9 ton, maar blij kan Andy niet zijn

Acht jaar lang zat de Antilliaan Andy Melaan in de cel voor een moord die hij niet beging. Nu is hij vrij en heeft hij een hoge schadevergoeding gekregen. Maar hij 'zit stuk'.

WIL THIJSSEN

'A l gaf je me tien miljoen - voor dat bedrag kan ik de liefde van mijn dochters niet kopen. Weet je hoe het is als je na acht jaar in de gevangenis je kinderen in je armen wilt sluiten en ze duiken weg omdat ze bang voor je zijn?'

Andy Melaan 'zit stuk'. De Antilliaan zat acht jaar vast voor een moord die hij niet heeft gepleegd. Zijn stem galmt door de telefoon in het Amsterdamse kantoor van zijn advocaten, het echtpaar Geert-Jan Knoops en Carry Hamburger. Afgelopen weekend kreeg hun cliënt de relatief hoogste schadevergoeding die ooit na een gerechtelijke dwaling werd toegekend: ruim 9,3 ton. Maar Melaan wordt er niet blij van. 'Je bent een vreemde in de maatschappij', zegt hij. 'Alles kost me heel veel moeite.'

Direct na zijn arrestatie, in de zomer van 2005, werd Melaan in een politiekerker in het Bonairiaanse plaatsje Rincon gestopt. Om hem te breken. Er zaten geen ramen in, er was geen airco, geen bed, geen tafel, stoel of wc. Hij moest zijn behoefte doen op de vloer.

Na 43 dagen in isolement hield Andy, destijds 27 jaar, vol dat hij onschuldig was. Dat werd in de rechtszaal tegen hem gebruikt: het hof nam het hem kwalijk dat hij geen spijt betuigde van de moord. Dat, zegt Andy, was nog het ergste van alles: niemand geloofde hem. Hij was 'de schande van het eiland'. Zijn vrouw en vader bezochten hem na zijn overplaatsing naar Curaçao niet meer , zijn vrienden keerden hem de rug toe, zijn moeder en zus wonen in Nederland. Zijn jongste dochter was net geboren toen hij werd gearresteerd. Direct na zijn vrijlating op 1 juli 2013 reisde hij zijn kinderen achterna, over wie hij zijn zus de voogdij heeft gegeven. 'Ik kan nauwelijks de trein betalen om het contact met mijn dochters te herstellen.'

Zijn proces mondde uit in de zesde gerechtelijke dwaling onder Nederlands recht van deze eeuw. Samen met Nozai Thomas (destijds 20 jaar) werd Andy Melaan gearresteerd voor de moord op twee broers bij de vuurtoren Spelonk op Bonaire. Andy kreeg 24 jaar cel, Nozai kreeg acht jaar en kwam na vier jaar vrij. Andy kreeg vrijwel geen bezoek en geloofde niet dat hij de gevangenis ooit nog levend uit zou komen. In 2008 overwoog hij zelfmoord te plegen. De gevangenispsycholoog, Lucio Ricardo, voorkwam 'het ergste'. Die twijfelde aan Andy's schuld en schreef talloze brieven over lacunes in het bewijsmateriaal naar het Openbaar Ministerie. 'Nooit kwam daarop een reactie', zeggen Knoops en Hamburger.

De psycholoog en twee oud-rechercheurs schakelden het advocaten-echtpaar in om de zaak heropend te krijgen. Dat lukte op 1 juli 2013, nadat computerexperts hadden aangetoond dat Nozai Thomas tijdens de moord thuis achter zijn pc muziek downloadde. Andy zat op hetzelfde moment aan de andere kant van het eiland, blijkt onder meer uit telecomonderzoek.

De aanklager maakte excuses, zei dat dit 'nooit had mogen gebeuren' en hoopte dat de heren nog iets van hun leven zouden kunnen maken. Op 14 november 2013 sprak het hof op Bonaire de twee mannen vrij. Ze waren emotioneel, zegt Andy. Hij huilde. 'Niet zozeer omdat ik vrijkwam, maar omdat ik eindelijk werd geloofd.'

