'VSN is nog niet klaar voor de markt'

Splitsing in drieën, snijden in de kosten en in het personeel: streekvervoerder VSN beleeft zware tijden. Maar de nieuwe directeur wil ook bouwen: speciale busstroken, privaat gefinancierd....

BIJNA een jaar lang zweeg Frans Sevenstern (57), de nieuwe bestuursvoorzitter van VSN. Sinds hij in juli vorig jaar aantrad bij de busgigant, wilde hij maar één ding: tempo maken. Zo snel mogelijk moest de streekvervoerder van een logge, bureaucratische instelling worden omgevormd tot een flexibel busbedrijf dat klaar was voor de markt.

Het tempo was moordend; als een razende trok Sevenstern door VSN. Het bedrijf werkte veel te duur en met veel teveel mensen. Een op de drie kantoormensen moet eruit, concludeerde adviesbureau Boston Consulting Group (BCG) dat het busbedrijf doorspitte. Sevenstern nam het advies meteen ter harte. 'We hadden geen andere keus, anders gingen we dood', zegt hij.

De van NedCar afkomstige topman pakte vanaf het begin de zaken hard en helder aan. Anders dan zijn voorgangers koos hij voor een harmonieuze relatie met de rijksoverheid. Quality Partnership noemt hij dat.

Het rijk vindt VSN te groot om marktwerking mogelijk te maken. Goed, dan moet het bedrijf maar worden opgesplitst, dacht hij. 'Ik heb geen moeite met de overheid. Die is enig aandeelhouder en bepaalt dus de spelregels. Bovendien blijkt uit resultaten in het buitenland dat vervoerders succesvol zijn als er een goede samenwerking met de overheid is.'

Sevenstern moet niets hebben van de vroegere defensieve en starre houding van VSN, die minister Jorritsma van Verkeer regelmatig tot wanhoop dreef. Hoe anders is het nu. De charmante Sevenstern, in zijn NedCar-tijd mooie Frans genoemd, is een graag geziene gast op het ministerie aan de Haagse Plesmanweg. 'Je kunt hoog of laag springen, maar je hebt te maken met politieke uitgangspunten', zegt de huidige bestuursvoorzitter.

Sevenstern staat voor een open benadering van de markt. 'Als de overheid marktwerking wenst, dan moet ik ervoor zorgen dat mijn bedrijf daar klaar voor is. Dat was en is echter nog lang niet het geval.'

Meteen na zijn aantreden zette hij flink het mes in VSN. Hij benoemde een klein uitvoerend comité dat een splitsing van het bedrijf moest voorbereiden. VSN werd in drieën verdeeld: een randstadbedrijf VSN-1, een regiobedrijf VSN-2 en een apart garagebedrijf.

'Ik sprong op een rijdende trein', zegt Sevenstern. 'De analyse van BCG was er al. Het ging alleen nog om de inrichting en herstructuring van het bedrijf. Daarbij moesten we ons afvragen of wij klaar waren voor de aanbestedingen in het openbaar vervoer. Kunnen wij straks goede offertes maken, waarop we openbare aanbestedingen kunnen winnen?'

Het antwoord bleek negatief. 'De dwang van de politiek was niet eens het uitgangspunt. Het belangrijkste was dat we niet gereed waren voor de markt. De kosten waren te hoog en het rendement te laag. We moeten gewoon meer reizigers trekken en dat kan alleen maar door betere en efficiëntere busbedrijven.'

Sevenstern wil dat de busbedrijven beter naar de klant gaan luisteren. Daarom is hij, net als de Britse concurrent Arriva, een sterke voorstander van meer verantwoordelijkheid voor de chauffeurs. 'Zij staan het dichtst bij de klant en weten wat die wil.'

Ook kijkt hij met belangstelling naar spoorbedrijf Lovers Rail dat vorige week zijn nieuwe manier van treinreizen introduceerde.

Voor een vergroting van de omzet is Sevenstern ook op zoek naar buitenlandse partners. In Nederland kan VSN, dat 98 procent van het streekvervoer in handen heeft, niet langer groeien. De overheid wil bedrijven met meer dan 50 procent marktaandeel uitsluiten bij regionale aanbestedingen van het openbaar vervoer. Sevenstern denkt, net als zijn voorgangers trouwens, dat er in Europa maar vier of vijf grote spelers in de bussenmarkt overblijven. 'Als we mee willen spelen in de eredivisie van Europa, zullen we samenwerking moeten zoeken.'

