5. Eet echt

Eerlijke mayonaise. Stoere boterhammen. Echt vers. Sexy pastries. We lijken een beetje doorgeslagen in de manier waarop we over eten praten. Wat willen we onszelf hiermee doen geloven? Een rondgang door de stad.

De Amerikaanse komiek Louis CK zei eens dat hij problemen had met sommige onderdelen van de westerse cultuur. 'Ik ben opgegroeid in Boston. En in Boston beuken mensen elkaar soms gewoon in elkaar, zonder reden. Ergens denk ik dat je dat nodig hebt, als een soort kwaliteitscontrole. Want op plekken waar dat niet gebeurt, zijn mensen gewoon te vrij. Ik was ooit in Venice Beach aan het joggen en toen kwam me een kerel op rolschaatsen tegemoet. Hij droeg alleen een tangaslip, die z'n pik en ballen stevig beet had zodat ze er niet zouden uitvallen. Verder was hij helemaal naakt en had hij van dat Kenny G-haar. Ik moest stoppen met joggen, want ik had mijn hele lichaam nodig om deze kerel te haten.'

Wat Louis CK eigenlijk zegt, is dat de maatschappij af en toe kan doorslaan. Soms gebeurt dat in de vorm van iemand op rolschaatsen. Soms gebeurt dat met de manier waarop we over voedsel praten.

Een paar jaar geleden kende je de woorden puur, eerlijk, ambachtelijk en authentiek alleen nog van respectievelijk chocolade; karaktereigenschappen; iets wat je over timmermannen zegt en een term uit Tussen Kunst & Kitsch. Nu kun je bij Albert Heijn pure en eerlijke mayonaise kopen, adverteert Dirk van den Broek op abri's met ambachtelijke salades en is het brood dat je in de supermarkt koopt authentiek. Het zijn woorden die zo veel worden gebruikt dat ze inmiddels niets meer waard zijn.

Als ze dat ooit al waren. Want wat betekent het eigenlijk als een pot pindakaas 'eerlijk' is? Dat het niet stiekem toch sandwichspread is als je het deksel eraf draait? Wat kan er 'puur' zijn aan mosterd? En 'ambachtelijk'? Dat is zo ongeveer alles wat met de hand wordt gemaakt. De voedselindustrie is in een gigantische pot met marketingtoverdrank gevallen, zwalkt nu als een reuze dronken De Betuwe-Flipje over aarde en infecteert overal ter wereld onschuldige mensen die zichzelf terstond foodie noemen en gezamenlijk ten strijde trekken tegen aartsvijand gluten.

De manie, zo leert een rondje door de stad, is overal. Bij bakkerijketen De Bakkerswinkel serveren ze 'stoere' boterhammen. Hoe kan een boterham stoer zijn? En hoe stoer blijft een boterham als je vervolgens nog moet kiezen uit een 'belegje' en een 'smeerseltje'? Dat kan bijvoorbeeld zoute boter zijn. Of olijfolie. En dan niet zomaar olijfolie, maar 'de lekkerste extra vergine olijfolie rechtstreeks afkomstig van de familie De Ritis uit Abruzzo in Italië'.

Nog een stapje verder gaat het krijtbord dat langs een drukke weg staat . In sierlijke letters staat: 'sexy pastries, gluten free'. Het is de tekstuele variant van die in een tangaslip rolschaatsende kerel. Glutenvrije gebakjes die sexy zijn. Wat betekent dat überhaupt? De eigenaar van de koffiebar (waar je tevens je haar kunt laten knippen of je fiets kunt laten repareren) wist het antwoord ook niet. 'Ik heb geen idee', vertelde hij. 'Een vriendin van me heeft het erop gezet en nu krijg ik het er niet meer af.'

Stoer, sexy; het zijn termen die niet zoveel met eten te maken hebben. Net als het woord 'echt', zoals biologische supermarktketen Marqt zo graag gebruikt. 'Echt eten' is hun slogan.

Op een bord dat boven de groentenafdeling hangt: 'Als het écht vers is, proef je het. Altijd.' Maar wat is echt vers? Bestaat er dan zoiets als nep vers? Waarom is 'vers' alleen niet genoeg?

Er zijn mensen die met de beste wil ter wereld de Marqt binnengaan, maar bij het zien van teksten als 'Echt eten ontstaat vanzelf. Het groeit door dingen juist níét te doen' linea recta naar de dichtstbijzijnde McDonald's rennen om zichzelf vol te proppen met echt, bewerkt voedsel. Dat is jammer, want de fairtrade, biologische chocoladekoekjes die Marqt verkoopt, zijn best smakelijk. Totdat je de zin 'genieten van origine' op de verpakking ziet staan.

Natuurlijk is het belangrijk dat er biologisch, ecologisch en fairtrade eten bestaat. Net zoals het belangrijk is dat steeds meer mensen zich bewust worden van wat ze precies in hun mond stoppen. Maar als zelfs een grote producent als Quaker op verpakkingen zet dat hun Cruesli 'met liefde' is gemaakt, gaat er iets mis.

Als er íéts puur en eerlijk zou moeten zijn, zou het de marketing van voeding zijn.

Goed eten behoeft namelijk geen pretentieuze aandachttrekkerij. Goed eten behoeft geen handgeschreven tekstjes. Goed eten behoeft geen bijvoeglijke naamwoorden uit C&A-reclames. Goed eten zwiert niet rond in een tangaslip op rolschaatsen terwijl het roept: kijk mij eens goed eten zijn. Goed eten verkoopt zichzelf wel. En gluten zijn ook maar mensen.

Clichétaal D - Kunst

Dicht op de huid, kruipt onder de huid, grijpt je bij de strot, slaat je knock-out, legt de vinger op de zere plek, roept vragen op, laat de blik kantelen, gaat prettig in tegen de tijdgeest, trapt de tijdgeest handig op de staart, toont een ontluisterende blik op de werkelijkheid, speelt een spel met fictie en werkelijkheid, verbeeldt de condition humaine, wijst de kijker op de onontkoombare realiteit van het menselijk bestaan, onderzoekt de grens tussen elitaire en populaire cultuur, een indringende ervaring, uit innerlijke noodzaak.

undefined

Meer over