Wetenschap als topsport

De Zuid-Koreaanse wetenschapper Hwang Woo-suk kloonde stamcellen met dna dat identiek was aan dat van specifieke patiënten. Een huzarenstukje en een veelbelovende stap in de strijd tegen ziekten als Alzheimer en diabetes....

Wetenschap wordt vaak met topsport vergeleken. Bij topsport hoort ook de neiging vals te spelen. De atleet die brandt van ambitie, keihard traint, maar toch net te kort komt, kan in de verleiding komen doping te gebruiken. De wetenschapper kan in soortgelijke omstandigheden zijn onderzoeksresultaten wat mooier voorstellen. Dat kan net het verschil maken tussen degelijke middelmaat en publicatie in een toptijdschrift, met alle roem en onderzoeksfondsen van dien.

Wetenschappelijke fraude is allerminst nieuw. In de 19de eeuw gebruikte Louis Pasteur al stiekem het vaccin van een concurrent, omdat zijn eigen vaccin niet op tijd klaar was. Toch lijkt de ontwikkeling van het wetenschappelijk bedrijf vormen van wangedrag, gesjoemel en fraude te bevorderen. In een brochure over verleidingen en dilemma's, uitgegeven door de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen in 2000, worden de risico's opgesomd. Onderzoekers staan onder steeds grotere druk. Vaste aanstellingen komen minder vaak voor, net als een vaste financiering. Geld moet dus verdiend worden in een steeds scherpere concurrentiestrijd. Daarbij hoort ook een grotere druk om te publiceren. Met verfijnde methoden wordt bijgehouden in welke tijdschriften een onderzoeker publiceert en hoe vaak hij geciteerd wordt.

Natuurlijk spelen in dit geval ook typisch Koreaanse omstandigheden mee. Hwang stond onder grote druk omdat de ambitieuze natie steeds nieuwe successen van hem verwachtte. Maar de val van de Koreaanse onderzoeker zegt ook iets over het internationale wetenschapsbedrijf. Het lijkt raadzaam de opgeschroefde concurrentie wat te temperen en onderzoekers meer vertrouwen te geven. Als zij voortdurend worden afgerekend op hun resultaten, zullen zij geneigd zijn die resultaten positief bij te stellen. Dat gaat uiteindelijk ten koste van het vertrouwen in de wetenschap zelf.

Meer over