Wantrouwen tussen NS-top en personeel is groot

Wordt er in het openbaar vervoer snel gestaakt of lijkt dat maar zo? Het laatste, aldus een vakbonds- en een OR-man....

Van onze verslaggever

Harry van Gelder

AMSTERDAM

Dinsdag lag het treinverkeer in Amsterdam urenlang stil. Maandag staakte het buspersoneel van de Utrechtse streekvervoerder Midnet. Vorige week vrijdag reden er geen bussen uit in Amsterdam-Zuidoost. Waarom wordt er in het openbaar vervoer toch zo snel naar het stakingswapen gegrepen? Voor het minste of geringste lijken chauffeurs en machinisten het werk neer te leggen.

'Het is natuurlijk een verschrikkelijk goed georganiseerde bedrijfstak', zegt CAO-onderhandelaar G. Koelemij van streekvervoerder VSN. 'De loyaliteit onder het personeel is groot. Als de bonden zeggen ''We gaan plat'', dan gaan ze ook plat.'

Op Amsterdam CS onderbraken gisteren vijftig machinisten van het Amsterdams Machinisten Kollektief spontaan het werk uit protest tegen de hoge werkdruk. Het gevolg was een chaos. Duizenden reizigers strandden op verkeerde stations en talrijke conducteurs liepen radeloos rond omdat ze niet wisten waar ze hun passagiers naartoe moesten sturen.

'Het conflict heeft een historie', zegt hoofdbestuurder B. Jansen van de spoorwegvakbond FSV. 'Vorig jaar werden er te veel diensten gedraaid door te weinig machinisten. De toenmalige rayonmanager heeft dat later toegegeven. Sinds een paar weken is er een nieuwe en het eerste dat hij invoert, is het intrekken van snipperdagen. Dat ligt heel gevoelig.'

Jansen vindt niet dat het spoorwegpersoneel snel het bijltje erbij neergooit. 'Staken is een zwaar wapen. Het water stond de machinisten blijkbaar aan de lippen.'

Ook OR-voorzitter H. van de Wal meent dat het wel losloopt met het aantal stakingen. 'We dreigen wel vaak, maar het valt toch allemaal erg mee. Als je ziet met welke enorme reorganisaties we te maken hebben gehad, lijkt het me dat we het poldermodel redelijk hanteren.'

De oorzaak van de onrust bij de spoorwegen is volgens Van de Wal steeds dezelfde. 'De NS-top slaagt er maar niet in het wantrouwen bij de werknemers weg te nemen.'

Maar ook de bonden lijken dat maar moeizaam te kunnen. De stakingen in Amsterdam en Utrecht waren spontane, wilde acties. De bonden en ondernemingsraden moeten rekening houden met extreme, vaak marxistische brandhaarden. In het busvervoer geldt Emmen als een militant bolwerk. De NS heeft zijn 'militanten' zitten in Utrecht, Amsterdam en Rotterdam. Twee jaar geleden hief de NS-top de vinger op naar de radicalen . Bestuursvoorzitter R. den Besten waarschuwde hen niet langer het interne overleg te saboteren.

Toen betrof het leden van de ondernemingsraad in de Randstad. Die stond nu, net als de bonden, in Amsterdam buitenspel. De radicale ondernemingsraad Randstad dacht zelfs overeenstemming te hebben met de NS-top over de vrije dagen van de Amsterdamse machinisten. 'We dachten dat de angel uit het conflict was', zegt Van de Wal.

Desondanks sloeg dinsdag op Amsterdam CS de vlam in de pan. Van de Wal begrijpt niet goed waarom. Een ingewijde in het vervoer die anoniem wil blijven, snapt het wel. 'De arbeidsverhoudingen zijn bepaald niet het toppunt van moderniteit', zegt hij. 'De afstand tot de werkvloer is heel erg groot. Dat heeft te maken met het feit dat de vervoerders vooral technisch gedreven bedrijven zijn, die nauwelijks gericht zijn op de markt. Klantvriendelijkheid zit niet in hun vezels.

'Bovendien heeft het personeel het gevoel dat in de top vrijwel niemand meer weet hoe het is om aan het stuur te zitten. Bij de machinisten, conducteurs en chauffeurs is het wantrouwen jegens de top dan ook immens', aldus de deskundige, die anoniem wil blijven uit angst voor acties bij zijn eigen bedrijf.

Ook CAO-onderhandelaar G. Koelemij van VSN denkt dat de onrust veel te maken heeft met de vroegere beschermde positie van de vervoerbedrijven. 'Twintig jaar lang kon je aan het eind van het jaar de rekening bij de overheid indienen. Die mentaliteit verander je niet zomaar.'

Meer over