Wrokkig pragmatisme drijft Kroaten

Kroatië is 'klaar' met het Joegoslavië-Tribunaal na de arrestatie van Ante Gotovina. Maar nog steeds heerst de idee dat het louter een rechtvaardige oorlog heeft gevoerd....

De uitslagen van een enquête die het Kroatische dagblad Jutarnji Listeen paar dagen geleden publiceerde lieten aan duidelijkheid weinig tewensen over: 64 procent van de Kroatische bevolking acht generaal AnteGotovina onschuldig aan wat hem door het Joegoslavië-Tribunaal ten lasteis gelegd, 53 procent vindt zijn arrestatie Kroatiës eer te na, 41 procentweet zeker dat Gotovina in Den Haag absoluut geen eerlijk proces zalkrijgen.

Ante Gotovina: de veteraan van het Vreemdelingenlegioen die door wijlenpresident Tudjman in augustus 1995 werd ingezet bij het 'bevrijden' van deKrajina-republiek, die Serviërs in het zuidwesten van Kroatië haddenuitgeroepen. In 2001 werd Gotovina, 'de Kroatische Mladic', door Carla delPonte aangeklaagd. In zijn Tribunaal-aanklacht wordt de generaal nietalleen verantwoordelijk geacht voor misdaden tegen de menselijkheid diemanschappen onder zijn leiding pleegden, maar er ook van beschuldigd diezelf te hebben begaan. Het gaat hierbij om het executeren van ten minste150 ongewapende Servische burgers, het systematisch plunderen en in brandsteken van Servisch bezit en het op de vlucht jagen van tienduizendenServiërs

Er was in Kroatië nogal wat boosheid toen bekend werd dat de generaalna vier jaar voortvluchtig te zijn geweest op 7 december op de CanarischeEilanden was ingerekend. Een paar honderd jongeren bekogelden in Zagreb hetregeringsgebouw. Op 11 december protesteerden onder de palmen van Split,niet ver van Gotovina's geboorteplaats Pakostane, zo'n 50 duizend mensen.

Toch viel het, achteraf gezien, met de protesten wel mee, concludeertde Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) in haarnabeschouwing van Gotovina's arrestatie. De generaal was door de aanklachtvan het Tribunaal en zijn daarop volgende vlucht in Kroatië uitgegroeidtot een nationale held.

Weinigen konden aan zijn score in populariteitspeilingen tippen. HetKroatische landschap werd de afgelopen twee jaar opgesierd metGotovina-borden met opschriften als 'Held' en 'Hij is schuldig omdat hijKroatië verdedigde'.

De meeste Kroatische inwoners reageerden op Gotovina's arrestatieevenwel niet emotioneel, maar pragmatisch: 'Hij was nu eenmaal aangeklaagd,we konden helaas niet om het Tribunaal heen, we hebben nu aan onzeverplichtingen voldaan, we zijn van Carla del Ponte af, niemand kan onsmeer iets verwijten.'

Generaal Gotovina mag dan heldhaftige dingen hebben gedaan voorKroatië, hij was voor een land dat wil toetreden tot de Europese Unie ookuitgegroeid tot een blok aan het been. In maart dit jaar stelde de EU detoetredingsonderhandelingen met Kroatië voor onbepaalde tijd uit, omdathet volgens Del Ponte in gebreke bleef bij het opsporen van Gotovina. Inoktober volgde de permissie van de EU alsnog, gelijk met een verklaring vanDel Ponte dat Kroatië nu wel 'coöperatief' was (volgens Tribunaal-bronnenomdat zij wist dat de generaal op de Canarische Eilanden was getraceerd).

Pragmatisme domineerde ook bij het leeuwendeel van de Kroatischepolitici. De sociaal-democratische leider Racan sprak van 'het oplossen vaneen probleem'. Andere uitlatingen: er is een hindernis uit de weg geruimd.Kroatië kan verder op zijn weg naar Europa.

Een derde type reactie was alleen te horen bij een heel kleineminderheid: 'Gotovina is een oorlogsmisdadiger. We dienen het proces tegenhem in Den Haag nauwgezet te volgen. Daaruit kunnen we leren welke misdadendoor het Tudjman-regime in naam van het Kroatische nationale belang zijngepleegd.'

Zelfs in zijn persconferentie bij Gotovina's arrestatie haastte deKroatische premier Sanader - een partijgenoot van wijlen Tudjman - zich nogde misdaden van de generaal te bagatelliseren en het publiek gerust testellen door te verklaren dat de oorlog tegen de Serviërs waaraan Gotovinadeelnam gerechtvaardigd en legitiem was.

Het Tribunaal is opgericht om de hoofdschuldigen van de Joegoslavischeoorlogen te berechten, maar ook om een waarheidsgetrouwer beeld te creërenover wat zich in die oorlogen heeft afgespeeld, in de eerste plaats in devoormalige Joegoslavische republieken die eraan deelnamen. In Kroatië -dat thans in tegenstelling tot Servië 'met Carla del Ponte klaar is' - isdat niet gelukt. Voor zover het Tribunaal een nationale consensus over deoorlogen in Kroatië en Bosnië niet heeft verstevigd, heeft het die inieder geval niet doorbroken of op zijn minst aan het wankelen gebracht.

De Kroatische politieke klasse heeft laten zien in staat te zijn toteen wrokkig soort pragmatisme om internationaal isolement te vermijden. Ineigen land weet zij - in de woorden van de nationalistischeparlementsvoorzitter Seks - 'heel goed hoe de waarheid over de Oorlog voorhet Vaderland verdedigd moet worden'. Daarin wordt zij gesteund de hetleeuwendeel van de media en gedekt door de rechterlijke macht.

Een typisch voorbeeld daarvan was de veroordeling onlangs van deItalië woonachtige schrijver Predrag Matvejevic. Hij had hetTudjman-regime in 2001 in een ingezonden stuk in Jutarnji List vergelekenmet de Taliban en de intellectuelen en schrijvers die het diendenuitgemaakt voor 'oorlogsstokers'. Op 2 november werd Matvejevic door eenrechtbank in Zagreb bij bij verstek veroordeeld tot vijf maandengevangenisstraf. In Kroatië veroorzaakte dat vonnis vrijwel geenopschudding, protesten kwamen van de internationale organisatie Reporterszonder Grenzen.

Meer over