Die samenwerking kan volgens de topman alle vormen aannemen. 'We kunnen busbedrijven verkopen, kopen, samenwerken, andere aandeelhouders zoeken, busbedrijven uitruilen. Niets is uitgesloten.'

D E noordelijke VSN-bedrijven Veonn en Hanze Groep lonken de laatste tijd hevig naar de Britse busvervoerder Arriva (het vroegere Vancom), die het stadsvervoer in Groningen verzorgt. 'Verkoop aan Arriva zou een goede optie zijn. Maar ik sluit andere mogelijkheden niet uit. Wij praten met iedereen. Welke Europese busbedrijven hier zijn geweest? Je kunt beter vragen welke niet.'

Ondanks de regelmatige komst van veel buitenlandse busondernemingen op het Utrechtse hoofdkantoor bezoekt Sevenstern de Europese vervoerders het liefst in hun eigen land. Hij is net terug van een reis naar Lille, waar hij razend enthousiast werd over de samenwerking aldaar tussen de overheid en de vervoerder. 'Natuurlijk weet ik dat ze mij hun highlights laten zien. Daarom stuur ik daarna mijn eigen mensen erop af. Zij weten hoe je bussen moet laten rijden, zij zien of het klikt tussen bedrijven en de overheid. Want een buitenlands bedrijf kan financieel wel aantrekkelijk lijken, maar het belangrijkste is of de bedrijfsculturen bij elkaar aansluiten. Onze managers weten dat als geen ander.'

Verder dan Europa kijkt Sevenstern niet voor partners. 'Dat lijkt weinig zinvol.' Samenwerking met de NS, zoals in de Achterhoek en in Friesland, vindt hij prima. 'Ik praat straks weer met mijn NS-collega Hans Huisinga.' Maar meedoen aan het HSL-project, waarvoor het kabinet onlangs de deur openzette, vindt hij een stap te ver. 'Wij doen niet mee aan het HSL-project. We moeten ons bezighouden met onze kernactiviteiten.'

Sevenstern ziet meer in de samenwerking met telecombedrijf KPN, bouwer NBM Amstelland en ING Bank. De vier hebben een consortium in voorbereiding voor het op de markt zetten van nieuwe vervoerssystemen. Om dat te kunnen verwezenlijken wil het consortium gebruik maken van de vluchtstroken en daar waar nodig wegen om de files heen bouwen. ING is als investeerder geïnteresseerd, KPN in de telediensten vanuit de bus, en NBM Amstelland in de bouwopdrachten. 'We moeten de files te lijf gaan en een beter product leveren. Dit lijkt ons een prima manier. Voor ons zijn frequentie en betrouwbaarheid het belangrijkst. Iedere zeven minuten moet er een bus rijden.'

VSN zal de bussen laten rijden, de andere drie partijen investeren in de infrastructuur en de dienstverlening. Zij denken hun investering terug te verdienen uit onder meer de opbrengsten van de kaartverkoop. Ook worden er op bepaalde strategische plekken opstapstations aangelegd, waar de busreiziger alles van zijn gading vindt. 'Wij denken aan een supermarkt, stomerij en natuurlijk een ruime parkeerplaats. In de bus moeten internet-verbindingen komen, zodat de passagier vanuit zijn stoel zijn zaken kan regelen.'

Het idee is beslist geen utopie, zegt Sevenstern. 'De business-plannen liggen gereed en het ministerie van Verkeer is enthousiast.' Hij denkt dat er in het najaar al duidelijkheid komt over de uitvoering. De aparte private busstroken zouden in elk geval moeten worden gerealiseerd langs de A1, A2 en A4. Uit de plannen blijkt dat ze zelfs op termijn zonder subsidie van de overheid financieel haalbaar zijn.

Sevenstern heeft nu, na bijna een jaar VSN, nog steeds haast. Hij vindt dat de reorganisatie nog lang niet is afgerond. Wel vindt hij dat hij soms zo hard loopt, dat zijn personeel hem niet kan bijhouden.

