Mijn coronajaarRachel Franse

‘Wij willen in Op1 debat voeren, dat vinden mensen fijn’

Rachel Franse: 'Onze allereerste extra uitzending was op 15 maart 2020. Dat was rondom de eerste persconferentie van Rutte en die ochtend bedachten we: jongens, er is zoiets enórms aan de hand, we moeten iets doen.' Beeld Jiri Büller
Rachel Franse: 'Onze allereerste extra uitzending was op 15 maart 2020. Dat was rondom de eerste persconferentie van Rutte en die ochtend bedachten we: jongens, er is zoiets enórms aan de hand, we moeten iets doen.'Beeld Jiri Büller

Het piepjonge Op1 kreeg net vorm in de periode dat de coronacrisis toesloeg. Eindredacteur Rachel Franse heeft geen spijt van de virusduidende BN’ers. ‘Kijkers mogen zelf een mening vormen.’

Eind juli zat influencer Tisjeboy Jay (210.000 volgers op Instagram) bij talkshow Op1 te vertellen dat hij geen viroloog is. ‘Maar ik ben wel heel goed met cijfers, ik heb heel lang boekhouding gedaan.’ Net toen hij op grond van die kennis de ernst van de coronapandemie wilde relativeren, kapte presentator Sander Schimmelpenninck hem af. Even later zei hij toch nog dat anderhalve meter afstand hem niet ‘doorslaggevend’ leek in de coronabestrijding. ‘Dat is mijn waarheid.’

Het was het begin van een aantal Op1-afleveringen waarin aandacht was voor alternatieve manieren om tegen corona aan te kijken. Eindredacteur Rachel Franse over de filosofie daarachter: ‘Voor mij persoonlijk staat de wetenschap als een huis, maar er zijn ook mensen die daar op een andere manier naar kijken. Of ze zijn ontevreden omdat door corona hun leven in de soep loopt. Na de eerste coronamaanden vonden we het zinnig deze geluiden ook te laten horen. Uitsluiting is enger, dan kan zo’n sentiment extremer worden.’

Mijn coronajaar

Hoe greep corona in op onze levens? Het jaar gevat in twaalf interviews, van de gevallen minister die voor één keer zijn verhaal doet tot de virusjager die het virus net niet ontdekte en van de verhuurder van privéjets (die zijn beste omzet ooit draaide) tot de bestrijder van nepnieuws in Zuid-Soedan.

Elke keer was er ophef op sociale media en er ontstond serieuzere kritiek. Eind oktober ging het gesprek bij Op1 over het nut van vitamine D tegen corona en toonde fitgirl Fajah Lourens de batterij voedingssupplementen die ze slikt. Ook zei ze dat ‘magnesium de derde levensbehoefte na zuurstof en water’ is. Een hoogleraar voedingsleer aan tafel waarschuwde voor vergiftiging en kreeg van weer een andere gast te horen: ‘Ho, ho, ho, dit is echt flauwekul. Dit is gelul, dit is echt gelul.’ Een serieus onderwerp werd zo een ‘circusnummer’, schreef Volkskrant-columnist Teun van de Keuken.

Wat vindt u van dat verwijt?

‘Teun mag het een circusnummer noemen, mensen hebben het er wél over de volgende dag. We vinden het belangrijk dat bij Op1 over alles wordt gesproken, zodat bij het koffiezetapparaat op werk wordt gezegd: goh, zag je dat gesprek over vitamine D, zag je die Fajah Lourens?’

Waarom is dat zo belangrijk? Voor de bekendheid van Op1?

‘Nee, nee, voor iedereen. Het is goed dat mensen door ons programma een mening vormen. En we maken zulke items nooit zomaar, hè? Rondom die Tisjeboy-uitzending wilde het RIVM influencers inzetten om de coronamaatregelen te promoten. Vitamine D kwam ook niet uit de lucht vallen, er was al een tijdje discussie over, er stonden artikelen in NRC en Volkskrant en bij de Etos was het uitverkocht.’

Tegenover de BN’ers zetten jullie wetenschappers, denkt u dat de kijkers doorhebben dat hun meningen over corona ongelijkwaardig zijn?

