Nieuws

ABN verelfvoudigt bankkosten zakelijke rekening coffeeshops

Coffeeshops die bij ABN Amro bankieren, gaan elf keer zoveel betalen voor hun zakelijke rekening. Dat is het gevolg van het besluit van ABN om als eerste Nederlandse bank kosten van fraudeonderzoek naar een bedrijfssector door te rekenen. Circa 250 coffeeshops die al klant zijn, betalen vanaf 1 januari geen tientje meer, maar 110 euro per maand.

Coffeeshops krijgen vanaf 1 januari 2022 door ABN de rekening gepresenteerd voor fraudebestrijding, een enorme kostenpost. Beeld Getty Images
Coffeeshops krijgen vanaf 1 januari 2022 door ABN de rekening gepresenteerd voor fraudebestrijding, een enorme kostenpost.Beeld Getty Images

Banken staan onder grote druk om witwassen te bestrijden, onder meer door miljoenenboetes en de dreiging van persoonlijke vervolging van verantwoordelijke bestuurders. De fraudebestrijdingsafdelingen die daartoe zijn opgetuigd, vormen een groeiende kostenpost. Waar andere banken die bestrijden door lastige klanten uit te sluiten, kiest ABN ervoor ze de rekening te presenteren.

De bank maakt het beleid vandaag bekend, maar had de winkeliers al eerder per brief ingelicht, zegt Simone van Breda, voorzitter van de Bond van Cannabis Detaillisten, die zo’n honderd coffeeshops vertegenwoordigt. ‘Die mededeling hadden we niet zien aankomen.’ Van Breda toont begrip voor de bank, maar wil graag in gesprek. ‘We willen weten waar het dan precies wringt in het onderzoek naar coffeeshops.’

Fraudebestrijding

De banken zijn de laatste jaren miljarden meer gaan uitgeven aan fraudebestrijding, die verplicht is door de Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme (Wwft). Dit voorjaar schikte ABN nog voor bijna een half miljard euro met het OM, vanwege lakse controle op witwassen. Bestuursleden worden zelfs persoonlijk aangepakt. Het OM is nog bezig met de vervolging van oud-ING-bestuurder Ralph Hamers en drie oud-topmannen van ABN zijn verdachten in witwaszaken, onder wie Gerrit Zalm.

Banken zijn zoekende naar hoe ze moeten omgaan met sectoren die veel onderzoek vergen en daardoor duur zijn. Zo laat de Rabobank bedrijven uit risicovolle sectoren simpelweg geen rekening meer openen. De bank sloot clubs uit het betaald voetbal en kleine autobedrijven generiek uit. ABN besloot vorig jaar buitenlandse zakelijke rekeningen duurder te maken, omdat fraudecontrole over de grens een stuk ingewikkelder is.

Maar een hele sector de rekening presenteren voor het onderzoek naar zichzelf, dat gebeurde niet eerder. Bob Hoogenboom, hoogleraar Forensic Business Studies aan de Nyenrode Business Universiteit, noemt de actie ‘goedkoop’. ‘Coffeeshops zijn legaal en hebben een legitieme functie in de samenleving.’

Problemen bij de achterdeur

Dat banken nadenken over preventie van criminaliteit vindt Hoogenboom goed, en hij onderkent dat er problemen zijn bij ‘de achterdeur’ van coffeeshops. ‘Maar zo’n onderdeel van de samenleving generiek belasten, is voor de bühne. Het klinkt mooi, maar het is niet wat ik versta onder invulling geven aan je maatschappelijke verantwoordelijkheid.’

ABN zegt dat risicovolle sectoren nu eenmaal duurder zijn. ‘We willen die klanten niet uitsluiten’, zegt een woordvoerder, ‘dus hebben we ervoor gekozen de kosten door te rekenen naar degene voor wie we ze maken.’

Coffeeshops zijn laaghangend fruit, vindt Hoogeboom. ‘Makkelijke doelwitten. Maar structurele vormen van criminaliteit worden niet met dezelfde aandacht en toewijding aangepakt.’ Hij doelt daarmee op witteboordencriminaliteit bij trustkantoren, fiscaal adviseurs, accountants en notarissen.

Witwaspraktijken

Onderzoekers van de Universiteit Utrecht kregen in 2019 toegang tot verdachte transacties van de Financial Intelligence Unit, de overheidsinstelling waar banken en andere spelers in de financiële sector misstanden moeten melden. De onderzoekers schatten op basis van de meldingen daar dat in Nederland jaarlijks 13 miljard euro wordt witgewassen.

Hoofdonderzoeker Brigitte Unger, hoogleraar Economie van de publieke sector, zei dit jaar tegen de website Follow the Money dat ze schat dat 3 miljard daarvan uit drugshandel afkomstig is en de andere 10 miljard uit witteboordencriminaliteit.

Een maatregel zoals de Rabobank nam tegen clubs in het betaald voetbal kan dan ook op meer begrip rekenen van Hoogenboom. ‘Daar wordt niet naar beneden gekeken maar naar boven, naar de boardrooms. Als ondernemingen betrokken zijn bij fraude, corruptie of witwassen en je probeert daar als financiële instelling paal en perk aan te stellen, dan geef je inhoud aan je verantwoordelijkheid.’