Reportage

Aboutaleb op z’n wekelijkse wijktoer: ‘We zijn antigif aan het toedienen in Carnisse’

Burgemeester Ahmed Aboutaleb wandelt door Carnisse. Achter hem stadsmarinier Daniëlle van den Heuvel.   Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant
Burgemeester Ahmed Aboutaleb wandelt door Carnisse. Achter hem stadsmarinier Daniëlle van den Heuvel.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

De Rotterdamse wijk Carnisse scoort slecht in de ranglijstjes. Veel bewoners wonen er maar kort. Burgemeester Ahmed Aboutaleb is er sinds een jaar wekelijks actief om het tij te helpen keren. ‘We willen de malafide beleggers uitroken, niet de bewoners.’

Vrijdag 15 januari 2021

‘Thuis kun je geen komkommers plukken’

Terwijl buiten een Bulgaarse BMW met rode rozen en blauwe linten op de motorkap staat te ronken, kijkt Ahmed Aboutaleb naar een filmpje in Le Sud, het informele theatertje onder de bovenwoning van Gilbert van Drunen. De kastelein van Wijnbar Koffie & Ambacht, tevens hoofdredacteur van de Carnisser Koerier, vroeg tientallen inwoners van Carnisse de burgemeester iets te vertellen over hun wijk.

Ze willen meer betaalbare seniorenwoningen, minder grofvuil op straat, zeggen ze in het filmpje. Minder pandjesbazen, meer groen. Ze zijn bezorgd over loden waterleidingen en gemeentelijke sloopplannen. Ze hebben ideeën voor buurtfeesten en geveltuintjes. ‘Carnisse is een superleuke buurt’, klinkt het, ‘maar er zijn ook gigantische problemen.’

Aboutaleb weet het. Sinds juni 2020 wandelt, praat en luistert hij vrijwel elke vrijdag in Carnisse. Hij ontmoet bewoners, welzijnswerkers, ambtenaren en vele anderen. De wijk met elfduizend inwoners scoort slecht in het Wijkprofiel. Dat is de tweejaarlijkse ‘thermometer’ die laat zien hoe de stad ervoor staat: hoe gaat het met de veiligheid, hoe is het met de kwaliteit van de gebouwen, parken en straten, en met de sociale cohesie en zelfredzaamheid van de bewoners.

De burgemeester wil wat doen aan de huisvesting van arbeidsmigranten, aan de veiligheid, de leefomgeving en de sociale cohesie. Een netwerk bouwen van bewoners en professionals. De bewonersfilm is een noodgreep. Door de coronamaatregelen kan Aboutaleb minder mensen persoonlijk ontmoeten. ‘Dit is de vangst van tweeënhalf uur filmen’, zegt Gilbert van Drunen over zijn compilatie van een stief kwartiertje. ‘Hier wonen zulke ongelooflijk mooie mensen. Lotsbestemming, dat verbindt de Carnissenaren. Als je tot elkaar bent veroordeeld, dan zorg je voor elkaar.’

Aboutaleb wil meer binding in de wijk. ‘Cultuur is het zout in de pap’, zegt hij. ‘Hoe betrekken we de Oost-Europese arbeidsmigranten bij onze stad? Ze zijn hier niet alleen om onze tomaten te plukken en onze badkamers te renoveren.’ Deze groep heeft het door corona extra zwaar; het advies ‘werk thuis’ kunnen ze niet opvolgen. ‘Thuis kun je geen komkommers plukken.’

Als antwoord spreekt de burgemeester de inwoners toe in een filmpje. ‘Ik heb in Carnisse al zoveel bijzondere mensen ontmoet, zoveel verhalen gehoord’, zegt hij. ‘Zonder corona hadden we samen in een zaaltje gepraat en gegeten. Dit is momenteel de enige wijk waar ik nog veel kom.’

