Interview

Vrouwen zijn de betere koning, zegt de biograaf van prinses Diana

Tina Brown (68), de legendarische voormalige hoofdredacteur van Vanity Fair en The New Yorker, heeft een boek geschreven over het Britse koningshuis na de dood van prinses Diana. De Palace Papers bevat een schat aan informatie en smakelijke anekdoten.

Patrick van IJzendoorn
Tina Brown in 2019. Beeld ANP
Tina Brown in 2019.Beeld ANP

Het interview met Tina Brown over het wel en wee van huize Windsor begint met een spervuur van tegenvragen. ‘Hoe belangrijk is het koningshuis bij jullie?’, informeert de Brits-Amerikaanse journalist en royaltywatcher. ‘Hebben de jongeren nog interesse? Ligt er spanning aan de horizon? Hoe oud is de koning?’ De anekdote dat de Britse koningin Elizabeth wat meewarig ‘typical of the Dutch’ zou hebben gezegd toen haar ter ore kwam dat Juliana troonsafstand had gedaan, zorgt voor een vonk in haar ogen. ‘Waar heb je dat vandaan? Dat moet in mijn tweede druk.’

De reactie is geen verrassing. Haar doorwrochte boek De Palace Papers. Het onthullende verhaal van de Windsors, van Camilla tot Meghan staat vol met verhalen over het leven achter de paleisdeuren in de afgelopen kwart eeuw, de tijd die volgde op de tragische dood van prinses Diana, door paparazzi opgejaagd na de vechtscheiding met prins Charles. Dit nooit meer, moet koningin Elizabeth toentertijd hebben bedacht, nooit meer zulke dramatische gebeurtenissen die de duizend jaar oude monarchie aan het wankelen brengen. Deze koninklijke wens was vergeefs.

Er gaat geen dag voorbij of de Windsors zijn in het nieuws. Zijn het niet de granaten die Harry en Meghan met enige regelmaat over de Atlantische Oceaan werpen, dan is het wel de in ongenade gevallen prins Andrew, die miljoenen heeft moeten betalen om een zedenzaak in Amerika te voorkomen. Ondertussen overleed vorig jaar prins Philip, de echtgenoot van de 96 jaar oude Elizabeth, en kwakkelt zij zelf met haar gezondheid. Komende weken zal de aandacht alleen maar toenemen door de viering van haar platina jubileum, het 70-jarige koningschap van ’s wereld bekendste gezicht.

Op de vraag waar de verslaving aan de paleisdrama’s vandaan komt, gaat Brown een stuk terug in de geschiedenis. ‘Het koningshuis werd tijdens de oorlogsjaren ongekend populair. Koning George VI en zijn vrouw, koningin Elizabeth, kwamen symbool te staan voor het Britse verzet. Zij belichaamden Britse waarden als fatsoen, kracht en zelfbeheersing. Na de oorlog besteeg de jonge Elizabeth de troon, een vrouw die als geen ander geschikt bleek te zijn voor deze rol, wat ook gold voor haar echtgenoot Philip.’

Koningin Elizabeth II in oktober 2020. Beeld Getty
Koningin Elizabeth II in oktober 2020.Beeld Getty

‘Elizabeth en Philip kregen te maken met grote uitdagingen, zoals de opkomst van de visuele media en een nieuwsgierige pers. Zij waren de eerste bewoners van Buckingham Palace die hun kinderen in een tijd van massamedia moesten opvoeden. Hun kinderen en kleinkinderen moesten en moeten dat ook. Door de jaren hebben we steeds dezelfde thema’s zien opduiken. Dat komt omdat de leden van het koningshuis, en dat vergeten we soms, uiteindelijk gewone stervelingen zijn die dezelfde fouten maken als wij. Dat zijn ingrediënten voor een soap.’

De aandacht, zeker ook over de grenzen, is slechts toegenomen door de serie The Crown. ‘Fictie met een kern van waarheid’, zo omschrijft Brown de serie. Binnen het koningshuis heeft de serie tot gemengde gevoelens geleid. ‘Charles zal niet uitkijken naar de nieuwste afleveringen, omdat hij vast de schuld zal krijgen van de Diana-tragedie, maar ik denk dat een positief gevoel de overhand heeft. Door The Crown kwamen minder bekende royals in de schijnwerpers te staan. Amerikanen wisten niet veel over Margaret, maar dankzij The Crown is ze een cultheldin geworden. Voor Camilla geldt iets soortgelijks.’

