55 onvervangbare kunstwerken

Bij de brand in het Armando Museum zijn 55 werken verwoest. Van Armando, maar ook van Jacob van Ruisdael, Anselm Kiefer en Dürer....

Van onze verslaggever Rutger Pontzen

Met de ondergang van het Armando Museum zijn ook 55 onvervangbare kunstwerken verdwenen. Dat is het meest schrijnende aan de brand die maandag door de neoclassicistische voormalige Elleboogkerk in Amersfoort raasde.

Onder de werken bevonden zich een 17de-eeuwse ets van Jacob van Ruisdael, werken van Anselm Kiefer, grafiek van Albrecht Dürer en een schilderij van Hercules Segers.

Het enige dat misschien de brand overleefd zal hebben is de Bergeyk Circle van Richard Long – een zestigtal brokken leisteen die in een cirkel op de grond liggen – uit de collectie van het Kröller-Müller Museum in Otterlo.

De verzekeringswaarde van alle werken bij elkaar wordt geschat op 3 miljoen euro, maar de artistieke waarde is vele malen hoger.

Groot is bijvoorbeeld het verlies van het Berglandschap van Segers, de 17de eeuwse schilder en graficus die door Rembrandt zeer werd bewonderd. Segers heeft tijdens zijn korte leven een bescheiden oeuvre nagelaten, maar geldt als een van de meest eigenzinnige en baanbrekende kunstenaars uit de Gouden Eeuw. Het schilderij is afkomstig uit het Museum Bredius in Den Haag.

Ook Martijn Sanders, de oud-directeur van het Concertgebouw, verloor twee ‘onvervangbare werken’. Een vroeg werk van Anselm Kiefer, het schilderij Königin Louise, dat Sanders op het atelier van de schilder had gekocht, en een late Kiefer die hem door Armando was geschonken.

Kiefer werd, naast kunstenaars als Baselitz, Immendorf en Penck, beroemd als belangrijke Duitse schilders die de naoorlogse periode in beeld bracht, vol met herinneringen aan het nazisme. En die daarin een grote verwantschap vertoont met de Nederlander Armando.

De brand brak uit op het moment dat in het museum de tentoonstelling In het woud – op zoek naar betekenis te zien was, die drie weken geleden werd geopend. Daarin waren veel werken in bruikleen opgenomen uit andere collecties.

Zoals van het Amsterdams Historisch Museum dat grafiek van Dürer had afgestaan, van Museum Boijmans Van Beuningen in Rotterdam (ets van Van Ruisdael) en van het Stedelijk Museum voor Actuele Kunst in Gent.

Met name het laatste museum is getroffen. Het verloor een schilderij van Luc Tuymans, getiteld Bos. Het doek geldt als een sleutelwerk uit de Gentse verzameling en behoorde tot de kostbaarste bijdragen aan de tentoonstelling in Amersfoort.

Tuymans staat sinds zijn doorbraak in 1992 bekend als een van de beste schilders in België, dankzij de uiterst suggestieve stijl waarmee hij het schimmige karakter van zijn vaderland verbeeldt: de Congopolitiek onder koning Leopold II, de collaboratie tijdens de Tweede Wereldoorlog en het Vlaams nationalisme.

Onder de verbrande werken zijn ook ongeveer twintig schilderijen en litho’s van Armando, waaronder Zwart water, zijn belangrijkste project uit de Nul-beweging.

Meer over