‘Daar moet je onwijs je best voor doen. De presentator moet dat verschil benoemen. Volgens mij is dat ook gebeurd, bij het gesprek over vitamine D zei Jort Kelder: ‘Hier zitten twee professoren aan tafel, die hebben wel ergens verstand van, of niet?’’

Is Op1 voorzichtiger geworden met het uitnodigen van coronatwijfelaars?

‘We zijn er altijd voorzichtig mee geweest. Als je het te vaak doet, is dat een risico. Je geeft ze wel een platform.’

U bedoelt: hun opvattingen krijgen op die manier status?

‘Precies, daar moet je ontzettend mee oppassen.’

Rachel Franse (51) heeft nog nooit zo’n raar jaar gehad, zegt ze. Op1 begon op 6 januari en kreeg dik twee maanden later een pandemie voor de kiezen. Vijf uitzendavonden in de week werden al gauw zeven, het was een tijd van Chinees eten op de redactie en dan weer door. Het resultaat: de kijkcijfers tikten soms de anderhalf miljoen aan en Op1 werd een begrip, inclusief alle kritiek die daarbij hoort.

Missie geslaagd wat haar werk betreft, maar in haar privéleven was de ontwikkeling omgekeerd. Haar hartsvriendin Vonnie stierf in juni aan kanker. ‘Ze was ook mijn geweten. Als ik ergens over twijfelde, zei ze altijd: ‘Geniet er nou maar van, je leeft maar één keer.’’

In haar Amsterdamse bovenwoning wijst Franse op een plank in haar boekenkast. Ze heeft er een ‘altaartje’ voor Vonnie ingericht, met een foto van hun tweeën op vakantie in Zanzibar. Ze waren een jaar of 25 en lachen breeduit. Dit jaar organiseerde Franse midden in de coronacrisis een afscheidsborrel voor Vonnie. Zachtjes: ‘Stiekem in haar tuin. Met wat mensen, ja. Het mocht eigenlijk niet.’

In een hoekje van haar lichte woonkamer branden kaarsen en staan paarse irissen, op de salontafel serveert ze kurkumathee en kokoskoekjes. Franse zit met opgetrokken benen op de bank en leest op haar telefoon dat tv-recensent Angela de Jong van het AD weer een kritisch stuk over Op1 heeft geschreven. Ze legt haar telefoon weg, even geen zin in, zegt ze.

We blikken terug op het raarste jaar uit haar leven dat eigenlijk al eerder begon. Eind vorig jaar vroeg TV BV, het productiebedrijf van Jeroen Pauw, haar als eindredacteur voor Op1. Waarom zij, daar informeerde ze niet naar. ‘Ik vind het altijd lastig als er aardige dingen over me worden gezegd.’ Maar het laat zich raden: sinds 1997 werkte ze als talkshowredacteur voor Barend & Witteman, Pauw & Witteman, Pauw en Jinek. In haar boek De slag om de gast uit 2014 toonde ze zich iemand die verbeten op gasten jaagt. Dat werk doet ze niet meer, ze geeft nu samen met anderen leiding, maar de gedrevenheid is gebleven.

Joanne Oldenbeuving, haar ex-collega bij Pauw & Witteman, typeert haar zo: ‘Rachel is aanwezig, heeft veel energie en is nooit bang. Als we ’s avonds varen op de Amstel, springt ze er zo in. Ze staat altijd aan.’ Zo is het ook met haar werk, ze is er bijna zeven dagen in de week mee bezig. ‘Het is praten, praten, praten. Echt, ik lul de hele dag door’, zegt ze. Op1 is een programma van vier omroepen, WNL, BNN/Vara, EO en Max – vandaar.

Laten we het hebben over het afgelopen jaar. Hoe merkten jullie bij Op1 dat het serieus werd met corona?

