Aardgas om op te eten

Eiwit uit aardgas maken is niets nieuws, want bacteriën op de zeebodem doen dat allang. Maar nu haalt een Noorse fabrikant die 'beestjes' aan land om ze visvoer te laten produceren uit gas....

IN DE SCHAPPEN van de supermarkt is een beetje ruimte vrijgemaakt voor vegetarische quorn-filets, tivall-schnitzels en soja-hamburgers. De namen klinken vreemd, maar de filets van tarwe-eiwit zien eruit als echte filets, de schnitzels ogen als schnitzels en de hamburgers lijken op hamburgers. De nieuwe producten, die onder meer bestaan uit eiwitten van schimmels, wei, tarwe of scharrelkippenei, moeten dan ook concurreren met de schnitzels, kipfilets en hamburgers van vlees en bloed op de schappen even verderop in de winkel.

Als het aan de Noor Jan Erik Mikkelborg ligt, krijgen de quorn- en sojaproducten op afzienbare termijn gezelschap van aardgas-balletjes, aardgas-tartaartjes en aanverwante artikelen. Een aardgas-balletje met jus? 'Het zou kunnen', zegt Mikkelborg, vice-president van de Noors-Britse onderneming Norferm in Stavanger. 'Wij zijn in staat van aardgas een hoogwaardig eiwit te maken. Voorlopig doen we dat om vis- en veevoer te produceren, maar op termijn moet menselijke consumptie tot de mogelijkheden behoren.'

BioProtein noemt Mikkelborg zijn nieuwe product. Zijn bedrijf gebruikt daarvoor aardgas dat in het Noorse deel van de Noordzee wordt gewonnen. Als dit gas wordt samengevoegd met ammonia, zuurstof en enkele mineralen, is een bacterie in staat het om te zetten in biomassa. Deze bacteriesoort, die luistert naar de naam Methylococcus capsulatus, fabriceert het eiwitrijke goedje in een fermentatie-reactor.

Eenmaal verhit, gedroogd en gezuiverd, ontstaat een hoogwaardig eiwit, waarvan Norferm sinds oktober jongstleden jaarlijks tienduizend ton gaat produceren. 'Het is een proces dat we van de zeebodem hebben afgekeken', zegt Mikkelborg. 'Daar zet de bacterie onder strikt natuurlijke omstandigheden het methaan om in eiwit, dat met het plankton in de voedselketen van de vissen belandt. Eigenlijk eten u en ik het eiwit al.'

Het is, kortom, niets nieuws, wil Mikkelborg maar zeggen. 'Ook in yoghurt en gist zitten natuurlijke bacteriën. Al decennia lang bestaan er industriële omstandigheden waaronder micro-organismen werken in de voedselbereiding.' Hij bezweert dat er geen genetische manipulatie voor nodig is om de Methylococcus zijn kunsten ook aan wal te laten vertonen.

Dat deze bacterie de fabelachtige omzetting kan bewerkstelligen, is al geruime tijd bekend. Een lange weg van patentering en veelvuldige verkoop van rechten stonden introductie in de praktijk in de weg. Soortgelijke experimenten met andere grondstoffen en bacteriën flopten hopeloos of bleken te duur.

Twintig jaar geleden lukte het Shell bijvoorbeeld met het zogeheten single cell protein-proces op laboratoriumschaal aardolie om te zetten in eiwit. Maar dat bleek in de praktijk niet rendabel. En chemieconcerns als ICI en Hoechst zagen wegens de hoge kosten af van de productie van eiwitten uit methanol. Soja- en vismeel bleken veel goedkoper.

Norferm ziet echter brood in de aardgaseiwitten. 'Het beestje werkt extreem efficiënt, want er komt in het proces minder CO2 vrij dan bij de verbranding van aardgas. Het eiwitgehalte van de biomassa is 70 procent', aldus Mikkelborg. Hij kan niet zeggen hoeveel energie in het proces opgaat aan zuivering en bewerking. Echter: aardgas voor dit soort doeleinden gebruiken vindt hij een stuk duurzamer dan de fossiele energiebron domweg verbranden. 'De beschikbaarheid van het gas en de relatief lage kosten ervan, kunnen het tot een winstgevend project maken.'

De bestaande dierlijke en plantaardige eiwitten zijn onderhevig aan soms hevig schommelende prijzen op de wereldmarkt. Ook de kwaliteit is lang niet altijd constant. Met aardgas beschikt Norferm over een stabiele goedkope grondstof, waarvan nog heel wat voorradig is. 'De twintig miljoen kubieke meter aardgas die wij nodig hebben om tienduizend ton eiwit te maken, vormt maar een gering deel van de Noorse productie.'

