Wilders in New York: 3 scenario's

Geert Wilders houdt vanavond om negen uur (Nederlandse tijd) zijn nu al veelbesproken toespraak in New York. Wat wil hij bereiken?...

Door Remco Meijer Remco Meijer

Den Haag Wat wil Geert Wilders? Vandaag spreekt hij in New York, nabij Ground Zero, op uitnodiging van de beweging Stop Islamization Of America. Tegelijkertijd zit de formatie van een rechts kabinet in een cruciale fase. Maandag levert informateur Herman Tjeenk Willink zijn verslag over de kansen voor zo’n kabinet in bij koningin Beatrix. Wil Wilders het minderheidskabinet van VVD en CDA met zijn gedoogsteun werkelijk? Die vraag is relevant, omdat de PVV-leider heeft laten zien zowel glashard te kunnen liegen als rigoureus van standpunt te kunnen veranderen. Niemand kan in zijn hoofd kijken. Tegelijkertijd kijkt iedereen in Den Haag vandaag mee met de Nederlander in New York. Zijn tekst kan een indicatie zijn voor wat hij wil. Drie scenario’s zijn denkbaar.

1 Wilders wil het kabinet niet. Hij blaast met zijn toespraak de formatie op.

In zijn proefschrift uit 2004 over Pim Fortuyn noemde Volkskrant-journalist Hans Wansink de LPF-leider een ‘inbreker’ in het Haagse bestel. Geert Wilders gaat veel verder. Om de beeldspraak door te trekken: hij is als Aage Meinesz, de vroegere meesterkraker. Die was niet voorzien van een breekijzer, maar van een thermische lans. Waar het eindigt, weet niemand.

Volgens hoogleraar Meindert Fennema is Wilders een leerling van voormalig VVD-voorman Frits Bolkestein, maar dan wel, getuige de titel van zijn politieke biografie, een ‘tovenaarsleerling’. Dat is iemand die uiteindelijk het werk van zijn meester teniet doet, de boel in de brand steekt.

Wilders heeft tijdens deze formatie al heel wat brandjes gesticht. Hij noemde CDA-voorzitter Henk Bleker een ‘zeurpiet’, nadat deze op televisie had betoogd dat het nieuwe kabinet moest ‘binden’. Dat mag dan een woord uit de jaren vijftig zijn, krenkend was het wel, vooral door de toevoeging dat Bleker maar eens op vakantie moest gaan.

Wilders noemde in juli Tjeenk Willink ‘eurofiel en antidemocratisch’. Dat was toen deze de weg vrij had gemaakt om een Paars-pluskabinet (VVD, PvdA, D66, GroenLinks) te formeren, een poging die later zou mislukken.

Tjeenk Willink schreef behalve een verslag ook een persoonlijk stuk met als titel Wat kan binden in plaats van scheiden. Dat schoot Wilders in het verkeerde keelgat. De vicepresident van de Raad van State werd hard beledigd: hij zou nooit meer informateur mogen worden, sterker, hij moest worden ontslagen. Wilders zat afgelopen donderdag doodleuk weer bij hem aan tafel, maar erg sfeervol zal het in de kamer niet geweest zijn.

Toen CDA-onderhandelaar Ab Klink de fractie verliet, was Wilders meedogenloos in zijn reactie. ‘Nog twee te gaan’, zei hij, doelend op de overgebleven dissidenten Ad Koppejan en Kathleen Ferrier. En de stoet oud-coryfeeën uit het CDA die zich tegen het mogelijke kabinet keerden, gaf hij onder uit de zak met de opmerking dat ze moesten ophouden met hun ‘dagelijkse anti-PVV hetze’,

Kortom, allemaal geen uitlatingen die op rechts ‘de boel bij elkaar houden’, om het in een term van PvdA-leider Job Cohen te zeggen. Wilders wil niet en polariseert gewoon verder. In dit scenario zal hij vandaag een snoeiharde anti-islamspeech houden die hem ‘wereldberoemd’ maakt, zoals in de PVV-fractie te beluisteren valt.

