Nieuws

‘Aanzienlijke schade’ op eilandstaat Tonga na onderzeese vulkaanuitbarsting

Een uitbarsting van de onderzeese vulkaan Hunga Tonga Hunga Ha’apai joeg zaterdag een aswolk 20 kilometer de hoogte in. Een vloedgolf van 1,2 meter hoog overspoelde kustwegen, huizen en kerken op de eilanden van Tonga. Tsunamiwaarschuwingen werden uitgevaardigd van Nieuw-Zeeland tot Californië en van Japan tot Chili.

Ben van Raaij
Beelden van de Japanse Himawari-8-satelliet tonen de vulkaanuitbarsting die een tsunami veroorzaakte. De uitbarsting was zo intens dat het werd gehoord als ‘luide donderslagen’ in Fiji, meer dan 800 kilometer (500 mijl) verderop. Beeld AFP
Beelden van de Japanse Himawari-8-satelliet tonen de vulkaanuitbarsting die een tsunami veroorzaakte. De uitbarsting was zo intens dat het werd gehoord als ‘luide donderslagen’ in Fiji, meer dan 800 kilometer (500 mijl) verderop.Beeld AFP

Hoe groot de schade was, was zondag nog moeilijk in te schatten. Door de aswolk boven Tonga konden Nieuw-Zeelandse verkenningsvliegtuigen ook zondag nog niet over Tonga vliegen om de situatie op te nemen.

De schokgolf van de eruptie was zelfs in Nederland te meten. Volgens ­Weer.nl schoot de luchtdruk in heel het land plotseling omhoog, waarna hij een snelle duik naar beneden nam. Ongeveerd drie kwartier na de aankomst van de schokgolf was de luchtdruk weer normaal.

Tonga is een archipel met 105.000 inwoners 2400 kilometer ten noordoosten van Nieuw-Zeeland, dat daarmee het naaste grote buurland is.

De communicatie is uitgevallen zodat er zondag over eventuele doden en gewonden en materiële schade nog zo goed als niets bekend was. Bijna alle telefoon- en internetverbindingen, inclusief websites van de regering van Tonga en andere officiële kanalen, waren zondag uit de lucht door schade aan een onderzeese kabel.

Vulkanische as

Volgens de eerste berichten lijkt de ravage mee te vallen, maar veel gebieden en eilandjes van Tonga zijn nog niet bereikt, waarschuwde premier Jacinda Ardern van Nieuw-Zeeland op een persconferentie. Duidelijk is wel dat de vloedgolf schade aanrichtte aan boten, huizen en winkels pal aan de kust. De hoofdstad Nuku’alofa is bedekt met een dikke laag vulkanische as, die ademhalingsproblemen oplevert en de drinkwatervoorziening in gevaar kan brengen.

Dat de gevolgen van de vloedgolf beperkt zijn gebleven is wellicht ook te danken aan de tsunamiwaarschuwingen en evacuatie-oproepen die de autoriteiten van Tonga en de naburige eilandstaten Fiji en Samoa zaterdag met­een na de uitbarsting afgaven. Veel kustbewoners, onder wie ook de koning van Tonga, Tupou VI, konden haastig door leger en politie in veiligheid worden gebracht.

Mede daardoor kwamen veel mensen met de schrik vrij. ‘Het was gigantisch’, zei een inwoner van Tonga tegen persbureau AFP. ‘Ons hele huis begon te schudden. Enkele minuten later liep het huis vol water. Bij de buren was een muur ingestort. Je hoorde overal mensen schreeuwen. Iedereen wilde naar hoger gelegen gebieden.’

De tsunami veroorzaakte ook ver buiten Tonga overstromingen en schade aan boten, tot duizenden kilometers verderop in Nieuw-Zeeland en zelfs Californië, waar kustbewoners zaterdag de zee binnen enkele minuten bijna een meter zagen stijgen. In Japan werden uit voorzorg zo’n 230.000 mensen geëvacueerd. In het noorden van Peru, 10.000 kilometer van Tonga, verdronken twee vrouwen die verrast werden door ‘abnormaal hoge golven’ op het strand. Elders aan de Peruaanse kust moesten tientallen mensen worden gered.

Angstaanjagend

Tsunami’s als gevolg van vulkanische uitbarstingen zijn volgens wetenschappers tamelijk zeldzaam. Dat geldt zeker voor een uitbarsting zoals deze die gevoeld wordt in een heel oceaanbekken, aldus Dave Snider van het tsunami-waarschuwingscentrum in Palmer, Alaska. Hij noemde het spektakel ‘angstaanjagend en nederigmakend’. De impact van de uitbarsting was volgens de US Geological Survey vergelijkbaar met een aardbeving met een kracht van 5,8.

De onderzeese vulkaan Hunga Tonga Hunga Ha’apai ligt 64 kilometer ten noorden van Nuku’alofa. De uitbars­ting duurde zaterdag acht minuten en blies enorme wolken van gas, as en stenen de lucht in. Op Japanse satellietbeelden was een paddestoelvormige wolk te zien die zich 20 kilometer hoog boven het blauwe water van de Stille Oceaan verhief. De uitbarsting was op 800 kilometer afstand in Fiji goed hoorbaar, maar tot in Alaska meldden mensen het gedonder te hebben gehoord. Wereldwijd kon de eruptie door luchtdrukverschillen worden geregistreerd.

De Hunga Tonga Hunga Ha’apai begon vorige maand tot leven te komen met rookwolken en gerommel. Vrijdag kondigde de uitbarsting zich al aan. De vulkaan was afgelopen decennia vaker actief. Aswolken van een eruptie eind 2014, begin 2015, hinderden het internationaal vliegverkeer dagenlang. Bij die uitbarsting ontstond een nieuw eilandje van lava. De oppervlakte van dat eiland nam volgens earth imaging bureau Planet Labs afgelopen weken door asregens met 45 procent toe.