Achebe zag een Afrika dat blanken niet konden zien

De betekenis van de Nigeriaanse schrijver Chinua Achebe is enorm. In zijn boeken verlegde hij de blik van het continent Afrika naar de Afrikaan.

De vader van de moderne Afrikaanse literatuur is overleden. Chinua Achebe, vooral bekend geworden door zijn debuutroman Things Fall Apart (1958), stierf donderdagavond op 82-jarige leeftijd. De betekenis van de Nigeriaanse auteur voor de Afrikaanse literatuur en kunst, maar zeker ook het Afrikaans zelfbewustzijn, is enorm geweest.

Het had niet veel gescheeld of de meer dan tien miljoen mensen die, in ruim vijftig talen, zijn debuutroman hebben gelezen, zouden nooit van Achebe hebben gehoord. Hij stuurde het origineel van zijn werk uit 1958 namelijk naar een uitgever in Londen die het liet slingeren. Achebe had geen kopie. Na lange tijd niets te hebben gehoord, overwoog hij een ander beroep te nemen.

Zover kwam het niet. Chinua Achebe groeide niet alleen uit tot een groot schrijver van romans, poëzie en kinderboeken, maar drukte ook als essayist, uitgever en leraar een belangrijk stempel op de ontwikkeling van literatuur en kunst in het Afrika van na de onafhankelijkheid.

Zijn betekenis voor het continent, zowel in esthetisch als maatschappelijk opzicht, kan het best als volgt worden samengevat: Achebe verlegde voor de blik op Afrika het perspectief naar de Afrikaan zelf. Dat leidde nooit tot zelfverheerlijking, wel tot verdieping en kennis die met een westers-koloniale blik vaak onmogelijk bleek.

De soms intellectuele, soms ook maatschappelijk ontwrichtende botsing tussen het inheemse Afrika en zijn vroegere blanke heersers (in Things Fall Apart subtiel ironisch gepersonificeerd als 'Mr. Brown') beheerst zijn werk.Ook liet Achebe zich kennen als lid van de Igbo, het Nigeriaanse volk dat eind jaren zestig streed voor een onafhankelijk Biafra.

Zijn wellicht fraaiste non-fictiewerk is een essay over Afrika en The Picture of Dorian Gray, over het boek van Oscar Wilde. Afrika, schrijft Achebe, is voor het Westen de plek waarop blanken al hun fysieke en mentale tekortkomingen projecteren, opdat zij zichzelf superieur kunnen wanen.

Na een auto-ongeluk in 1990 in Nigeria was hij vanaf zijn middel verlamd. Achebe woonde daarna voornamelijk in de Verenigde Staten, waar hij ook overleed. De afgelopen jaren was hij hoogleraar aan een universiteit op Rhode Island, heel subtiel ironisch Brown Universiteit geheten.

Chinua Achebe is dood, maar zijn talent is veiliggesteld. Nigeria kent niet alleen oudere literaire grootheden als Woyle Soyinka, de eerste zwarte Afrikaan die de Nobelprijs voor literatuur ontving, maar ook jongeren als Chimamanda Ngozi Adichie (35). Ook zij is een Igbo. Ooit zal zij de Nobelprijs winnen.

undefined

Meer over