Reportage

70 duizend man op het ijs: 'Hartstikke gevaarlijk'

Als de tocht er ooit nog komt, mogen alle leden meedoen. Volgens het bestuur moet dat kunnen, een enkele veteraan heeft zijn bedenkingen.

Lisette van der Geest
Schaatsers op het ijs tijdens de Elfstedentocht van 1997. Beeld Hollandse Hoogte
Schaatsers op het ijs tijdens de Elfstedentocht van 1997.Beeld Hollandse Hoogte

Hoe hard het ook waait, hoe warm het ook is, zet een groep leden van de Elfstedentocht bij elkaar en overal klinkt ongevraagd hetzelfde: 'Hij komt. Absoluut.'

Daarover geen twijfel. Zaterdag bij de algemene ledenvergadering van de vereniging van de Friesche Elf Steden draait het om een andere vraag: als de schaatstocht komt, met hoeveel mensen wordt er dan gereden?

'Vandaag zou weleens een historische dag kunnen worden', zegt Wiebe Wieling, voorzitter van de vereniging. Doorgaans komen er zo'n vierhonderd belangstellenden op de ledenvergadering af, nu is het dubbele aantal in Leeuwarden aanwezig. Dat heeft een belangrijke reden: lijfelijke aanwezigheid is een vereiste bij het stemmen. Als het aan het bestuur ligt, mogen vanaf seizoen 2015/2016 alle ruim 30 duizend leden meedoen die voor juni van dit jaar zijn ingeschreven. Dat is bijna een verdubbeling van de huidige regel van 16 duizend schaatsers.

Loting

Er zijn gelukkigen in de Elfstedentocht. Dat zijn de mensen met een laag nummer, zoals Sam Bruin - nummer 117. Hij was ingeschreven ruim voordat het lotingsysteem in 1991 werd ingevoerd en is gegarandeerd van een startbewijs. Zijn nummer bepaalt ook zijn startpositie. Als de tocht komt, staat Bruin bijna vooraan. 'Zolang ik die garantie hou, vind ik het niet erg als er meer mensen mogen deelnemen.'

Er zijn ook mensen die zich veel later inschreven, bijvoorbeeld omdat ze de minimumleeftijd van 18 nog niet bereikt hadden. Voor hen geldt: het lotingsysteem bepaalt. Het ene jaar mogen ze wel meedoen, het andere jaar niet. En als de tocht, die al weer bijna achttien jaar geleden voor het laatst werd verreden, in het 'verkeerde' jaar valt, heeft diegene pech.

Dat moest anders, vond het bestuur. In 2012, toen de Elfstedentocht net niet doorging, zagen zij dat er bij andere tochten rond de 70 duizend schaatsers op het ijs gingen. 'Onze kennis over het draagvlak van het ijs is verbeterd', zegt Wieling. De organisatie schreef een plan. De vereiste ijsdikte blijft hetzelfde: 15 centimeter. Er wordt intensiever gecontroleerd op zwartrijders en om de spreiding van schaatsers beter te controleren, rijden deelnemers met transponders die signalen uitzenden over hun verblijfplaats.

Ieder jaar gelooft men weer dat de Elfstedentocht zal plaatsvinden. Beeld anp
Ieder jaar gelooft men weer dat de Elfstedentocht zal plaatsvinden.Beeld anp

Knelpunt

Sneek, het grootste knelpunt op de route, wordt aangepakt. De vele bruggen in die stad veroorzaken veel kluunplekken en daardoor extra oponthoud. Om ophopingen van schaatsers te voorkomen, wil de organisatie een extra route gebruiken die de helft van de schaatsers niet door het centrum van Sneek voert, maar eromheen.

De Fries Eelke Dijk (63) is tegen het plan. Hij schaatste de tocht twee keer. Volgens Dijk is het laatste gedeelte van het traject van bijna 200 kilometer het grootste probleem. Schaatsers mogen tot twaalf uur 's nachts finishen, dus het laatste stuk gaat in het donker. Dat is niet makkelijk, weet Dijk. In 1986 deed hij voor de eerste keer mee. De duisternis viel in en de contouren van de wal vervaagden, soms volledig. 'Zat er een bocht, vloog iedereen rechtdoor op de kant.'

Daarnaast is volgens Dijk veel afhankelijk van de ijskwaliteit. Een vlakke vloer zoals bij een kunstijsbaan is een utopie, natuurijs kent schotsen, scheuren en ribbels. Bovendien vermindert de ijskwaliteit als er tienduizenden messen doorheen snijden. Toen Dijk een dag na de Elfstedentocht in 1986 het laatste deel van het parcours bekeek, was hij verbijsterd: hoe kon ik hier overheen schaatsen in het donker?

Het verklaarde waarom hij de dag ervoor op datzelfde stuk een keer of twintig viel, hopend dat de schaatsers achter hem niet over hem heen zouden gaan. 'Dat soort gedachten zijn beangstigend. En dan is er bij dit voorstel sprake van het dubbele aantal deelnemers. Dat is hartstikke gevaarlijk.'

Geduld

Dijk weet tegelijkertijd ook dat hij makkelijk kan praten: hij is verzekerd van een startplek. Maar het is niet zo dat hij het anderen niet gunt. Zijn zoon behoort tot de lichting die om het jaar wordt ingeloot. 'Ik begrijp dat jongeren dit graag willen, maar iedereen wordt ouder, er komt vanzelf wel plek door mensen die uitvallen. Het gaat mij om de veiligheid, ik denk dat het een te groot risico is om met zoveel mensen op het ijs te gaan', aldus Dijk.

Wieling erkent dat het schaatsen in het donker gevaarlijker is dan bij daglicht. 'We zullen nooit de suggestie wekken dat de Elfstedentocht zonder gevaar is', zegt Wieling. Maar de voorzitter denkt dat de wijzigingen in het parcours een vergroting van de risico's voorkomen. 'We nemen maatregelen. Na IJlst (in het eerste deel van de route, red.), rijden de schaatsers in een groot lint achter elkaar. Ik verwacht dat er dan voldoende ruimte is.'

Dijk is een van de zeven mensen die zaterdag hun rode kaart in de lucht houden bij het stemmen. Om hem heen vrijwel alleen maar groen, de leden stemmen in met het afschaffen van het lotingsysteem. Dijk: 'Er worden mooie beelden geschetst, maar in de praktijk moet ik het nog maar zien.'

De laatste jaren heeft er geen Elfstedentocht plaatsgevonden, hoewel men ieder jaar weer hoopt van wel. Beeld anp
De laatste jaren heeft er geen Elfstedentocht plaatsgevonden, hoewel men ieder jaar weer hoopt van wel.Beeld anp
Meer over