26 minuten in Oranje maar turk voor altijd

Ineens moest Ugur Yildirim kiezen. Hij voelde zich Turks, maar Nederland paste beter bij hem, dacht hij. Het bleef bij één invalbeurt met grote gevolgen.

Nederland of Turkije? Totdat zijn zoon Ugur moest kiezen vanwege het voetbal had Achmed Yildirim er nooit bij stilgestaan dat het zo zwart-wit lag. Turkije was voor hem het land waar hij was geboren en opgegroeid. En Nederland? Nederland was het land waar hij, als 22-jarige jongeman, naartoe kwam om te werken en waar later drie van zijn vijf kinderen zijn geboren. Nederland was ook een thuis. Waarom zou Achmed moeten kiezen? Alleen maar omdat zijn zoon toevallig goed tegen een bal kon trappen?

Het is een zonnige donderdagmiddag in Apeldoorn. In de tuin van de woning van Ugur Yildirim (32) floept de laptop aan. In beeld verschijnt zijn vader Achmed (62), een vriendelijke, licht kalende man met een bril. Zeven jaar geleden keerde hij terug naar Turkije, naar zijn geboortedorp Kirkkuyu, op een uur rijden van Ankara. Hij woont daar met zijn vrouw, drie honden en vijf kippen. Zijn tijd verdeelt hij tussen bidden in de moskee en het onderhouden van de fruitbomen. En skypen met zijn kleinkinderen in Nederland natuurlijk. Die zwaaien deze middag vrolijk vanuit de tuin naar opa.

Veertig jaar geleden liet Achmed Yildirim zijn vertrouwde omgeving achter zich om in Nederland te gaan werken als gastarbeider. Zijn vrouw en twee dochters bleven in Turkije, want zijn verblijf zou tijdelijk zijn.

In eerste instantie werkte hij in Harderwijk in een glasfabriek. Al snel volgde een verhuizing naar Apeldoorn, waar de verfstoffenfabriek Remmert-Holland personeel zocht. Yildirim stond er 33 jaar lang aan de machine. Hij moest vloeibare verf in zakken van 5 kilo in de machine doen, waarna het er als korreltjes weer uitkwam.

Na een paar jaar kwamen ook zijn vrouw en dochters over, want Nederland bleek een fijn land met aardige mensen en goede voorzieningen. Toen zijn kinderen eenmaal naar school gingen, besloot hij langer te blijven.

Dat had vooral een praktische reden: met een goede opleiding zouden zijn kinderen in elk geval niet in de fabriek belanden, zoals hij. In Nederland werd zijn derde dochter geboren en daarna, eindelijk, een zoon. Dansend ging hij die 8ste mei 1982 door de gangen van het ziekenhuis in Apeldoorn, onderwijl de zusters kussend. Een zoon, een zoon! De familienaam was gered. Ze noemden hem Ugur. Turks voor geluk.

Yildirim woonde met zijn gezin in Apeldoorn, in de wijk Orden, in het westen van de stad, langs het spoor. Er stonden daar twee flats, die voornamelijk werden bewoond door buitenlandse gezinnen. 's Morgens steeg uit de woningen een geur op van bazlama brood en omeletjes met pittige knoflookworst. 's Middags dronken de vrouwen kopjes thee langs het grasveldje terwijl hun kinderen met elkaar speelden.

Nederlands spreken was iets voor op school of in de fabriek. Thuis werd Turks gesproken. Vaak stond ook de Turkse tv op, want TRT zat standaard in het basispakket van de kabelmaatschappijen. Op zondag ging Achmed Yildirim naar de Turkse kroeg, koffie drinken en roken. 's Avonds keken ze eerst naar Studio Sport om te zien of Feyenoord, Ugurs favoriete club, had gewonnen. Daarna schakelden ze over naar TRT, voor de soap Bizimkiler, een hit in Turkije.

undefined

Spagaat

Zo speelde het leven van de Yildirims zich af tussen twee werelden. Thuis was alles Turks: de taal, het eten, de tv. Daarbuiten was Nederland. Daar speelde zoon Ugur met vriendjes, ging hij naar de voetbalclub, want dat kon in Nederland in verenigingsverband, en ging hij naar de lagere school. Van de schoolleiding kreeg Ugur het advies voor havo/atheneum, maar veel liever ging hij trainen bij v.v. Brink en Orden, tot leedwezen van zijn vader. Die vond dat Ugur zijn talent verspilde.

Het tegendeel bleek het geval, maar dat besef kwam later pas, toen profclub Go Ahead Eagles Ugur vroeg om in de jeugdopleiding te komen voetballen. Steeds vaker zag Achmed de naam Yildirim in de krantenkolommen. Thuis kwamen weleens journalisten.