‘Onze allereerste extra uitzending was op 15 maart 2020. Dat was rondom de eerste persconferentie van Rutte en die ochtend bedachten we: jongens, er is zoiets enórms aan de hand, we moeten iets doen. Als ik het vertel, krijg ik weer kippenvel. Mensen hadden zo’n nieuwshonger, het was niet te temmen. Daarna gingen we vrij snel over op zeven dagen in de week, dat kon eigenlijk niet. Op1 bestond nog maar net, we waren nog aan het uitzoeken wat voor programma we wilden maken. Maar het heeft ons werk gemakkelijker gemaakt, we deden alleen nog items over corona.’

null Beeld Jiri Büller
Beeld Jiri Büller

Kun je zeggen dat Op1 door corona goed in zijn jasje is komen te zitten?

‘Dat speelt ongetwijfeld een rol. We hoefden geen keuzes meer te maken: doen we Ali B of Marco Borsato? Het was in het begin van de coronacrisis duidelijk wie we wilden: virologen, zorgpersoneel, we hebben een special gemaakt in Uden, waar corona enorm toegeslagen had. Daardoor konden iedereen op de redactie goed inwerken. Door alle hectiek ontstond rust.’

Hadden jullie in die eerste crisisweken het idee dat je als talkshow een speciale taak had? Bij de kijkers de moed erin houden bijvoorbeeld?

‘Nee, we hebben altijd gewoon willen informeren. We willen mensen bijpraten en geen mening opdringen, ze moeten zelf een mening vormen.’

Intussen is het hele jaar geschreven over de ‘talkshowoorlog’ tussen Op1 en Jinek of Beau. Denkt u dat de kijker daar een boodschap aan heeft?

‘Dat woord ‘oorlog’ vind ik echt vreselijk. Maar concurrentie is goed, hè? Het houdt je onwijs scherp. Natuurlijk houd ik de kijkcijfers in de gaten, maar de concurrentie zit ’m vooral in de inhoud. Het betekent dat ik bij Jinek of Beau kijk: wat hebben zij voor gasten? Hoe is de chemie daar aan tafel? Wat gebeurt daar?’

In een interview met Villamedia zei u: ‘Natuurlijk willen we winnen van Jinek. Net zoals Ajax wil winnen van Feyenoord.’ Wat houdt dat in: winnen?

‘Het is het fijnst als ons publiek elke avond bij ons terugkomt en steeds weer denkt: o fijn, Op1 is er weer, ik ga lekker kijken. Als mensen denken: het voelt niet goed, ik ga even naar Beau.... Nee, ik behoud ze liever.’

Wat doe je als redactie om mensen te behouden?

‘Urgente televisie maken. Wat is er loos in de maatschappij, waar heeft iedereen het over?’

Is het urgent om na de Black Lives Matter-demonstratie op de Dam Femke Halsema uit te nodigen? Joanne Oldenbeuving vertelde dat jullie daar een discussie over hadden. Ze zei tegen u: ‘Moet je niet eerst praten met mensen van Black Lives Matter?’

‘We hebben ze uitgenodigd, maar om allerlei redenen kwamen ze niet. En toen ik die maandagavond van de redactie naar huis fietste, hoorde ik dat er nog steeds gedoe op de Dam was, dat er enorm veel mensen waren gekomen en Halsema niet had ingegrepen. Ik heb zelf haar woordvoerder gebeld en een half uur later belde hij terug: ze komt. Onwijs stoer.’

Ook op de sociale media was kritiek op die keuze.

‘Halsema was de gast van de dag. Iedereen denderde over haar heen, dan moet je als talkshow vragen: wat heb je nou gedaan? Klopt dat wel?’

Moet er altijd reuring zijn in een talkshow?

‘We willen debat, dat vinden mensen ontzettend fijn om naar te kijken. Hoe scherper hoe beter, dan kun je thuis een goed oordeel vellen: sta ik aan deze kant of aan die kant?’

Niet iedereen waardeert dat. Talkshows krijgen het verwijt dat er vaak extremen tegenover elkaar zitten.

‘Over het algemeen hebben wij vier onderwerpen van tien tot twaalf minuten. Voor het debat aan tafel is nuance niet fijn, dan kom je in die paar minuten nergens. Dus zoek je gasten die rap van tong zijn, snelle denkers.’

Een talkshow kan niet verdiepend zijn?

