Aartsbisschop Monsengwo krijgt beledigend eerherstel van Mobutu

Het Zaïrese parlement wil aartsbisschop Monsengwo terug als voorzitter en plaatsvervanger van Mobutu. Maar voor eerherstel lijkt het te laat....

LAURENT MONSENGWO, aartsbisschop van Kisangani, maakte zijn politieke entree in 1990. Het was een tijd van groot optimisme in Zaïre. Mobutu, de dictator, was gezwicht voor de druk om te democratiseren. Politieke partijen waren niet langer verboden. De vrijheid van meningsuiting was in ere hersteld. Monsengwo werd gekozen tot voorzitter van de Nationale Conferentie. Als geestelijke had hij het morele gezag dat de politici in Kinshasa zo ontbeerden.

De conferentie was een massaal inspraakorgaan. Drieduizend burgers namen eraan deel. De slachtoffers van Mobutu's regime konden er eindelijk hun gal spuien. En de aanhangers van Mobutu mochten tegensputteren. Monsengwo leidde de tumultueuze zittingen met een bewonderenswaardige rust en gevoel voor humor.

Monsengwo is een innemende man. Hij geniet aanzien als theoloog en is lid van de pauselijke bijbelcommissie. Hij is ook nog musicus en taalkundige. Het is voor een groot deel aan hem te danken dat de Nationale Conferentie niet in grote chaos is verzand. Hij wist zijn positie als neutrale bemiddelaar te behouden. Hij had geen politiek verleden en kwam bovendien uit Kisangani ver van wespennest Kinshasa.

De bisschop kon bovendien rekenen op steun uit het buitenland, bovenal van de christendemocraten in België, het vroegere koloniale moederland. Zij zagen en zien Monsengwo als 'hun man in Zaïre', een ideale opvolger voor Mobutu.

Toen uit de Nationale Conferentie een kleiner interim-parlement werd gevormd, begonnen de problemen voor Monsengwo. Er moesten zaken worden gedaan. Het interim-parlement bestond uit twee vijandige blokken: de aanhangers van Mobutu versus de oppositie, verenigd in de Heilige Unie onder leiding van Etienne Tshisekedi. Beide kampen zetten Monsengwo onder druk om partij te kiezen.

President Mobutu vertoonde zich niet in het parlement, net zo min als hij zich persoonlijk wilde verdedigen voor de Nationale Conferentie. Hij speelde zijn geliefde rol van meester-intrigant achter de schermen. Hij speelde de verdeeldheid onder de oppositiepartijen slim uit en lokte Tshisekedi's rivalen weg uit de Heilige Alliantie.

Er groeide wrevel bij de radicale oppositie over Monsengwo. Tshisekedi verweet de bisschop dat hij hem niet had gesteund toen hij eerst tot premier werd gekozen en vervolgens door Mobutu persoonlijk weer werd afgezet. Monsengwo stemde in met de benoeming van de technocraat Kengo wa Dondo tot premier.

De woede van de oppositie was compleet toen Monsengwo de publicatie van twee schokkende onderzoeksrapporten verbood, een over de manier waarop Mobutu het land had leeggeroofd en een over de schendingen van de mensenrechten.

Monsengwo voerde als argument aan dat de rapporten tot grote spanningen zouden leiden, dat zo de democratisering gevaar liep en er een burgeroorlog dreigde. De enige uitweg was zo snel mogelijk vrije verkiezingen houden, betoogde hij. Daarmee haalde hij zich weer de toorn van Mobutu's partij op de hals, die de oproep zag als een teken van wantrouwen. Voor één keer waren de aartsvijanden het eens: ze stemden Monsengwo weg.

Sindsien is Monsengwo weer gewoon een priester. Hij trok zich terug in zijn bisdom in Kisangani. Hij bemoeide zich niet meer met de politiek.

Voor de sluwe Mobutu is de ontluistering van Monsengwo wellicht zijn grootste triomf. Zelfs deze onkreukbare man raakte verstrikt in Mobutu's machinaties. Monsengwo's aanzien heeft grote schade geleden.

Maar in het buitenland geniet Monsengwo nog steeds veel krediet. Hij wordt gezien als een gematigd alternatief voor Kabila en de onbuigzame Tshisekedi, die in zijn villa zit te mokken dat hij de rechtmatige permier van Zaïre is. In het interim-parlement wilden echter alleen de mobutisten Monsengwo terug, de oppositie niet. Kabila wil hem al helemaal niet. Zijn 'herverkiezing' is eerder en belediging dan een eerherstel.

Wim Bossema

Meer over