Direct na de vrijspraak vloog hij, inmiddels 35 jaar oud, naar zijn dochters in Nederland, die niet meer leken op de foto die hij bij zich droeg. Diezelfde dag belden zijn advocaten naar het College van Procureurs-Generaal: 'Onze cliënten zijn platzak, geruïneerd, lijden aan het posttraumatisch stress syndroom en kunnen nog geen treinkaartje kopen. We moeten snel rond de tafel.'

Dat werd toegezegd. Maar na een maand meldde het college dat Andy en Nozai zich moesten richten tot het Openbaar Ministerie op Bonaire.

Ondertussen had Andy geen geld, geen uitkering, geen ziektekostenverzekering en geen huis. Knoops en Hamburger verzochten hun oud-cliënt Ina Post, eveneens slachtoffer van een gerechtelijke dwaling, of ze een beroep mochten doen op haar fonds voor herzieningszaken. Van dat geld werd een hulpverlener ingeschakeld die Andy hielp met het regelen van zijn basisbehoeften als een bed, een dak boven zijn hoofd, een inkomen en herstel van het contact met zijn kinderen. Ook leerde die hem met computers omgaan. Andy probeerde aan het werk te komen, 'maar dat is niet makkelijk als je psychisch helemaal stuk zit'.

Vijfenhalve maand na zijn vrijlating kreeg Andy in Nederland een bijstandsuitkering. Omdat hij geen bankrekening had, werd het geld gestort op rekening van het opvanghuis waar hij nu woont, dat eerst alle gemaakte kosten daarvan aftrok. Andy, de man die acht jaar ten onrechte vastzat, hield elke maand een tientje over om naar zijn dochters te reizen.

Het Antilliaans Openbaar Ministerie zei half februari tot een schikking te willen komen, maar dan wel in Antilliaanse guldens. Carry Hamburger antwoordde: 'Of je het in Chinese Yen of Griekse huppeldepup betaalt, I don't care, als het maar op het niveau is van wat in het Nederlands staatsrecht gebruikelijk is.'Daarna bleef het 'oorverdovend stil'.

De zaak kwam voor de rechter. Vier dagen voor de zitting bood het OM een voorschot van 10 duizend euro voor zowel Andy als Nozai, in ruil voor uitstel van de zaak. De advocaten gingen daar niet mee akkoord.

Tijdens de zitting, op 7 maart, kwam alles op tafel: de Grote Vergissing, het leed, de psychische schade, het isolement, het geldgebrek, 'het feit dat de Nederlandse Staat zich het belang van deze jongens totaal niet heeft aangetrokken', zegt Knoops. Hij kreeg geen vergoeding voor zijn bijstand in de schadevergoedingszaak en betaalde zelf voor zijn team de gemaakte uren, tickets en het verblijf op Curaçao.

Het hof maakte vrijdag korte metten met het Openbaar Ministerie. Het uitblijven van een spoedige schikking 'heeft het leed en belasting voor de twee vrijgesprokenen verzwaard', aldus de rechters. Zij hebben, met ruim 9 ton voor Andy en bijna 5 voor Nozai, de hoogste schadevergoeding toegekend die ooit na een herziening werd uitgesproken, te betalen door de ministers van Financiën en Justitie 'in Nederland'.

Andy Melaan wil niet meer achterom kijken. Hij wacht op zijn geld, dat hij, net als Nozai, gaat gebruiken om zich in te zetten voor het lot van andere ten onrechte veroordeelden op de Antillen, en 'om van te leven'. Geëmotioneerd: 'Ik kijk alleen vooruit. Als ik omkijk, naar al die weggegooide jaren... Nee, dat kan ik niet.'

Een woordvoerster van het College van Procureurs-Generaal zegt dat het college niet bevoegd is een reactie te geven. Ze verwijst naar het Openbaar Ministerie van de BES-eilanden. Dat geeft, bij monde van woordvoerder Norman Serphos, geen commentaar maar 'zal het vonnis zo snel mogelijk laten uitvoeren'.

undefined

Meer over