The Crown is gebaseerd op de boeken van Robert Lacey, een ‘hermelijnvlo’ wiens vrouw een bruidsmeisje was bij het huwelijk van Elizabeth. Waar zijn boeken sober en respectvol zijn, kenmerken die van de 68-jarige Brown zich door de subversieve humor, details (Charles veegt zijn bips af met Kleenex Velvet) en gevoel voor anekdotiek. Haar stijl is een aristocratische combinatie van elegantie en vulgariteit. Het leven van de leden van het koninklijk huis omschrijft ze als ‘plofkippen in de Waldorf Astoria’.

Prins Charles in 2021 in Cardiff. Beeld Getty
Prins Charles in 2021 in Cardiff.Beeld Getty

Dat rebelse gaat terug naar Browns pubertijd, waarin de dochter van een filmproducent van drie verschillende kostscholen werd gestuurd. In een interview met The Guardian beweerde ze ooit in de problemen te zijn gekomen toen ze de borsten van een hoofdonderwijzeres had omschreven als ‘ongeïdentificeerde vliegende objecten’. Ook kwam ze in de moeilijkheden door het schrijven van een toneelstuk waarin haar school werd opgeblazen en vervangen door een openbaar toilet. Tevens organiseerde ze een protest tegen de regel dat leerlingen niet vaker dan drie keer per week van ondergoed mochten wisselen.

Haar gevoel voor humor en talent werd verder ontwikkeld door haar vriendschap met Auberon Waugh, zoon van Evelyn, en haar relatie met de schrijver Martin Amis. Als opkomende journalist raakte ze bevriend met Harold Evans, de legendarische hoofdredacteur van The Sunday Times met wie ze in 1978 zou trouwen. Zijn dood, anderhalf jaar geleden, raakte haar zwaar. ‘Harry heeft me alles geleerd’, zegt ze, met een bedrukte stem. Brown zelf werd op haar 25ste de energieke hoofdredacteur van Tatler, het lijfblad van de Britse hogere klasse.

Harold Evans en Tina Brown in 1993 in het Plaza Hotel in New York City. Beeld Getty
Harold Evans en Tina Brown in 1993 in het Plaza Hotel in New York City.Beeld Getty

In 1984 kreeg ze de leiding over het Amerikaanse tijdschrift Vanity Fair. Onder haar leiderschap steeg de oplage van het maandblad van 200 duizend naar 1,2 miljoen. In 1992 werd Brown hoofdredacteur van The New Yorker, een functie die ze zes jaar lang met succes zou bekleden. Kort na de eeuwwisseling werd ze door koningin Elizabeth wegens haar ‘verdiensten voor de journalistiek’ verheven tot commandeur in de Orde van het Britse Rijk. Haar laatste grote journalistiek onderneming was het oprichten van The Daily Beast, een Amerikaans webmagazine waarin aandacht is voor politiek, media en popcultuur. De naam haalde ze uit Evelyn Waughs roman Scoop uit 1938.

Ze heeft, al dan niet beroepsmatig, altijd interesse getoond in beroemdheden en dan in het bijzonder de vrouw op wie ze qua uiterlijk veel lijkt: Lady Di. ‘Die landde begin jaren tachtig als een supernova in het paleis’, zegt ze, ‘De jonge prinses was een van de grote beroemdheden uit de vorige eeuw, te vergelijken met Marilyn Monroe, Elvis Presley en John F. Kennedy. De Windsors hadden geen idee wat hen overkwam.’ Deze fascinatie leidde tot De Diana-legende, de bestseller waarmee Brown in 2007 stilstond bij de tiende sterfdag van de Diana. ‘Dianamite’, zo vatte de Amerikaanse schrijver Tom Wolfe het boek samen.

De Palace Papers is een vervolg. ‘Het gaat over hoe de Britse koninklijke familie zich heeft proberen te herstellen op de verschroeide aarde die de supernova had achtergelaten. Daarbij gaat het vooral over haar twee zoons, William en Harry. Het beeld van de jongens die destijds achter de kist van hun moeder aanliepen was iconisch, te vergelijken met het saluut dat de 3 jaar oude John F. Kennedy jr. bracht bij de uitvaart van zijn vader. De Britten hebben zich sindsdien ontfermd over de twee. De jonge William was zo’n hartenbreker, totdat hij zijn haar begon te verliezen.’

Diana, prinses van Wales, in 1989 in Dubai. Beeld Getty
Diana, prinses van Wales, in 1989 in Dubai.Beeld Getty

Het schrijven van dit boek, zo vertelt ze, was lastiger dan de Diana-biografie. ‘Destijds kon ik me richten op een persoon, nu schreef ik over de hele familie. Bovendien praten mensen makkelijker over iemand die overleden is, omdat ze zich dan geen zorgen hoeven te maken over de gevolgen.’ Voor De Palace Papers heeft Brown vanuit haar appartement in Manhattan 120 mensen gesproken, binnen en buiten The Firm, zoals het koninklijk huis wel wordt genoemd. ‘Het was lastig omdat ik wegens lockdowns niet naar Engeland kon reizen. Het meeste ging per videogesprekken en telefoon. Voordeel van de lockdown was dat bronnen niet konden zeggen dat ze te druk waren.’

