ProfielYahya Jammeh

Wat oud-dictator Yahya Jammeh betreft kon iedereen ‘naar de hel lopen’

Gambia moet oud-dictator Yahya Jammeh laten vervolgen wegens misdaden tegen de menselijkheid, zo heeft een waarheidscommissie na jaren van onderzoek besloten. De excentrieke Jammeh (56) maakte vooral vijanden. Zijn wil was wet.

Carlijne Vos
Oud-dictator van Gambia Yahya Jammeh. Beeld ANP
Oud-dictator van Gambia Yahya Jammeh.Beeld ANP

‘Als Allah het wil, zal ik dit land een miljard jaar leiden. Ik zal voor niemand buigen behalve voor de almachtige Allah en wie dat niet bevalt kan naar de hel lopen.’ Deze woorden, uitgesproken in 2011 toen veel Afrikaanse dictators zenuwachtig werden van de volksopstanden tijdens de Arabische Lente, typeren de maniakale Gambiaanse oud-president Yahya Jammeh.

Ook de toenmalige VN-topman Ban Ki-moon verwenste hij ‘naar de hel’ nadat deze en Amnesty International in 2016 een onderzoek hadden aangekondigd naar de dood van de Gambiaanse oppositieleider Solo Sadeng. ‘Wie denken ze wel niet dat ze zijn om dit te doen?’ Jammeh was een dictator en hij was er trots op, zo zei hij eens tegen het pan-Afrikaanse nieuwsplatform Jeune Afrique.

Nu loopt de voormalige dictator, die van 1994 tot 2017 aan de macht was in Gambia, kans veroordeeld te worden voor een indrukwekkende reeks mensenrechtenschendingen waaronder moord, marteling en verkrachting. Afgelopen vrijdag publiceerde de Waarheids-, Verzoenings- en Reparatiecommissie (TRCC) haar langverwachte rapport naar de misdaden van Jammeh. De commissie heeft twee jaar lang getuigenissen verzameld en kwam tot de conclusie dat er meer dan genoeg bewijs is om Jammeh te vervolgen, liefst in een ander West-Afrikaans land en mogelijk ook door het Internationaal Strafhof in Den Haag. President Adama Borrow, die Jammeh in 2017 van de troon stootte, zal dan om uitlevering moeten verzoeken bij Equatoriaal Guinee, dat hem politiek asiel heeft verleend – een van zijn weinige overgebleven ‘vrienden’.

Geheime kruidenmengsels

De excentrieke Jammeh (56) maakte vooral vijanden. Zijn wil was wet. Hij geloofde in zijn eigen natuurlijke krachten zoals de kracht om mensen van aids, astma en onvruchtbaarheid te genezen. Hij zou seances hebben gehouden waarbij hij mensen met handoplegging en geheime kruidenmengsels genas. De zalf en het drankje dienden te worden ingenomen met twee bananen, zo schreef De Telegraaf destijds. Hij liet eens duizenden mensen oppakken uit een dorp waar zijn tante leefde toen bekend werd dat ze aan een ongeneeslijke vorm van kanker leed. Volgens Jammeh hadden de inwoners haar ‘behekst.’

Politieke tegenstanders werden uit de weg geruimd en media gemuilkorfd. Journalisten moesten ‘gehoorzamen’ aan de regering of anders ‘naar de hel lopen’. Tijdens zijn bewind zijn honderden burgers ‘verdwenen’. Hij beschikte over zijn eigen doodseskader, de Junglers, die op zijn bevel gruwelijke executies uitvoerden. Zo werden in 2005 vijftig West-Afrikaanse – hoofdzakelijk uit Ghana afkomstige – migranten vermoord die ervan werden verdacht Jammeh te willen afzetten. Tegen de waarheidscommissie hebben oud-Junglers verklaard dat zij hun slachtoffers ‘soms doodschoten, dan weer verstikten in plastic of in stukken sneden en in een put gooiden’. De zitting kon door de nabestaanden en slachtoffers in Gambia op de nationale televisie worden gevolgd.

Homoseksuelen noemde hij een bedreiging voor de mensheid. In 2008 kondigde hij aan dat bij elke homoseksueel die nog in het land zou worden aangetroffen, het hoofd moest worden ‘afgehakt’. In 2012 besloot hij dat alle gevangen geëxecuteerd moesten worden, een bevel dat nog dezelfde dag bij negen gevangenen werd uitgevoerd.

Vrouwengek

Jammeh werd in 1965 geboren – het jaar van de onafhankelijkheid van Groot-Brittannië – in het bij toeristen geliefde dorp Kanilai aan de grens met Senegal. In 1994 greep hij als 29-jarige officier de macht in Gambia, waarna hij zich twee jaar later tot president liet ‘verkiezen’. Die truc herhaalde hij met de nodige manipulaties en kiesfraude elke vijf jaar totdat hij het in 2016 aflegde tegen Adama Borrow. Eerst erkende hij zijn verkiezingsnederlaag, maar toen het hem begon te dagen dat Borrow hem mogelijk zou gaan vervolgen voor de misdaden die hij pleegde tijdens zijn 22-jarige schrikbewind, weigerde hij op te stappen. Pas na internationale druk vertrok hij in januari 2017 en vluchtte hij in een regeringstoestel naar Equatoriaal Guinee, met medeneming van zijn luxe auto’s en 11,4 miljoen dollar uit de Gambiaanse schatkist.

Jammeh leefde in weelde, waarvoor hij tijdens zijn bewind in totaal 322 miljoen euro uit de staatskas heeft gestolen, zo werd enkele jaren na zijn aftreden bekend. Hij was een vrouwengek en liet vrouwen naar zijn ambtswoning komen, waar hij hen tot seks dwong. Een van de aanklachten die de waarheidscommissie tegen Jammeh heeft verzameld, betreft die van de voormalige Miss Gambia Fatou Jallow. Zij bevestigde tegen Human Rights Watch, dat mede opkomt voor de slachtoffers van het bewind van Jammeh, dat zij in 2015 door hem is verkracht.

3 x Yahya Jammeh:

De drijvende kracht achter de waarheidscommissie is de bekende advocaat Reed Brody, ook wel de ‘dictator hunter’ genoemd omdat hij ook de Tsjadische oud-dictator Hissène Habré veroordeeld wist te krijgen.

Een van de 44 aanklachten die tegen Jammeh zal worden ingediend betreft de moord op journalist Deyde Hydara in 2004. Die onopgeloste moord werd het symbool voor de beknotting van de persvrijheid in Gambia.

Jammeh is drie keer getrouwd. Van zijn eerste vrouw scheidde hij in 1998 omdat ze geen kinderen kon krijgen. Met zijn tweede vrouw Zeinab Suma, die hij het jaar daarop trouwde, kreeg hij twee kinderen. Tot woede van de ‘first lady’, zo schijnt, nam hij er in 2010 een tweede vrouw bij.