Op straat heeft zich een bruidsstoet gevormd, de Bulgaarse BMW loeit op vol vermogen. ‘Heeft iemand een bonnenboekje bij zich?’, vraagt Aboutaleb geërgerd. Gilbert van Drunen sust buiten de boel. ‘Ik ben zo ongelofelijk trots op deze rotzakken’, glundert hij. ‘De bruidegom heeft een mooi pak aan en zijn huis is geschilderd.’

Vrijdag 29 januari
‘Zo’n tosti doet wonderen’

‘Zo, dat is sterke koffie!’, zegt Aboutaleb. Hij zit op een groene barkruk op de zolder van de Kerk van de Nazarener. Achter de bar staat predikant Stephen Overduin met een thermoskan. ‘Natuurlijk, het is opvangkoffie.’

Het is week twee van de avondklok, die ook geldt voor dak- en thuislozen. Rotterdam heeft extra nachtopvang geregeld in de Maassilo voor ‘niet-rechthebbenden’, vooral Oost-Europese arbeidsmigranten die niet bij de gemeente staan ingeschreven. Corona heeft velen werkloos gemaakt. Vaak betekent einde uitzendbaan automatisch einde huurcontract.

Wie overdag rondhangt in Carnisse is in de maanden van de avondklok welkom in de dagopvang in de kerk. Op zolder hangt een intense zweetlucht. De mannen – en een enkele vrouw – ogen vermoeid. De meesten zijn Pools. ‘Ze zijn moe van het zwerven’, zegt Overduin. Vrijwilligers van de kerk, het Leger des Heils en leerlingen van het Hoornbeeck College maken koffie en tosti’s. ‘Zo’n tosti doet wonderen’, constateert de burgemeester. De voetbaltafel van de dominee is populair. ‘Het beste vaderdaggeschenk ooit van mijn vrouw’, zegt de predikant.

Zo’n 85 procent van de mensen in deze opvang is bekend uit het hulpcircuit. Ze drinken of blowen hun ellende weg, al lopen oorzaak en gevolg vaak door elkaar. ‘Zou een tientje zakgeld iets zijn voor deze groep?’, vraagt de burgemeester. Hij is niet bang voor een aanzuigende werking. ‘Welnee. Mensen zitten hier niet voor hun plezier. Plezier is thuis, met familie.’

Aboutaleb praat met een Poolse bewoner van Carnisse. Links Ewelina, die voor de gemeente contact legt met arbeidsmigranten. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant
Aboutaleb praat met een Poolse bewoner van Carnisse. Links Ewelina, die voor de gemeente contact legt met arbeidsmigranten.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Vrijdag 5 februari
‘Malafide beleggers uitroken, niet de bewoners’

Veel woningen mogen gehorig en klein zijn, beleggers kopen ze in hoog tempo op. Kostte een huis in Carnisse begin 2017 gemiddeld 117 duizend euro, eind 2020 was dat 179 duizend euro. Particuliere eigenaren delen de huizen op in kamers en verhuren ze aan Polen en Bulgaren. Van hen heeft 80 procent een tijdelijk huurcontract; 75 procent betaalt (veel) te veel huur.

Rotterdam wil speculanten de pas afsnijden, zeker in kwetsbare wijken. ‘Als je me diep in mijn hart kijkt, zou ik het liefst op héél Carnisse een Wvg vestigen’, zegt Aboutaleb in een vergadering met ambtenaren. Deze Wet voorkeursrecht gemeenten verplicht eigenaren bij verkoop hun huis eerst aan de gemeente aan te bieden. Zo kan worden voorkomen dat woningen in verkeerde handen vallen, of dat beleggers de prijzen opdrijven als er gemeentelijke plannen in de maak zijn voor bijvoorbeeld sloop, renovatie of samenvoeging van huizen.

Maar een Wvg mag niet op grote schaal worden ingezet. Bovendien zijn de bewoners als de dood voor de wet. Ze kijken met argwaan naar de gemeentelijke blauwdrukken voor sloop en herontwikkeling in Rotterdam-Zuid. Wat op de tekentafel een verbetering lijkt, is in de praktijk een bedreiging.

