Vrouwenboekhandel roeit tegen stroom in

De actie 'Koop al je boeken in december bij Xantippe' heeft niet geholpen. De Amsterdamse vrouwenboekhandel moest eind vorig jaar töoch twee betaalde krachten ontslaan....

Van onze verslaggeefster

Mirjam Schöttelndreier

AMSTERDAM

'Wij zijn ervan geschrokken', beaamt een woordvoerster van de 'klassieke' vrouwenboekhandel Trui in Groningen. 'Gelukkig zijn wij leverancier van boeken aan een paar grote instellingen, want het zou anders erg moeilijk zijn om de winkel zonder verlies te draaien.' Net als Xantippe wanhoopt Trui niet en beraadt ze zich op plannen om de toekomst veilig te stellen.

De vrouwenboekhandels, gespecialiseerd in strijdbare pamfletten, boeken over seksespecifiek onderzoek en handige vrouwenagenda's, hebben het niet makkelijk. Na de pioniersperiode in de jaren zestig en zeventig en de bloei in de jaren tachtig verliezen ze al enkele jaren aan aantrekkingskracht. Het succes van het feminisme lijkt zijn eigen kinderen op te eten.

'De vrouwenboekhandel heeft zichzelf zo langzamerhand overleefd. In de jaren zestig en zeventig was de vrouwenbeweging een opkomend fenomeen; toen was er een markt voor boekhandels. Nu het draagvlak is verkleind, wordt ook de marktpositie voor deze specialist minder', aldus A. Droeser, secretaris van de Nederlandse Boekverkopers Bond.

Hij vindt de problemen van de vrouwenboekhandels vergelijkbaar met die van alle kleinere boekhandels. 'Er is al jaren sprake van schaalvergroting - de één neemt de ander over.' Grote boekhandels hebben steeds grotere assortimenten - dus ook vrouwenliteratuur - waardoor de consument de kleine boekhandel vaker links laat liggen.

J. Oldersma, docent vrouwenstudies aan de Rijksuniversiteit Leiden, heeft gemengde gevoelens over de succesvolle integratie van het vrouwenboek in de algemene boekhandel. 'Het is mooi als je ideeën elders worden overgenomen, maar anderzijds mis je de erkenning voor al dat werk dat is verzet toen het thema nog niet populair was. En het is zuur dat het, zoals bij Xantippe, jezelf uiteindelijk niks oplevert.'

M. Verbeek, eigenares van de Utrechtse boekhandel Savannah Bay, schrapt nog dit jaar het logo 'vrouwenboekhandel' uit haar briefpapier. Zij vindt niet dat de moeizame positie van de vrouwenboekhandel moet worden verklaard uit de teloorgang van het feminisme, maar veeleer uit de markt.

'Ik geloof helemaal niet dat de vrouwenbeweging de handen van ons heeft afgetrokken. Natuurlijk is er niet meer één beweging, maar belangstelling is er nog steeds. De algemene problemen in het boekenvak, de hoge loonkosten en huurprijzen nekken de kleintjes.'

Ook Savannah Bay moest twee betaalde krachten ontslaan, al was er geen sprake van omzetdaling. Daarnaast werd de oude collectivistische stichtingsstructuur overboord gezet ('vroeger moest je eerst met z'n allen vergaderen over de aanschaf van een boek') en werd het assortiment uitgebreid met 'mooie boeken voor de leut'.

Homo-literatuur blijkt al in veel vrouwenboekhandels z'n intrede te hebben gedaan. Door vrouwen geliefde auteurs als A. van Dis en door mannen behandelde thema's als 'emotionele intelligentie' of het nieuwe vaderschap zijn niet langer taboe. 'In het onderwerp man en mannelijkheid zit absoluut muziek', lacht Verbeek in Utrecht. 'Bovendien komen er tegenwoordig veel meer mannen de winkel binnen die iets met vrouwenstudies doen.'

Volgens R. Schoffelaar, mede-eigenaar van De Feeks in Nijmegen, moet het Amsterdamse Xantippe 'de bezem erdoor halen'. Hij verwoordt het nieuwe commerciële denken: 'Ze hebben veel goed specialistisch werk, dat helaas slecht verkoopt. Je moet zorgen dat je zo'n collectie kan handhaven door daarnaast goed lopende boeken te verkopen.' De Feeks haalde zelf al een paar jaar geleden de bezem door de boekhandel. 'We hebben verbouwd, de zaak lichter gemaakt, de professionaliteit opgevoerd, vrijwilligers opzij gezet, en staan nu met z'n tweeën elke dag in de winkel, voor de herkenbaarheid.' Met keihard werken lukt het om er met twee vrouwen van te leven. 'Het afgelopen jaar hebben we zelfs een dramatische omzetstijging gehaald.'

Veranderen in een algemene boekhandel, zoals Droese van de boekverkopersbond adviseert, staat de vrouwenboekhandels niet aan. Vrouwonvriendelijke detectives komen er nog steeds niet in. 'We willen flexibel zijn, hoge service bieden en persoonlijke aandacht, kortom: helemaal commercieel gaan, maar idealisme is nog steeds de drijfveer', klinkt het vanuit Savannah Bay, 's lands oudste vrouwenboekhandel. Over twee weken onthult Xantippe hoe zij als specialist de tijdgeest wil weerstaan.

Meer over