profielGert-Jan Dröge

Wordt Hai Society van Jaïr Ferwerda net zo’n succes als Gert-Jan Dröges Glamourland?

Gert-Jan Dröge Beeld ANP
Gert-Jan DrögeBeeld ANP

Ironie en sarcasme waren het handelskenmerk van Glamourland, de succesvolle societyrubriek van wijlen Gert-Jan Dröge. Hoe maakte de meester van de bedekte spot het tv-programma een kijkcijferhit? En wordt Hai Society van Jaïr Ferwerda dat ook?

Bij elke nieuwe societyrubriek op tv valt de naam van Glamourland, het programma van Gert-Jan Dröge dat in 1990 voor het eerst te zien was op de Nederlandse televisie. Ook zondag toen op RTL4 Hai Society begon, het nieuwe societyprogramma van Jaïr Ferwerda, werd er niet moeilijk over gedaan waar Abraham de mosterd had gehaald. RTL 4 presenteerde Ferwerda als ‘de moderne Gert-Jan Dröge’ en Hai Society als ‘zijn eigen versie van Glamourland’.

Glamourland, in eerste instantie uitgezonden door de Avro, was het programma waarin Gert-Jan Dröge ons een blik bood op de wereld van het oud geld. Die had na verloop van tijd echter geen zin meer om – sarcastisch – bij de neus genomen te worden. Dröge vroeg daarop belet bij de nouveau riche, die hem met open armen ontving, hongerig om te pronken met de verworven weelde. Jan des Bouvrie fungeerde in die context als vaste kop van jut (‘Hallo, daar zijn we weer’). Dat Des Bouvrie ook in Hai society een rol speelt, is van een Drosteblikachtige ironie die Gert-Jan Dröge – hij overleed in 2007 – vast had weten te waarderen. Des Bouvrie overleed vorig jaar oktober; de opnamen voor Hai Society waren toen al achter de rug.

Er is een andere gemene deler tussen de twee programma’s: de blik in de camera die we van Ferwerda al kennen sinds hij politiek verslaggever werd voor het latenightprogramma Jinek. Dat is de blik die alles tussen ironische aanhalingstekens zet, door Gert-Jan Dröge geïntroduceerd in Glamourland. Al was dat geen idee van Dröge zelf. Die had even geopereerd als societyverslaggever voor de nieuwsrubriek van TV 10, de zender van Joop van den Ende die nooit van de grond kwam. Collega-verslaggever Willem Lust (nu Nieuwsuur) zag Dröge bij een item in beeld reageren. Dat moet je erin laten, had Lust geadviseerd. Het was nooit de bedoeling, maar het werkte wel.

Dröge, dankbaar van aard, was later getuige bij het huwelijk van Willem Lust, zoals hij altijd cadeautjes bleef sturen aan de vrouw van Gijs van de Westelaken, eindredacteur van de Haagse Post. Aan haar had hij namelijk zijn loopbaan als societyverslaggever te danken.

Gert-Jan Dröge in Glamourland: ‘Gaat het weer een beetje, meneer Dröge?’ Beeld Hollandse Hoogte /  ANP Kippa
Gert-Jan Dröge in Glamourland: ‘Gaat het weer een beetje, meneer Dröge?’Beeld Hollandse Hoogte / ANP Kippa

Op de redactie van de Haagse Post, waar ik zelf in 1990 als krullenjongen begon, werd goed gekeken naar Engelse en Amerikaanse tijdschriften. Die waren in Nederland niet verkrijgbaar, dus je kon ongegeneerd onderwerpen en rubrieken kopiëren zonder dat iemand het doorhad. Er werd vooral gewinkeld in Amerikaanse bladen als Vanity Fair en New York Magazine, maar ergens in de jaren tachtig viel het oog van eindredacteur Van de Westelaken op een rubriek in het Engelse societyblad Tatler. Daarin werd maandelijks verslag gedaan van feestjes waar de Britse high society acte de présence gaf, in de vorm van foto’s met snedige onderschriften. Het was niet meer dan een pagina, maar het gaf met een knipoog een inkijkje in een milieu waar de Tatler-lezer geen genoeg van kon krijgen. Zoiets, dacht Van de Westelaken, zou prima in HP passen, het weekblad dat de tekstuele knipoog tenslotte zo ongeveer had uitgevonden. De rubriek Milieu was geboren, wekelijks op de achterpagina.