‘Sloop van woningen die aan het einde zijn van een levenscyclus, is niet het probleem’, benadrukt Aboutaleb. ‘Maar bewoners vrezen dat ze na renovatie of sloop en nieuwbouw hoge huur moeten betalen die niet geheel door de huurtoeslag wordt gecompenseerd. De vrees voor hoge huren is dus het probleem.’

En de inspraak moet beter. ‘Echte participatie betekent dat je vanaf het begin mag meepraten, niet aan het einde nog suggesties mag doen om 10 procent te veranderen. Dat is geen inspraak, zeker niet in een wereld waarin veel mensen de overheid wantrouwen. We willen de malafide beleggers uitroken, niet de bewoners.’

Burgemeester Aboutaleb praat met een buurtbewoner die in Libanon heeft gezeten. Een wond in zijn maagstreek veroorzaakt de dikke buik. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant
Burgemeester Aboutaleb praat met een buurtbewoner die in Libanon heeft gezeten. Een wond in zijn maagstreek veroorzaakt de dikke buik.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Vrijdag 28 mei
‘We zijn antigif aan het toedienen’

In een kantoortje dat Aboutalebs vaste uitvalsbasis in Carnisse is, staat een bos bloemen klaar voor Woonbron. Hals over kop heeft die corporatie tijdelijke huisvesting geregeld voor een gezin met een huurconflict. Toen de huisbaas hoorde dat er over hem was geklaagd, zette hij het gezin zonder pardon op straat.

‘We zoeken een structurele oplossing voor ingewikkelde zaken als deze’, zegt stadsmarinier Daniëlle van den Heuvel. ‘Als het spannend wordt, moeten we mensen veiligheid kunnen bieden.’ Ze is een van de acht stadsmariniers in Rotterdam. De ‘enige mariniers zonder uniform’ spelen een hoofdrol in het lokale veiligheidsbeleid. Als ‘superambtenaar’ hebben ze flink wat bevoegdheden.

null Beeld

Met een hecht, divers team werkt Van den Heuvel dagelijks in Carnisse. ‘Boeven vangen’, noemen ze de ‘integrale aanpak’ van malafide winkeliers, uitzendbazen en verhuurmakelaars – vaak een kluwen bv’s met dezelfde personen achter de schermen. Daarbij hoort soms een vangnet voor kwetsbare bewoners, zoals een ‘escalatiewoning’ elders, als ze worden bedreigd door hun huisbaas. ‘Maar ik wil niet dat mensen gaan denken dat ze hier een sociale huurwoning kunnen regelen’, zegt de stadsmarinier. ‘Zoiets gaat snel van mond tot mond en de casuïstiek waait hier toch al naar binnen. Alleen voor noodgevallen kunnen we opvang zoeken.’

Wekelijks komen er tips over hennepkwekerijen, huurconflicten en huiselijk geweld. De burgemeester bespreekt maandelijks met de stadsmariniers, politie en het Openbaar Ministerie de lopende (straf)zaken in Carnisse. Er zijn drugs- en prostitutiepanden gesloten, en onlangs was er in alle vroegte een inval van politie, justitie en de Belastingdienst bij een ondernemer. Hij wordt verdacht van witwassen en uitbuiting.

‘Hoge huren vragen is niet strafbaar’, zegt Van den Heuvel. ‘Maar veel huisbazen hebben hun geld op dubieuze wijze verdiend. Daarvan kunnen we wel een zaak maken.’ Aboutaleb knikt. ‘We zijn antigif aan het toedienen.’

