WK geeft Khayelitsha hoop

In de snelst groeiende township van Kaapstad voel je overal de vibe van het WK, ook de miljoenen havelozen juichen voor Bafana Bafana....

Van onze verslaggever Robèrt Misset

kaapstad De bal verenigt blank en zwart ook in Khayelitsha, met 2,3 miljoen inwoners de snelst groeiende township in Kaapstad. Ergens tussen de eindeloze rij krotten met golfplaten daken is de Nederlandse verslaggever de dissonant in een team met de balkunstenaars van AYK, de jonge missionarissen van de Ambitious Youth Khayelitsha.

Tussen twee kratten als doelen speelt zich een even vrolijk als intens gevecht af. Oudere blanke mannen worden gedold door de donkere jongens die vandaag bij de aftrap van het WK in Zuid-Afrika in gedachten allemaal het geel-groene shirt van Bafana Bafana dragen. ‘Kijk om je heen en je voelt de vibe van het WK’, zegt Charles Moabi Wepheana van AYK.

Misschien is de wens de vader van de gedachte in deze deprimerende achterstandswijk waar elektriciteit even zeldzaam is als een huis van steen. ‘Je moet het niet door westerse ogen bekijken’, zegt Michael Letlala van Coffeebeans Routes, die diverse ‘Soccertours’ door de townships organiseert. ‘Deze mensen zijn trots dat Zuid-Afrika het WK mag organiseren, het is ook het WK van Khayelitsha.’

Toch is het moeilijk om deze stad van de havelozen niet te zien als het symbool van een alleen formeel opgeheven apartheid. In het District Six Museum in het centrum van Kaapstad wordt fijntjes uitgelegd hoe de zwarte bevolking sinds de invoering van de Group Areas Act in 1950 stelselmatig uit de stad is verdreven.

Met bulldozers werden de huizen van de zwarte bewoners vernietigd, met het gehate passensysteem en genadeloze repressie tevens hun menswaardigheid. Volgende week wordt in District Six – één van de louter voor blanken ingerichte wijken na de bloedige opstand in Sharpville in 1960 – een speciale tentoonstelling geopend, waarin de bal model staat voor het protest tegen de apartheid.

Fields of Play toont de ontwikkeling van aparte voetbalcompetities in de townships, van Athlone en Langa tot Khayelitsha. Blank voetbalde in zijn eigen wereld; geïnspireerd door hun voorbeelden uit Engeland. Nog voor de officiële sportboycot van Zuid-Afrika werden Britse sterren als George Best en doelman Gordon Banks in de blanke, Afrikaanse League als helden onthaald.

Bijna veertig jaar later maakte David Beckham een gebaar dat diepe indruk maakte op de voetbalgekke jongeren in Khayelitsha. Hij bezocht er de Chris Campbell Memorial Field, een kunstgrasveld dat met behulp van de Engelse stichting CTC 10 werd aangelegd om de zwarte jeugd van Khayelitsha te laten voetballen.

En zo gebeurt het ook tijdens het WK. ‘De kinderen hebben tijdens het WK vrij gekregen van school’, vertelt Ryan McDowell, die allerlei projecten organiseert op deze oase in Khayelitsha. ‘Maar om te voorkomen dat ze doelloos op straat rondhangen, laten we ze voetballen. Ze spelen straks hun eigen WK, in diverse leeftijdscategorieën en in ploegen die vernoemd zijn naar de 32 deelnemende landen.’

Zwart Zuid-Afrika is in de ban van het WK voetbal, maar de blanken in Kaapstad lopen zaterdag uit voor de rugbyploeg. De Springbokken spelen in het majestueuze Newlands stadion een testmatch tegen hun kwelgeesten uit Frankrijk.

Vorige keer werd voor het eerst in Soweto gespeeld om de nieuwe harmonie in Zuid-Afrika te onderstrepen. Zwarte supporters die voor de Blou Bulle juichten en blanke fans die voor het eerst van hun leven de township van Johannesburg bezochten; het was een ontroerend unicum.

De namen in de selectie van de Springbokken voor het duel met Frankrijk laten zich lezen als een Afrikaans gedicht. Van der Merwe, Spies, Schalk Burger, Bakkies Botha, Jannie du Plessis; het zijn iconen van een overwegend witte sport. Wie had ooit kunnen bedenken dat de ‘Boks’ op de vuvuzela zouden blazen tijdens een persconferentie in Kaapstad om hun steun aan Bafana Bafana te betuigen?

Zuid-Afrika komt vanmiddag geheel tot stilstand als Bafana Bafana tegen Mexico speelt. Maar hoe lang houdt de euforie stand? En wat levert het WK werkelijk op voor Zuid-Afrika? Volgens Kirsten Nematandani, voorzitter van de Zuid-Afrikaanse voetbalbond (SAFA) moet het land zijn eenheid ook na het WK bewaren en de vooroordelen van zich afschudden.

Maar Zuid-Afrika vecht ook tijdens het WK tegen segregatie, armoede en vooral ook aids. In het medisch centrum Baphuplele in Khayelitsha wordt een groep zwarte mannen en vrouwen met de rauwe werkelijkheid van miljoenen aids-doden geconfronteerd. De cursusleider zet een houten penis op tafel om te laten zien hoe je een condoom aanbrengt.

De FIFA heeft al beloofd miljoenen condooms gratis te verstrekken, voor een betere seksuele moraal in Zuid-Afrika. ‘Maar in Khalytsha zijn ze bijna niet te verkrijgen’, zegt Charles Whepeana van de AYK. In deze township blijft dus de vrees bestaan dat het WK een louter symbolische waarde heeft.

De welzijnswerkers in Khalytsha zien het anders. ‘Het WK geeft hoop, energie en vreugde aan miljoenen mensen in de townships, je moet het effect daarvan niet onderschatten’, aldus Whepeana. En om het lot een handje te helpen, wordt achter de school bij het kunstgrasveld een koe geslacht. Als de blanke bezoeker achteruit deinst, zegt Whepeana lachend: ‘Yo brother, het was geen Mexicaanse koe hoor. Wij brengen een boodschap van hoop en liefde.’

Meer over