Als ze op vakantie gingen naar Turkije, in een volgeladen auto met cadeaus voor familie, kwam de burgemeester van het dorp langs om een praatje te maken met zijn beroemde voetballende zoon. Mooie vakanties waren dat. Als ze daar waren, in Kirkkuyu, voelde het hele gezin zich Turkser dan ooit. Maar als ze terugreden naar Nederland, was het ook alsof ze weer naar huis gingen. Twee landen, twee paspoorten, twee thuishonken.

Ondertussen verhardde het klimaat in Nederland. Waren Turkse gastarbeiders in de jaren zestig en zeventig hard nodig geweest om aan de vraag naar laaggeschoold werk te voldoen, later, toen het met de economie minder florissant ging, pikten ze opeens 'onze' baantjes in. En onze dochters.

Dat was niet alleen voor Nederlanders verwarrend. Turken merkten dat het een illusie was te verwachten dat hun kinderen zouden integreren zonder een grammetje van hun Turkse identiteit kwijt te raken.

Toen Ugur met een Nederlandse vriendin thuiskwam, moest Achmed Yildirim een paar keer slikken. Het had niets met geloof te maken, of met zijn vriendin, het paste gewoon niet in het plaatje dat hij altijd voor ogen had gehad. Maar goed, het was Ugurs leven, niet het zijne. Dus werd, na enige aarzeling, de Nederlandse vriendin van Ugur volledig opgenomen in het Turkse gezin.

Ingewikkelder werd het toen zijn zoon, die inmiddels bij Heerenveen speelde en naam maakte als rechtsbuiten met een prachtige traptechniek, een telefoontje kreeg van de Turkse bondscoach Ersun Yanal met de vraag of hij voor Turkije wilde voetballen. Tot dan toe had Ugur nooit voor die keuze gestaan. Weliswaar had hij in Nederlandse jeugdteams gezeten, maar die wedstrijden waren niet bindend. Hij had de keuze altijd opengelaten.

undefined

Twijfel

Die middag vroeg Yanal hem op de man af: 'Heb ik je woord?' 'Ja', sprak de overrompelde Yildirim. Wat moest hij anders? Je ging de bondscoach van Turkije niet tegenspreken. Maar toen ze even later Yanal op de Turkse tv hoorden verklaren dat Ugur een basisplaats eiste, kregen ze er een slecht gevoel over. En juist toen, op dat moment van twijfel, kwam het bericht dat bondscoach Marco van Basten Yildirim graag wilde opnemen in de selectie van het Nederlands elftal.

Achmed Yildirim weet het nog precies, dat zijn zoon naar hem toe kwam voor advies. Het hart van de vader schreeuwde: kies voor Turkije. Maar dat was makkelijk gezegd; niet híj hoefde te kiezen, Ugur moest dat doen. En dus vroeg hij op vaderlijke toon: waar voel je je zelf het beste bij, Ugur? Dat ging snel de kant op van Nederland. Hij mocht zich dan een echte Turk voelen, qua voetbal was het beter om voor Nederland te kiezen. Hij kreeg de onvoorwaardelijke steun van zijn vader.

Dus óók toen de halve Turkse gemeenschap én de voetballiefhebbers in Turkije over hem heen vielen. Er kwam zelfs een persconferentie aan te pas waarin Ugur uitlegde dat het een keuze was tussen verstand en gevoel en dat het verstand de doorslag had gegeven. Op zich niet onlogisch: hij was opgegroeid met het Nederlandse spelsysteem. Als flankspeler had hij in Turkije niets te zoeken.

In het Turkse café schoten mensen Achmed aan. Daar had je dus weer zo'n zoon van een gastarbeider, zeiden ze. Iemand die geen moment onbenut liet om te laten zien hoe trouw hij was aan zijn Turkse identiteit, totdat het land hem écht nodig had. Dan koos hij mooi voor het welvarende Nederland. Wat had Turkije nou aan dat soort jongens?

Zelfs familieleden begonnen zich ermee te bemoeien. En op de Turkse tv werd zijn zoon doodleuk een landverrader genoemd. Achmed Yildirim leerde in die periode de kritiek van zich af te laten glijden. Hij wist hoe het zat, waarom zou hij zich dan druk maken over de mening van buitenstaanders? Nederland en Turkije waren beide zijn thuisland. En waar ging het nu helemaal over? Over sport, niet over oorlog.

En dus keek Achmed Yildirim op 9 februari 2005 thuis in Apeldoorn, met zijn vrouw en kinderen, tamelijk rustig naar Engeland-Nederland op Villa Park in Birmingham. Zelfs toen het maar duurde en duurde voordat zijn zoon mocht invallen. Pas in de 64ste minuut was het zover. Romeo Castelen eruit, hij, Ugur Yildirim, erin. Voor Achmed was het niet een Nederlander of een Turk die daar langs de zijlijn stond te trappelen. Het was zijn zoon.

Voor Ugur Yildirim zou het altijd bij deze ene wedstrijd blijven. Nadien raakte zijn carrière in het slop. Hij ging in Turkije voetballen, Gaziantepspor, Sivasspor en Kasimpasa, maar óf hij werd niet op de juiste positie gezet door de trainer óf hij kreeg zijn geld niet uitbetaald van de clubleiding.