Van de Westelaken kon alleen geen goede auteur bij zijn nieuwe rubriek bedenken – een cruciale keuze, want het succes van zo’n rubriek staat of valt met de gevatte kanttekeningen bij de foto’s. De oplossing werd hem thuis aangedragen. Zijn verloofde Susan opperde Gert-Jan Dröge, die beiden hadden leren kennen bij hun bezoeken aan nachtcafé Chez Nelly van Nelly Frijda. Dröge stond er aan de deur (de latere talkshowhost Jan Lenferink stond er achter de bar), en zijn deurbeleid had deze wat typische heer, tandartszoon uit Enschede, een zekere roem verschaft. Voor de deur van het nachtcafé achter de Dam verzamelde zich elke vrijdagnacht een stoet mensen, hopende op een goedkeurend knikje van de gastheer, die door een miniscuul luikje in de deur het bezoek turfde.

Op het moment dat HP Dröge benaderde, zat hij werkeloos thuis. De vijfhonderd gulden die HP voor zijn diensten bood, kon hij goed gebruiken.

De keuze voor Dröge bleek een schot in de roos. Milieu groeide rap uit tot de populairste pagina van HP, waarna na verloop van tijd de televisie aan de deur rammelde. Dröge deed wat vingeroefeningen voor de VPRO en voor Joop van den Endes TV 10, waarna hij met Glamourland onmiddellijk een kijkcijferhit te pakken had.

Jaïr Ferwerda voor Hai Society in Monaco, met (rechts) ondernemer Jan Holleman. Beeld
Jaïr Ferwerda voor Hai Society in Monaco, met (rechts) ondernemer Jan Holleman.

Nadien is er door een parade aan tv-programma’s getracht de society op dezelfde onmiskenbare wijze tegelijkertijd te bewonderen en pootje te lichten. Op de Amsterdamse stadszender AT 5 deed showbizzverslaggever Frank Awick jarenlang een moedige, licht eendimensionale poging. Gordon Heuckeroth deed op RTL 4 een gooi met Glitter Glamour Gordon. Hoewel in De wereld draait door de onderwerpkeuze van De Jakhalzen veel breder was dan society, was de premisse uit hetzelfde hout gesneden. Daar keek de Jakhals van dienst ook veelbetekenend in de camera als er een snedige vraag was gesteld aan het onderwerp van dienst. Dat zwarte Jakhalskostuum met onhandig gestropte rode das was natuurlijk al een knipoog op zichzelf.

In de Nederlandse bladen was het niet anders: elk dag-, week- en maandblad heeft in de afgelopen kwarteeuw wel een poging gedaan om een Milieu-achtige pagina te creëren. Dat gebeurde aan de lichtvoetige kant van het mediaspectrum (Talkies, Glamour), maar ook aan het serieuze uiteinde ervan (Cornald Maas in de Volkskrant, de rubriek Schuim in Het Parool).

Waarom lukte het die rubrieken zelden of nooit om Milieu/Glamourland te evenaren? Omdat ironie een stijlfiguur is die vraagt om het floret, niet om de sabel. De grens tussen bedekte spot (Dröge) en honend sarcasme (Gordon) is als een slap koord waar je makkelijk af dondert.

