Reportage

100 procent controle in Rotterdamse haven: ‘Het is symboolpolitiek’

De burgemeester van Rotterdam wil dat alle fruitcontainers uit Latijns-Amerika voortaan door een röntgenscanner gaan. Een slecht idee, stellen betrokkenen en deskundigen. ‘De enige die hier last van heeft, is de fruitimporteur.’ En: ‘Cocaïne vind je door inlichtingenwerk en risicoanalyse.’

Noël van Bemmel
Een van de vele reusachtige stapels containers op de Maasvlakte in de Rotterdamse haven. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant
Een van de vele reusachtige stapels containers op de Maasvlakte in de Rotterdamse haven.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Aan de Amazonehaven op de Eerste Maasvlakte wijst douanier Jan Meijer op het gigantische containerschip Al Muraykh, dat net aan het lossen is. Het is 400 meter lang. Ruim 18 duizend zeecontainers balanceren op het dek – tien lagen op elkaar – of steken tot diep in het ruim. ‘Ga er maar aan staan. In welke containers zitten de drugs?’

De directeur Operaties bij de Nederlandse douane wil maar zeggen: dat moet je slim aanpakken. ‘Sommige containers gaan door een scanner op basis van risicoanalyse en inlichtingen. We willen onze grenzen beschermen, maar we willen ook de logistiek zo min mogelijk verstoren.’

Af en toe klimmen er volgens Meijer douaniers aan boord die de verzegeling van containers controleren. Of ze nemen geurmonsters via de afdichtingsrubbers, om daar aan de kade drugshonden aan te laten snuffelen. Duikteams inspecteren de onderwaterlijn van sommige schepen, drones met infraroodcamera’s observeren verdachte activiteiten in het donker. Maar de kern van de controle in de Rotterdamse haven is het röntgenapparaat. Van de 8,5 miljoen containers die jaarlijks in Rotterdam arriveren, gaan er 55 duizend door een scanstraat.

Verdachte container

Als het aan de Rotterdamse burgemeester Ahmed Aboutaleb en zijn Antwerpse collega Bart de Wever ligt, worden voortaan alle koelcontainers met fruit uit Latijns-Amerika gescand. Daar zit te vaak drugs tussen, stellen zij. Vorig jaar vond de douane in Rotterdam 70 ton cocaïne, tien keer zoveel als in 2016.

‘Van alle containers met tropisch fruit controleert de Rotterdamse haven nu een schaarse 1 procent’, mopperde Aboutaleb begin deze week op televisie. ‘Dat moet naar 100 procent controle.’ Beide burgemeesters – net terug van een dienstreis naar Colombia, Panama en Costa Rica – willen het drugsbendes moeilijker maken. In een brief aan premier Rutte schrijven zij: ‘De invloed van de daaraan gerelateerde criminaliteit en crimineel geld in onze havens, onze straten, onze stadsgemeenschappen, onze samenleving is ronduit desastreus.’

Vraag één bij een bezoek aan de nieuwe Rijksinspectie Terminal op de Maasvlakte is: waar zijn alle vrachtwagens met zeecontainers? Je zou een file verwachten voor de scanner, een mobiel gevaarte met zwaailichten en een lange arm in omgekeerde U-vorm. Maar er komt slechts af en toe een truck met een verdachte container langs. De chauffeur stap uit en gaat snel op veilige afstand staan. De grote scanner binnen is nog gevaarlijker voor de gezondheid. ‘Als je erin staat, heb je nog een uur de tijd om naar huis te bellen’, zegt een woordvoerder.

Jan Meijer, directeur Operaties bij de Nederlandse douane, in de Rotterdamse haven. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant
Jan Meijer, directeur Operaties bij de Nederlandse douane, in de Rotterdamse haven.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Directeur Meijer legt uit dat er ook scanners staan op de vier omliggende containerterminals zelf. Daar rijden robotvoertuigen automatisch doorheen als het landelijk tactisch centrum in Rotterdam een containernummer doorgeeft als verdacht. Die scans worden dan weer bekeken door analisten in een soort operatiecentrum.

Extra vertraging

Bananen, mango’s en ananassen uit Zuid-Amerika vallen in de categorie hoog risico. In Rotterdam arriveren jaarlijks 350 duizend fruitcontainers uit dat gebied, waarvan ongeveer 35 duizend stuks door de scanner gaan. Meijer: ‘Dat is dus 10 procent, niet 1 procent.’ Technisch is het volgens hem mogelijk 100 procent te scannen. ‘De vraag is wat we dan doen met al die extra verdachte scans die dat waarschijnlijk oplevert. Gaan we die containers allemaal wegzetten, bewaken, ontgassen en controleren met honden en inspecteurs?’

Dat leidt volgens de douanier tot 1 à 2 dagen extra vertraging, terwijl de kans op extra drugsvondsten relatief klein is. ‘Daarnaast verwacht ik veel verplaatsingseffecten: via de pallets bananen in Vlissingen of via de bloemen op Schiphol.’ Een recente lading drugs in mangaanerts was volgens Meijer aanvankelijk niet te zien op de scanner.