Wereldberoemd, en daarna oppositieleider.

2 Wilders doet geen concessies. Steun aan een kabinet is slechts middel, geen doel.

Geert Wilders is een politieke opportunist met twee missies. Hij wil van de PVV een brede, rechtse volkspartij maken, waar zowel PvdA, CDA als VVD veel last van hebben. Dat verandert Nederland. Doel twee is zijn strijd tegen de islam te internationaliseren. Buitenlands beleid heeft altijd zijn interesse gehad.

Op beide punten boekt hij, vanuit zijn perspectief, voortgang. Hij bekijkt per actie hoe hij die voortgang kan bevorderen. Fitna bijvoorbeeld was een film met een dubbel doel: binnenslands polariseren, buitenslands naamsbekendheid verwerven.

Zolang Wilders betrokken is bij de formatie, splijt hij het CDA en dat vindt hij heerlijk. De twee overgebleven CDA-dissidenten gingen niet weg, maar na ‘een nachtje slapen’ vond Wilders dat geen probleem meer. Laat het CDA maar aanmodderen. Ayaan Hirsi Ali, medestander in zowel zijn VVD-tijd als nu in zijn anti-islamstrijd, zei vrijdag: ‘Mijn prioriteit zou nu de coalitietafel zijn’, maar dat snapt Wilders ook wel. Alleen: hij wil de spelregels bepalen.

Wel let Wilders goed op de opiniepeilingen. Hij houdt precies in de gaten hoe een voor zijn electoraat belangrijke krant als De Telegraaf over hem schrijft. Hij stelt zijn koers bij waar nodig. Zijn ‘breekpunt’ over verhoging van de AOW-leeftijd liet hij vallen toen hem dat beter uitkwam.

Intussen bereidt hij zich voor op zijn vierde verkiezingsoverwinning op rij, in maart bij de Statenverkiezingen. Hij zegt vandaag wat hij zeggen wil en ziet wel wat ervan komt. Hij heeft immers nog altijd de weg omhoog te pakken. Gedogen is mooi, maar de oppositie is ook prima.

3 Wilders wil het kabinet wel. Hij zingt een toontje lager.

Geert Wilders is een machtspoliticus. Hij denkt strategisch. Al in januari kwam hij op de proppen met deze variant van een rechts gedoogkabinet. In een interview met Elsevier legde hij uit dat zo’n kabinet zijn steun zou krijgen ‘als het ook echt naar ons luistert’. Hij had toen al gesproken met Pia Kjaersgaard van de Volkspartij in Denemarken, van wie hij dit ‘Deense model’ had afgekeken. Geen ministers leveren, wel veel invloed hebben.

Wilders is deze variant blijven herhalen, zelfs toen hij de kritiek kreeg dat hij regeringsdeelname al bij voorbaat uit de weg ging. Hij is, op dit punt, opvallend consequent. Dat hij zich hard uitlaat over mensen met wie hij zaken moet doen, hoort bij zijn politieke stijl. Bovendien is hij in de persoonlijke omgang doorgaans de beminnelijkheid zelve, zoals de scènes in de bankjes tijdens het Kamerdebat afgelopen dinsdag nog eens duidelijk lieten zien.

Deze week verklaarde Wilders zich tegen de koranverbranding die dominee Terry Jones had aangekondigd. Niets was makkelijker geweest voor Wilders om zich hierachter te scharen en het vuur flink op te stoken, aan de vooravond van zijn speech. Wilders zal vandaag de gebruikelijke slogans bezigen. Verhagen (CDA) en Rutte (VVD) zullen in hun reactie zeggen dat ze de tekst afkeuren, maar dat er nou eenmaal een fundamenteel verschillende visie op de islam is en dat daarover afspraken zijn.

Tjeenk Willink zei vrijdag zijn oren niet te laten hangen naar wat Wilders zegt in New York. Hij kan dan, zeker in dit scenario, maandag de koningin adviseren Ivo Opstelten (VVD) weer tot informateur te benoemen.

Meer over