Wat ook helpt: een gezonde hekel aan de mensen die je portretteert, zodat je ze achteraf in de montage zonder schroom kunt fileren. Dröge hield helemaal niet van mensen, zeker niet in groepsverband. Hij keek altijd huizenhoog op tegen die bijeenkomsten, en wist niet hoe snel hij weer terug moest naar dat huis in Amsterdam Oud-Zuid, waarvan de inrichting was afgekeken van Ludwig, de Beierse Märchenkönig die Kitsch met een Grossbuchstabe K schreef.

Dröge was ook zo’n heer van stand, net zo mijmerend als Ludwig en evenzeer gevoelig voor goede smaak. Dat heb je nodig als je mensen de maat gaat nemen. Jaïr Ferwerda is de karakterologische tegenpool. Hij lijkt de vermogende Nederlanders die hij in het buitenland bezoekt oprecht aardig te vinden. Groucho Marx zei ooit: ‘I refuse to join any club that would have me as a member.’ Ferwerda wil geen Groucho zijn, maar lid van de club.

Er is overigens nog een heel praktische reden waarom Dröge boven iedereen uitsteekt: zijn toewijding. In Outliers, het derde boek van Malcolm Gladwell, probeert de auteur het succes te analyseren van de grootste succesnummers uit de contemporaine geschiedenis, van Bill Gates tot The Beatles. Bill Gates zat als jonge jongen uren in de bibliotheek de enig beschikbare computer te onderzoeken (zijn moeder was bibliothecaris); The Beatles speelden een jaar lang elke avond meerdere sets in de nachtclubs op de Hamburgse Reeperbahn. Hun genialiteit bestond uit het perfectioneren van hun ambacht. Hard work pays off.

Gordon interviewt politicus Ronald Plasterk in Glitter Glamour Gordon. Beeld
Gordon interviewt politicus Ronald Plasterk in Glitter Glamour Gordon.

Tien fotootjes op de achterpagina van HP met een zinnetje eronder. Een fluitje van een cent, zou je zeggen, maar Dröge zat dag en nacht te schrijven en te schaven – een perfectionist op de vierkante millimeter. Gijs van de Westelaken memoreerde ooit hoe Dröge uren gebogen zat over de kleinste bijschriften, zoals bij die close-up van een bezoeker van het jaarlijkse Horecabal, een bolle man met een gigantische neus. Uiteindelijk kwam Dröge tot: ‘Kees van Hotel Kees.’ Wie daar het spitsvondige niet van inziet, heeft het postmodernisme in zijn geheel gemist.

Bij Glamourland was het niet anders. De hele week werd er gewerkt aan de precieze timing van dat ene shot met de juiste voice-overtekst. De bekakte intonatie van de presentator deed de rest. ‘Ook voor Viola Holt was er een corsage besteld’, hoorde je hem zeggen, en dan zag de kijker een medewerker de feestgelegenheid betreden met een conifeer op zijn schouder.

Dröge ontdekte bij HP de kracht van de quote, bij Glamourland de kracht van de blik. Die werd voor het oog van de lens alsmaar expressiever (hij had twee jaar Toneelschool op zijn cv staan en een rolletje gespeeld in de Nederlandse cultklassieker Andy, bloed en blond haar). Soms verving de blik geheel de ironische tekst. ‘Gaat het weer een beetje, meneer Dröge?’, vroeg de zuster na elke aflevering aan de presentator, die beteuterd in de camera keek. Heer Dröge een act op zichzelf geworden. En misschien ook wel een beetje een parodie. De ultieme postmoderne punt achter de zin.

Dvd-box

Bij het overlijden van Gert-Jan Dröge verscheen een dvd-box met afleveringen van Glamourland die hij tussen 2001 en 2003 maakte voor SBS 6 en Net 5. De tekst in het begeleidende booklet, een interview tegen wil en dank dat hij ooit voor Esquire had gegeven aan Gijs van de Westelaken en Martin Bril (met bijrollen voor Frank Govers, Joop Braakhekke en twee handelsreizigers in tafellakens op krakend bruin schoeisel), is alleen al de moeite van de aankoop waard.

Meer over