Het eiwitrijke poeder smaakt nergens naar ('het lijkt wel wat op koffiecreamer'), en daar zit volgens de Norferm-man het grote voordeel. Nu worden dieren vaak gevoerd met vismeel of sojameel. 'Het probleem is dat het vlees van kippen die met vismeel zijn gevoerd, naar vis smaakt. En zalmen die sojameel verorberden, smaken naar soja. Dat ligt hier in Noorwegen nogal gevoelig.'

Wanneer de afzet van het aardgaseiwit in veevoer op gang is gekomen, en de testen voor de goedkeuring voor menselijke consumptie zijn doorlopen, mikt Mikkelborg in eerste instantie op de verwerking in soepen, fastfood en dranken. 'Later kan het dan als primaire eiwitbron dienen en in hoogwaardige producten worden verwerkt.' Norferm denkt Bioprotein ook af te zetten in de chemische industrie. Vooral in de papier- en verpakkingsindustrie en in lijmen zou het aardgaseiwit caseïne kunnen vervangen.

Op het eerste gezicht is prof. dr. ir. Hans Tramper van de vakgroep bioprocestechnologie aan de Landbouwuniversiteit Wageningen gecharmeerd van het aardgaseiwit. 'Het heeft zeker perspectief. Het is een flexibele, niet grondgebonden technologie, die mogelijk een positieve bijdrage kan leveren aan het wereldvoedselvraagstuk', zegt hij.

Door de toename van de wereldbevolking, rampen, droogte en de hogere levensverwachting, bestaat er in sommige delen van de wereld al een eiwittekort, dat slechts met dure hulpprogramma's en hoge productie- en transportkosten het hoofd kan worden geboden. 'Er komt steeds minder opbrengst uit de zee, en ook het ruimtegebruik op het land - met de Nederlandse industriële varkenshouderij voorop - stuit op zijn grenzen', aldus Tramper.

'Een kwart van de wereldbevolking is ondervoed. Nieuwe, high tech-eiwitten zijn welkom, waarbij het hoge eiwitgehalte van het aardgaseiwit tot de verbeelding spreekt', oordeelt Tramper. Of het ook werkelijk kan concurreren met vlees in de vraag. 'Ze moeten natuurlijk nog wel een structuur geven aan het aardgaseiwit. En met behulp van de nodige geur- en smaakstoffen moeten ze bewerkstelligen dat het aardgastartaartje ook echt gelijkenis vertoont met het vertrouwde vleesproduct.'

Het hangt van de voorlichting en PR af of de consument aan het aardgaseiwit wil, denkt Tramper. 'Ook speelt een rol hoe serieus we de gangbare bio-industrie willen veranderen.' Het geeft daarbij geen pas om de in Nederland gepredikte zuinigheid met fossiele brandstoffen ook op deze aardgaseiwit-omzetting los te laten, meent de hoogleraar.

'Want weet u wel hoeveel energie vlees kost? De energie voor productie van plantaardige eiwitten, de transportenergie en de bewerkingsstappen die nodig zijn voor de productie van één kilogram vlees, vormen vermoedelijk een veelvoud van de energie voor een kilogram BioProtein.'

Volgens milieuhoogleraar dr. Lucas Reijnders van de Open Universiteit in Heerlen is het beter de zon in te schakelen bij de eitwitproductie dan aardgas aan te spreken. 'Aardgas is nu inderdaad extreem goedkoop, maar de vraag is hoelang dat zo blijft. De zon levert via de fotosynthese te allen tijde een duurzamer en goedkoper eiwit, bijvoorbeeld voor soja. Dat moet dan niet in dierlijk eiwit worden omgezet', aldus Reijnders. 'De ondervoeding komt niet zozeer door een tekort aan eiwit, als wel door een tekort aan geld.'

Reijnders hoopt dat Norferm over een goed zuiveringsproces beschikt om giftige stoffen als kwik uit het aardgas te filteren. 'Ook de in aardgas aanwezige koolwaterstoffen als benzeen moeten worden verwijderd. Ze zijn niet alleen giftig, ze vormen ook fenolen. En die verspreiden een chemisch luchtje. Zo'n aardgas-tartaartje moet straks natuurlijk niet naar het ziekenhuis smaken.'

René Didde

Meer over