Wie geen alzheimer wil, kan het roken maar beter vergeten

Wereldwijde aandacht was er voor de conclusie uit Rotterdam dat roken de kans op alzheimer sterk vergroot...

Broer Scholtens

‘Alle twijfel is nu weggenomen, roken werkt dementie in de hand.’ Recente onderzoekscijfers hebben biostatistiek-hoogleraar Monique Breteler van het Erasmus medisch centrum in Rotterdam overtuigd, voor honderd procent.

Fervente rokers, die met grote regelmaat en vooral lange tijd sigaretten opsteken, lopen een 50 procent grotere kans op dementie, rekende de onderzoeksgroep van Breteler deze week voor in het blad Neurology. Wereldwijde media-aandacht was haar deel.

Nieuws? Tien jaar geleden haalde haar Rotterdamse onderzoeksgroep de internationale nieuwstelexen met een vergelijkbare conclusie. ‘De onderbouwing is nu beter, we baseren ons op veel meer gegevens’, zegt Breteler.

Ze doelt op een databank met medische gegevens van meer dan achtduizend personen, verzameld over een periode van bijna 20 jaar. Het Erasmus medisch centrum volgt die groep – indertijd inwoners van de wijk Ommoord, ouder dan 55 jaar – sinds 1990.

Met enige regelmaat wordt bij hen bloed afgetapt, krijgen ze een uitgebreide medische keuring en gaan ze in een MRI-apparaat. Ook is bij hen voor genetische studies dna-wangslijm afgenomen.

De gezondheidssituatie van de groep – een deel is overleden – wordt nauwgezet gevolgd en gestandaardiseerd vastgelegd in gezondheidsdossiers. Nog geen 2 procent van de mensen zijn we in de loop der jaren ‘kwijtgeraakt’, zegt Breteler.

Rotterdam Study

Rotterdam Study
De studie gaat wereldwijd als Rotterdam Study door het leven. Het doel is inzicht te krijgen in oorzaken van vaak leeftijd-gerelateerde, chronische ziekten. Hart- en vaatziekten, hormoonstoornissen als diabetes en osteoporose, oogziekten en hersenaandoeningen als parkinson en alzheimer.

Rotterdam Study
Een internationaal unieke verzameling gezondheidsdata heeft dit de afgelopen jaren opgeleverd, zegt Breteler. Zo’n 20 miljoen euro is er sinds 1990 aan besteed, gefinancierd uit diverse institutionele en particuliere bronnen.

Rotterdam Study
Gerichte statistische analyses daarvan, uitgevoerd door tientallen onderzoekers, hebben bijna vijfhonderd wetenschappelijke publicaties opgeleverd, blijkt uit een zoektocht in de medische literatuur (PubMed).

Rotterdam Study
De groep van Breteler concentreert zich op neurologische aandoeningen als dementie. Van de achtduizend Ommoord-bewoners kregen er in de loop der jaren meer dan duizend dementie, blijkt uit de deze week gepubliceerde studie. Met roken als belangrijke risicofactor.

Rotterdam Study
Een conclusie die we in in 1998 ook al trokken, maar toen volgden we die achtduizend man nog maar (gemiddeld) twee jaar, zegt Breteler. De conclusie sloeg destijds in als een bom.

Rotterdam Study
De bevinding ondermijnde indertijd het breed gedeelde idee dat roken beschermt tegen aandoeningen als dementie. Nu zijn er cijfers over ruim zeven jaar. Breteler: ‘Niemand kan er nog onderuit. Die conclusie van tien jaar geleden was geen toevalstreffer.’

Vaatwanden

Vaatwanden
Nicotine en andere stoffen als koolmonoxide beschadigen en ontsteken de vaatwanden. Oxidatieve stress en aantasting van bloedvaten in de hersenen liggen ten grondslag aan dementie, zegt Breteler. ‘Het precieze mechanisme is niet bekend.’

Vaatwanden
Volgens haar is de conclusie uit de Rotterdamse studie een optimistische. ‘Nu kennen we een belangrijke risicofactor van dementie. Dat betekent dat preventie mogelijk is: stoppen met roken. Andere risicofactoren van dementie, behalve aanleg, zijn niet bekend. Medicijnen zijn er ook niet.’

Vaatwanden
Sinds 1995 worden met enige regelmaat hersen-mri’s gemaakt van een geselecteerde groep Rotterdamse deelnemers. Daaruit blijkt dat dementie een lange aanloop heeft. Zeven tot tien jaar voordat op basis van de klinische verschijnselen dementie wordt geconstateerd, zijn in de hersenen de eerste aanwijzingen te vinden. Witte stipjes en krimpende hersengebiedjes als de hypocampus.

Vaatwanden
‘Aan de hand van bloedanalyses zijn we nu op zoek naar zogeheten biomarkers, eiwitten als bèta-amyloide. Aan de hand van concentratieveranderingen is mogelijk dementie te voorspellen.’

Vaatwanden
Steeds meer aandacht gaat uit naar de genetische component. Screeningstechnieken daarvoor zijn steeds sneller uit te voeren.

Vaatwanden
Uit onderzoek elders blijkt dat mensen met het zogeheten apoe4-gen op chromosoom 19 een verhoogd risico hebben op dementie. Rokers met dat gen lopen geen extra risico. Rokers zonder het apoe4-gen wel, zo’n 70 procent meer, vergeleken met niet-rokers.

Meer over