Wordt Amsterdam geteisterd door een ware gangsteroorlog?

De liquidaties van de afgelopen dagen roepen het beeld op van een gangsteroorlog. Zeven vragen over de afrekeningen en over de georganiseerde misdaad....

Hebben alle moorden met elkaar te maken, van Jan Femer en Sam Klepperin 2000 tot Evert Hingst en John Mieremet in de afgelopen week?

De Amsterdamse gangsteroorlog, zoals de liquidaties wel wordensamengevat, is een prachtige prooi voor theorievorming. De meest gehoordeverklaring is dat de onenigheden begonnen met de verkeerde aflevering vaneen partij hasj. Die kwam terecht bij de bende van Sam Klepper en JohnMieremet.

De hasj was bedoeld voor Magdi Barsoum, een Egyptenaar met veelbezittingen op de Amsterdamse Wallen en de directeur van een eigendrugsnetwerk. Barsoum zou onder protectie hebben gestaan van deJoegoslavische maffiabaas Sreten 'Jotcha' Jocic.

De Joego's zochten de confrontatie met de clan van Klepper, die zichlater zou aansluiten bij de Hells Angels. Aanslagen over een weer volgden.Het ging daarbij steeds minder om de hasj en steeds meer om de macht inde misdaad. Er vormden zich herhaaldelijk nieuwe criminele kongsies. Denaam van de voormalige Heineken-ontvoerder Willem Holleeder kwam daarbijsteeds nadrukkelijker naar voren.

Maar er zijn meer verklaringen gegeven, die meer of minder serieus zijnte nemen. De misdaadoorlog zou bijvoorbeeld te maken hebben met deaanhouding van topcrimineel en politie-informant Mink K., die moest wordengewaarschuwd niet al te loslippig te worden.

Het is nog steeds goed mogelijk dat de aanslagen niets met elkaar temaken hebben, of dat maar enkele aan elkaar zijn gerelateerd. In de chaosvan de georganiseerde misdaad zijn misverstanden snel geboren. Degebrekkige communicatie en de gebruikelijke paranoia in de grotecriminaliteit vormen nu eenmaal een explosief mengsel.

Bovendien, er lopen genoeg opportunisten rond die onder dekking van een 'gangsteroorlog' hun kans schoon zien nog snel even een oude rekening tevereffenen.

Waarom doen ze het, die liquidaties?

Geweld is de smeerolie van de georganiseerde misdaad. Voor de oplossingvan conflicten kun je niet naar de rechter. Van een partij gestolen hasjdoe je geen aangifte. De sterkste wint.

Vaak is een gewelddadige reputatie belangrijker dan het geweld zelf.Zo'n reputatie schrikt potentiële concurrenten af, bijvoorbeeld als dieoverwegen zich ook op de cocaïnemarkt te begeven. Het kancollega-criminelen ook weerhouden van een poging een container met drugste stelen.

Geweldsgebruik houdt de eigen mensen op koers. Blijf loyaal aan de baasen je blijft leven, is de boodschap. Zo is de discipline van de bendegebaat bij wat afschrikwekkende acties, ook al vinden die plaats buiten deeigen kring.

Zo lijkt het allemaal keurig beredeneerd, maar het geweld blijkt vaakhet resultaat van niets meer dan gekwetst eergevoel of een verondersteldgebrek aan respect. Het gebruik van geweld is slecht voor de zaken. Eenlijk trekt meer aandacht van de politie dan een geruisloos verhandeldepartij heroïne.

Mooi toch? Laten ze elkaar maar afschieten!

Dat is niet verstandig. Natuurlijk in de eerste plaats uit overwegingenvan medemenselijkheid. De politie heeft de goede gewoonte dat ze beoogdeslachtoffers waarschuwt als ze hoort van moordplannen. Ook al maakt ze daar een recherche-onderzoek mee stuk.

Ook hoeft niemand zich te verheugen op de nieuwe heersers in demisdaadwereld als hun weg naar de top is geplaveid met de lichamen vancriminele concurrenten. Vroeg of laat zijn ook hun dagen geteld. Hunopvolgers zullen nog meer geweld gaan gebruiken.

Bovendien, het geweld stopt al lang niet meer bij de imaginaire grenstussen boven- en onderwereld. De geweldsspiraal heeft de bovenwereld allang bereikt. Willem Endstra was misschien een witwasser, maar ook eenvastgoedhandelaar die zaken deed met banken en bedrijven. Ook deliquidatie van Evert Hingst, nog maar net teruggetreden als advocaat (nazijn aanhouding wegens witwassen), is daar een teken van.

Wie volgt, als boeven en bedrijfsleven al aan de beurt zijn geweest?Het wachten is op de liquidatie van de eerste officier van justitie,politieman of rechter.

Waarom kunnen ze die moorden niet oplossen?

Het gaat om het verkrijgen van bewijs. De moorden zijn gepleegd doormensen die weinig sporen achterlieten. Hun mogelijke opdrachtgevers zijngewend hun activiteiten redelijk effectief af te schermen voornieuwsgierige rechercheurs. Heel professioneel dus.

Ook zijn er geruchten over corruptie, al zijn weinig aanhoudingen gedaan. De corrupte Rotterdamse rechercheur Richard L., die bendes tipteover onder meer afluisteren, was daarvan een voorbeeld.

Wat moeten we dan, nu justitie nog niet één van al die moorden heeftkunnen oplossen?

Er worden doorgaans twee mogelijkheden genoemd. De eerste is doorgaanmet de huidige opsporingsmethoden, inclusief nieuwe methoden als directafluisteren. Maar dan wel met grote investeringen in opsporingspersoneel.Meer mensen, en ook mensen die hoger zijn opgeleid. Justitie en politiehebben grote moeite financieel specialisten aan te trekken.

De tweede mogelijkheid is uitbreiding van de wettelijke mogelijkhedenin de opsporing. Het Openbaar Ministerie mag een kroongetuige nu niet meerdan eenderde strafvermindering beloven. Binnen de opsporing wordt daar omgelachen. Wie de georganiseerde misdaad werkelijk een klap wil toebrengen,moet kroongetuigen ruimhartig kunnen belonen.

Dat heeft ook nadelen. Meer gebruik van kroongetuigen zal onder meerleiden tot meer geweld in de misdaad. Een dode sluit immers geen deal metjustitie.

Het omdraaien van de bewijslast in financiële zaken wordt ook welgeopperd als een goede mogelijkheid om misdadigers aan te pakken. Tegenoverde fiscus moet de gewone burger zelf bewijzen dat hij het geld eerlijkheeft verdiend. Waarom zou dat niet ook zo kunnen zijn bij criminelen? Laatmaar eens zien waarmee je een vastgoedpakket van twintig miljoen euro hebtverdiend, zoals de vriendin van John Mieremet. Geen goede verklaring? Danafpakken.

Dan is er nog een paardenmiddel. De volksgezondheid mag volgens deoverheid gediend zijn met een drugsverbod, het heeft wel een monstergecreëerd. De georganiseerde misdaad drijft voor een belangrijk deel opde drugshandel. Legaliseer drugs en die geldstroom droogt op. Al zal dezware misdaad ongetwijfeld blijven bestaan; van illegaal gokken totafpersing in de vastgoedwereld.

Loont misdaad nog?

Ja, voor wie rechtop blijft staan. Wie handig is, verdient miljoeneneuro's. Er zijn er genoeg die dat lukt - en die nooit onder een wit lakenbelanden. Aan de andere kant vormen de recente liquidaties geen reclamevoor het vak.

Marc van den Eerenbeemt

Jan Meeus

Meer over