Aboutaleb praat met groep jongeren die zo meteen boksles krijgen op het Amelandseplein. Beeld  Guus Dubbelman / de Volkskrant
Aboutaleb praat met groep jongeren die zo meteen boksles krijgen op het Amelandseplein.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Vrijdag 17 juli
‘Er zijn ook mensen die niet blij zijn’

Op de kop af een jaar geleden, op 17 juli 2020, was het feest op het Amelandseplein. De buurt maakte kennis met Ahmed Aboutaleb, die zich voorstelde als ‘de nieuwe buurman’. Nu is er wéér feest op het grote grasveld, weer schijnt de zon uitbundig. Circus Lori vermaakt de kinderen, er zijn springkussens en suikerspinnen, marktkraampjes en zitjes, er wordt gegeten en gekeuveld.

Wijkagenten Ad en Johannes slaan het geheel gade. Ze kennen iedereen, iedereen kent hen. ‘Hé prinses, alles goed? Of moeten we oma bellen?’, vragen ze een meisje van 13 dat ze op verzoek van haar grootmoeder in de smiezen houden. De agenten prijzen de aandacht van de burgemeester, de stadsmarinier en hun team. ‘Maar laten we de problemen niet overdrijven’, zegt Ad. ‘Ik ben wijkagent geweest in Hillesluis, in Bloemhof, in de Beverwaard. Dan schrik je niet van Carnisse. Dit is echt geen getto.’

Toch maakt de betrokkenheid van Aboutaleb wel degelijk een verschil, vult Johannes aan. ‘Alles gaat sneller, alles krijgt prioriteit.’ Aan de Pleinweg zijn hekken geplaatst in portieken met hardnekkige overlast. Het onderzoek naar malafide winkeltjes en louche verhuurmakelaars is in een stroomversnelling geraakt. Er is cameratoezicht gekomen. ‘Het feit dat die camera’s er nog niet waren, bewijst dat dit geen wijk is met high impact crime’, zegt Johannes. ‘Maar ze helpen ons enorm.’

Iets verderop, bij haar eigen marktkraampje, promoot Louise van Gend haar fotoproject op sociale media, Mensen van Carnisse. Vorig jaar kwam ze in verzet tegen de sloop en nieuwbouw van de Fazantstraat, waar ze koud een huis had gekocht. De gemeenteraad blokkeerde de sloop, nu denken bewoners en gemeente samen na over de toekomst.

‘Carnisse is een fijne wijk’, zegt Van Gend. ‘De problemen waar het in de media over gaat, heb ik zelf niet zo op mijn netvlies staan. Maar het is goed dat er aandacht voor is. Zolang het maar over mensen gaat, niet over statistieken.’ Ze is eerder bang dat Carnisse op termijn de Kop van Zuid en Katendrecht achterna gaat – ooit volksbuurten, nu yuppenwijken. ‘We zitten hier bij het Zuiderpark, de snelweg, Ahoy en het Zuidplein. Je lost niets op als je arme mensen de wijk uitjaagt.’

Gaat het al beter met Carnisse? Dat wordt duidelijk in februari 2022. Dan verschijnt een nieuw Wijkprofiel, het tweejaarlijkse onderzoek naar veiligheid, zelfredzaamheid, sociale samenhang en de openbare ruimte. Die scores, op basis van objectieve data en duizenden enquêtes, vormen de proef op de som.

Aan het eind van het wijkfeest neemt Aboutaleb de microfoon. ‘Lieve mensen’, zegt hij, ‘30 procent van de inwoners zoekt een beschermende overheid. Die taak hebben we soms een beetje verzaakt. Daarom ben ik hier al een jaar actief. Maar we zijn nog lang niet klaar. Als u meedoet, dan beloof ik u dat ik nóg een jaartje blijf.’

Er klinkt applaus. ‘U klapt omdat u blij bent. Maar er zijn ook mensen die niet blij zijn. Voor hen blijf ik ook.’

Sinds juni 2020 volgt de Volkskrant burgemeester Aboutaleb in de Rotterdamse wijk Carnisse. Dit is deel zes van een serie.

Meer over