In februari stokte het reorganisatietempo. Het duurde even voordat er een sociaal plan lag voor het overtollige personeel. Het Brabantse busbedrijf BBA, de enige busdochter waarin VSN slechts een minderheid van de aandelen heeft, wees de herstructuring af en besloot voorlopig alleen verder te gaan. Sevenstern moest daarop zijn plannen voor VSN-2 bijstellen. Het regiobedrijf VSN-2 splitste zich in een noordelijke busonderneming en het Limburgse Hermes. 'Ik heb daar veel van geleerd. Je kunt alles wel snel willen doen, maar je moet ook zorgvuldig met je personeel omspringen. Misschien wilden we het allemaal wel wat te snel.'

T ELEURGESTELD is Sevenstern niet dat VSN-2 in een kleinere omvang moet opereren. Hij bekijkt het pragmatisch. 'Het noorden is natuurlijk ook iets anders dan het zuiden. Bij NedCar wilden we eens een auto ontwikkelen die zowel voor Fransen als Duitsers geschikt was. Er rolde een gemiddelde wagen van de band, een grote misser.'

Sevenstern verwacht dat het Limburgse Hermes zal gaan samenwerken met de regio's in België en Duitsland. Het Brabantse BBA belooft hij nauwlettend in de gaten te houden. 'Wij zijn een grote aandeelhouder. We zullen goed op hun rendement letten.'

Hoewel de politiek indertijd zeer ingenomen was met het besluit van VSN om zich op te delen, onstond er in het voorjaar enig rumoer in Den Haag toen bleek dat de VSN toch een holding wilde handhaven. Sevenstern zegt die nodig te hebben om de snelheid er in te houden en te letten op de financiën. 'De bedrijven kunnen zich volledig zelfstandig inrichten. Maar ieder bedrijf moet natuurlijk niet weer hetzelfde gaan uitvinden. Dan valt alles weer van tafel. Tempo blijft nodig, anders verliezen de werknemers het geloof in de verandering.'

De bestuursvoorzitter belooft dat als de nieuwe Wet Personenvervoer in de kamer is aangenomen, de holding verdwenen zal zijn. De wet (zie kader) ligt nu bij de Raad van State. Het is de bedoeling dat hij over ongeveer anderhalf jaar in werking treedt.

VSN moet de cultuuromslag van een log semi-overheidsbedrijf naar een commercieel bedrijf maken met vrijwel hetzelfde personeel. Sevenstern vindt dat geen probleem. 'In het buitenland kon dat ook.' Wel waarschuwt hij zijn personeel dat het bedrijf er nog lang niet is en dat er gepresteerd moet worden.

Voor de invulling van de directiezetels van de nieuwe bedrijven husselde hij de gehele bedrijfstop door elkaar. Directeur Gert-Jan van Zoelen van het Friese Veonn ging naar het Limburgse Hermes. VSN-1 kreeg oud-Hermes-man Pieter Jan Schretlen als algemeen directeur. De belangrijke NZH-directeur Niek van Trigt en Midnet-topman Cees Anker werden voor deze functie gepasseerd. Hans de Vroome van Oostnet moest helemaal het veld ruimen. 'Soms moet je breken met tradities. Het gaat er om dat de beste mensen boven komen drijven.'

Sevenstern ontkent dat er sprake is van chaos in het bedrijf en dat er een machtsstrijd gaande is tussen directeuren die ten koste gaat van de reizigers.

'Dat de invoering van de nieuwe dienstregeling daardoor grote problemen heeft opgeleverd, is flauwekul. Naast de gebruikelijke aanloopproblemen hebben die geheel andere praktische oorzaken. Natuurlijk zal ik zorgvuldig toezien op de uitvoering van de benoemingsprocedure die met de vakbonden is overeengekomen.'

De VSN-topman hoopt dat vóór de volgende week bekend is wie er van het kantoorpersoneel kan blijven. Het oorspronkelijke aantal van twaalfhonderd verloren arbeidsplaatsen is inmiddels flink gedaald. Veel mensen hebben eieren voor hun geld gekozen en inmiddels VSN verlaten.

'De wereld verandert razendsnel. Je hebt geen tijd om stil te zitten. Er blijft een cultuuromslag nodig. Dat is een forse opdracht voor het management. De komende weken ga ik daaraan veel aandacht besteden. Want ik weet zeker dat als je het goed uitlegt, je de mensen meekrijgt. We zijn toch geen booswichten of criminelen.'

Meer over