Meijer gelooft meer in inlichtingen. Waar overigens ook de burgemeesters voor pleiten. ‘We hebben liaisons in Brazilië, Rusland en Singapore. Daar komen er dit jaar nog vier bij, onder wie zeker één in Zuid-Amerika.’ Het is de bedoeling dat die met de plaatselijke en buitenlandse inlichtingendiensten samenwerken.

De douane investeert de komende jaren ook flink in het ontwikkelen van een algoritme met kunstmatige intelligentie om de risicoanalyse te automatiseren. Tot slot gaat de leiding meer doen aan het bestrijden van corruptie binnen de douane, na een kritisch rapport vorig jaar. Meijer wijst naar de scanstraat. ‘Daar staan niet voor niks twee medewerkers.’

Een mobiele scanner van de Nederlandse douane in bedrijf op de Maasvlakte.  Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant
Een mobiele scanner van de Nederlandse douane in bedrijf op de Maasvlakte.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Fruitimporteur Corne van de Klundert van Origin Fruit Direct juicht 100 procent controle toe. Hij haalt citrusvruchten en druiven uit Zuid-Amerika, Zuid-Afrika, India en Egypte. ‘Drugs bedreigen de veiligheid van iedereen in onze sector.’ Als voorbeeld noemt hij zijn collega uit Hedel, die 400 kilo cocaïne aan de politie overhandigde en sindsdien wordt afgeperst door een drugsbende.

Zijn enige voorwaarde: het scannen mag niet meer tijd kosten. ‘Het fruit is drie weken op zee, 1 à 2 dagen in de haven en dan duurt het nog een week voordat het bij de consument thuis ligt. Het is bederfelijke waar, een paar dagen extra maakt veel uit.’

Dynamische handel

Criminoloog Damián Zaitch van de Universiteit Utrecht vindt alle fruitcontainers scannen nutteloos en inefficiënt. Hij doet al jaren onderzoek naar de drugshandel vanuit Zuid-Amerika. ‘Die handel is heel dynamisch. Als het met fruit niet meer lukt, wordt er razendsnel een ander product of een andere route gekozen.’ Volgens Zaitch neemt noch de productie, noch de import, noch de consumptie van cocaïne af door dit plan. ‘De enige die hier last van heeft, is de fruitimporteur. Het is symboolpolitiek.’ Een bijkomend nadeel, stelt hij, is dat zo’n besluit lastig terug te draaien is.

Europa is populair onder Zuid-Amerikaanse drugskartels, stelt de onderzoeker, omdat de winstmarges er hoog zijn en de straffen laag vergeleken met de Verenigde Staten. Bovendien ontbreken op deze route de Mexicaanse kartels, die een deel van hun winst afromen. ‘Cocaïne vind je door inlichtingenwerk en risicoanalyse. Daarom zijn de Amerikanen met grote teams aanwezig in de bronlanden.’

Ondanks alle inspanningen schommelt de wereldwijde cocaïneconsumptie rond de 400 ton, meldt het World Drug Report 2021 van de Verenigde Naties. De jaarlijkse rekensom volgens Zaitch: 1.800 ton (productie) minus 1.400 ton (inbeslagname). ‘Als je meer in beslag neemt, stijgt de productie. Dat hoort bij de bedrijfskosten. Daarom levert kilo’s afpakken uiteindelijk niet veel op.’

Op de elfde verdieping van de Rijksinspectie Terminal, uitkijkend over een berglandschap van zeecontainers, wordt Meijer niet moedeloos van zijn strijd. ‘Dan had ik wel ander werk gekozen. Maar ik maak me zorgen. Niet alleen over de toename van drugsgeweld in Nederland, maar ook over de sluimerende ondermijning van onze samenleving. Al die gewone bedrijven en medewerkers die zwichten voor drugsgeld. Ook binnen de containerterminals en binnen de douane.’ Volgens Meijer kleden veel douaniers zich tegenwoordig om, voordat ze naar huis gaan. ‘Om te voorkomen dat ze onderweg worden aangesproken door vage types.’

Jaarlijks bekijken analisten van de douane 55 duizend röntgenscans van verdachte zendingen. Na een tijdje vallen die rare vlekken in de autobanden wel op of de vage strepen in een lading bananen. De gehelmde teddybeer op een Harley Davidson bleek geen cocaïne bij zich te hebben.

  Beeld Douane Rotterdamse haven
Jaarlijks bekijken analisten van de douane 55 duizend röntgenscans van verdachte zendingen. Na een tijdje vallen die rare vlekken in de autobanden wel op of de vage strepen in een lading bananen. De gehelmde teddybeer op een Harley Davidson bleek geen cocaïne bij zich te hebben.Beeld Douane Rotterdamse haven

Reactie burgemeester Ahmed Aboutaleb

‘Ik ken de twijfels bij de douane over de 100 procent scancontrole van containers met tropisch fruit. Ik ken ook de aarzelingen bij de handelaren. Toch moeten we deze kant op. De logistiek in de haven moet zich aanpassen. Antwerpen gaat over op 100 procent controle. Als wij het niet doen, komt alles deze kant op. Een groot deel van de schietpartijen in de volkswijken van Rotterdam is terug te brengen tot de cocaïnehandel. Te lang hebben overheden investeringen in veiligheid uitgesteld en handelsbelangen heilig verklaard.’

Meer over