‘In de één-op-één-gesprekken kan dat wel degelijk. We hebben diepgaande gesprekken gevoerd met intensivisten, verpleegkundigen, nabestaanden. We hebben een heel uur Rutte gedaan.’

Kun je zeggen dat dat diepgravende in de loop van maanden minder is geworden, toen er BN’ers aan tafel kwamen om corona te duiden?

‘Door die vraag lijkt het alsof we voortdurend BN’ers uitnodigden om over corona te praten. Wat er is gebeurd: toen de stemming in het land wat vrolijker werd, hebben we ook luchtiger gasten uitgenodigd, een zanger, een cabaretier. Zij praatten mee over de andere onderwerpen aan tafel, dus ook over corona. Het serieuze en het luchtige wissel je af, je bouwt een soort sandwich op.’ Grinnikend: ‘Het is best moeilijk hoor, tv maken. Ik kan er soms ook totaal naast zitten.’

null Beeld Jiri Buller
Beeld Jiri Buller

Nog even over de wisselende presentatieduo’s van Op1. Dat concept was een gok, vertelde Bert Huisjes van WNL in de Volkskrant. ‘God zegene de greep’, zei hij. Hield iedereen inderdaad zijn hart vast?

‘Tante Ans, zoals we Angela de Jong noemen, moest zo nodig zeggen: ik geef er geen kwartje voor. Maar ik zal je vertellen: sinds ik bij Op1 ben begonnen, heb ik nog geen nacht wakker gelegen. We hebben een ijzersterke redactie die de presentatoren aanzet om het beste uit zichzelf te halen.’

Hoe vindt u dat het gaat met Astrid Joosten en Paul de Leeuw, die op vrijdag presenteren?

‘Ja, te gek. Ik schrok me aanvankelijk een hoedje, ze zijn door BNN/Vara naar voren geschoven. Maar we zijn als eindredactie met ze gaan praten en zaten vrijwel meteen op één lijn.’

Joosten en De Leeuw zijn geen journalisten. Eerlijk gezegd dacht ik ook: een talkshow presenteren is toch een vak?

‘Ook al maakt iemand al twintig jaar televisie en doet hij nu voor het eerst een talkshow: geef hem een kans. Dat vind ik echt een ding in deze maatschappij, we zijn zo onaardig. Angela schrijft in de krant dat het een stelletje nitwits zijn, dat is toch onaardig?’

In talkshows worden ook wel onaardige dingen gezegd, toch?

‘Dat is de polemiek aan tafel. Dat is recht in iemands gezicht, vind ik prima. Maar moet je al na de tweede uitzending van een nieuw presentatieduo schrijven dat het niets is? Laat mensen groeien, laat ze zich ontwikkelen.’

In het interview met Villamedia zei Franse: ‘Die talkshow is het wezen van mijn bestaan.’ Berbel Kraan, een vriendin die ze nog kent van haar jeugd in Zeeland, had gereageerd: ‘Ben je gek geworden? Kom op, dit is niet goed. Er is meer in jouw leven.’ Franse bleef bij haar punt. ‘Ik vind het ontzettend fijn dat bijna een miljoen mensen ’s avonds lekker achterover liggen, wijntje erbij, en dan geïnformeerd worden over de dag. Dat zie ik als een taak, ik vind het belangrijk.’

Vonnies dood maakt dat ze het nog beter aankan. Ze hield Vonnies hand vast op haar sterfbed. ‘Het relativeert alles’, zegt ze geëmotioneerd. ‘Bij alle vragen over mijn werk denk ik: waar maken we ons met z’n allen zo druk om? Het is ontzettend fijn om zo’n idiote talkshow te maken.’

Na ruim twintig jaar als redacteur te hebben gewerkt bij Barend & Witteman, Pauw & Witteman, Pauw en Jinek, werd Rachel Franse (51) begin dit jaar eindredacteur van Op1. In 2014 schreef ze het boek De slag om de gast, vier jaar later het persoonlijke verslag 100 dagen kanker.

Een reconstructie van het jaar waarin alles veranderde
Een nieuw normaal, wankelend beleid en dat ene hamstergebaar: scroll langs de belangrijkste momenten van het afgelopen coronajaar.

Meer over