Intussen belandde hij ook nog in een vechtscheiding met zijn Nederlandse vrouw. De terugkeer naar zijn vaderland liep uit op een fiasco. Hij probeerde het nog bij AGOVV in Apeldoorn, maar dat werd geen succes. Zo beëindigde Ugur Yildirim, zes jaar na die geruchtmakende interland voor Nederland, zijn carrière. Hij was pas 29 jaar.

undefined

Restaurant

Tegenwoordig is Yildirim eigenaar van een barbecuerestaurant in Deventer en vertelt hij aan scholieren over zijn ervaringen als voetballer. Hij is voor de tweede keer getrouwd, nu met een Turkse, Hilal. Ze hebben net een dochtertje gekregen. Voetballen doet Yildirim nog in de hoofdklasse, bij CSV Apeldoorn.

Wat heeft, terugkijkend, zijn keuze voor Nederland hem opgeleverd en wat heeft het hem gekost?

Vader Achmed vindt dat eigenlijk een onzinnige vraag. Natuurlijk, achteraf was Turkije handiger geweest, met het oog op het verdere verloop van zijn carrière. Dan waren waarschijnlijk deuren van de Turkse topclubs opengegaan die nu gesloten bleven. Dat heeft het hem dus gekost. Maar ja, dat is achteraf gepraat. Garanties bestaan nu eenmaal niet in het leven. En wie zegt dat hij dan nu net zo gelukkig was geweest?

De andere kant is dat zijn zoon de eerste voetballer met Turkse wortels is die het Nederlands elftal heeft gehaald. Voorlopig is dat niemand anders gelukt. En ja, het waren misschien maar 26 minuten in Oranje, maar hij heeft ze wel mooi gespeeld.

Hoeveel voetballers zouden daar nou niet van dromen?

undefined

STRIEMEND FLUITCONCERT

Naam Dries Boussatta

Nationaliteit: Nederlands en Marokkaans

Land van ouders: Marokko

Gekozen voor: Nederland

Dries Boussatta speelde drie interlands voor het Nederlands elftal, en daarna drie voor Marokko. Uitgerekend zijn laatste Oranje-interland, in 1999, was een oefenduel met Marokko, in Arnhem. Elk balcontact van hem werd begeleid met een striemend fluitconcert van Marokkaanse fans. 'Die vonden dat ik had moeten kiezen voor Marokko, maar er was niets te kiezen', zegt Boussatta. 'De Marokkaanse bondscoach stuurde mij geen uitnodiging, Frank Rijkaard wel. Dan ga ik geen nee zeggen.' Toen Van Gaal bondscoach werd, raakte Boussatta uit beeld. Omdat hij namens Nederland louter oefenwedstrijden achter zijn naam had staan, kon hij alsnog voor Marokko kiezen.

undefined

HART VOOR DE LEEUWEN

Naam: Ismaïl Aissati

Nationaliteit: Nederlands en Marokkaans

Land van ouders: Marokko

Gekozen voor: Marokko

'Ik heb niet alle voor- en nadelen op een rijtje gezet, maar op mijn gevoel gekozen. Je moet met je hart spelen, dat heb ik bij Marokko.' Aldus Ismaïl Aissati in 2010, toen hij zijn keuze voor Marokko toelichtte. Aan die beslissing was veel bedenktijd voorafgegaan. Aissati overlegde slechts met twee mensen: zijn moeder en boezemvriend Ibrahim Afellay. Eind 2010 werd hij uitgenodigd voor een interland, maar toen bleken zijn papieren niet in orde. Later, op 10 augustus 2011, maakte hij wel zijn opwachting voor de 'Atlas Leeuwen', in de uitwedstrijd tegen Senegal. Aissati viel in de 70ste minuut in.

undefined

EXOTISCHE COMBINATIE

Naam: Jonathan de Guzman

Nationaliteit: Nederlands, Canadees

Land van ouders: Jamaica, Filipijnen

Gekozen voor: Nederland

Jonathan de Guzman werd geboren in Canada, als zoon van een Filipijnse vader en een Jamaicaanse moeder. Hij verhuisde op zijn 12de naar Nederland om in de jeugdopleiding van Feyenoord te gaan voetballen. In 2008 liet hij zich naturaliseren tot Nederlander. 'Het is iets waarvan ik al lang droom', zei De Guzman nadat hij zijn paspoort had gekregen. 'Vooral omdat ik hier nu al zo lang woon dat ik me steeds meer Nederlander ben gaan voelen.' Begin 2013 maakte hij zijn debuut voor Oranje, in een oefeninterland tegen Italië. Het leidde tot kritiek in Canada. 'Nu vinden ze me een verrader en noemen ze me een judas', zegt De Guzman. 'Vervelend, maar ik trek me er niets van aan.'

undefined

Meer over