voert al maanden cao-acties. De FNV wijst de loonsverhoging voor ambtenaren af, omdat die vrijwel helemaal wordt betaald uit versobering van het pensioen. De FNV voorziet dat het kabinet de afgesproken 'reparatie' van het derde WW-jaar frustreert, omdat het UWV die niet mag regelen. Tenslotte is er de aanscherping van de regels waardoor veel seizoenwerkers en flexkrachten een veel lagere uitkering krijgen bij werkloosheid.

Ook in die conflicten wil de FNV grote acties organiseren. Als de demonstratie Red de Zorg een succes wordt.

null Beeld ANP
Beeld ANP
null Beeld
Beeld
Meer over