De langeafstandsgesprekken leverden een schat aan informatie op, vaak in de vorm van smakelijke anekdotes. Over prins Andrew bijvoorbeeld, die zich in zijn villa omringd weet door vijftig teddyberen in marine-uniform. Over Boris Johnson, die na een lunch met Andrew, die pleitte voor het reduceren van het aantal verkeerslichten in de hoofdstad, bijna een republikein was geworden. Over prins Charles, die zijn jongere broer Edward eens uitmaakte voor ‘fucking idiot’. Over het met cherubijnen versierde beddengoed van de koningin-moeder, dat elke dag moest worden gewassen en gestreken.

Ze toont zich moederlijk wanneer het over Harry gaat, Diana’s jongste zoon. ‘Haar dood tekende beide zonen, maar William had het voordeel dat hij een missie heeft: zich voorbereiden op het koningschap. Bij Harry lag dat als reserveprins anders. Wat moest hij met zijn leven aan? Hij was gelukkig in het leger, maar daar blijven was lastig. Hij mist het intellect om het tot hoge officier te schoppen. Tegelijkertijd paste hij niet in het koninklijke keurslijf. Hij is meer een Spencer dan een Windsor. Ben je weleens op Althorp geweest, het landgoed van de Spencers? Daar wemelt het van de rossige heethoofden.’

Brown schrijft over Harry’s geestelijke problemen. Ze onthult dat zijn eerste echte vriendin, Cressida Bonas, therapeutische hulp voor Harry zocht na diens woedeaanvallen. ‘Binnen de koninklijke familie, tot aan de koningin aan toe, werd er al rekening mee gehouden dat Harry op een zeker moment zijn eigen weg zou kiezen. Gezien zijn liefde voor het Afrikaanse platteland was de verwachting dat hij zich ergens op een boerderij in Botswana zou terugtrekken, weg van de druk, weg van zijn familie, weg van de opdringerige pers. Dat Harry uitgerekend in Hollywood zou belanden, was een complete verrassing.’

Meghan Markle, de hertogin van Sussex, in 2018 in Belfast. Beeld Getty
Meghan Markle, de hertogin van Sussex, in 2018 in Belfast.Beeld Getty

Het brengt haar op de vrouw die zich opwerpt als Diana 2.0: Meghan Markle, de Amerikaanse actrice die ze neerzet als een ‘ambitieuze netwerker’. ‘Dat bleek al op de het huwelijk met Harry, vier jaar geleden. Het opvallende was dat, op haar moeder na, haar familie ontbrak in de kerkbankjes. Wie daar wel zaten, waren mensen als Oprah Winfrey en George Clooney. Dat waren niet de vrienden van Meghan, dat waren mensen die ze als vriend wilde hebben. Ze was altijd al gericht op faam en beroemdheden. Dat botste met haar dienende rol in het koningshuis.’

Al bij de voorbereiding van het sprookjeshuwelijk ging het achter de schermen mis. Er waren ruzies met Kate, de vrouw van William. Nog steeds is er een debat over de vraag wie wie aan het huilen maakte. ‘De tabloids stoken dat op, want die houden van een cat fight. Dat was ook al zo in de dagen van Diana en Fergie. Pure misogynie.’ Meghan kreeg het ook aan de stok, zo schrijft Brown, met Angela Kelly, de kleedster van Elizabeth. ‘De laatste persoon’, zo schrijft Brown, ‘die wie dan ook in het paleis tegen zich in het harnas wil jagen, is de vrouw die de koningin vier keer per dag in haar slipje ziet.’

‘De koningin heeft er alles aan gedaan om Harry en Meghan te helpen, want ze wist dat de twee een aanwinst voor The Firm konden zijn. Probleem was dat Meghan nooit goed is begeleid en haar functie verkeerd heeft ingeschat. Tijdens de eerste koninklijke tournee naar Australië kwam ze erachter dat het glimlachen en zwaaien niets voor haar is. Ze zag er de zin niet van in. Ze zag zichzelf als wereldverbeteraar, een humanitaire rol die Diana met succes vervulde. Daarbij vergat ze dat Diana jarenlang hard had gewerkt, honderden saaie plichtplegingen heeft verricht.’

Catherine, de hertogin van Cambridge, in 2019 in Norfolk. Beeld Getty
Catherine, de hertogin van Cambridge, in 2019 in Norfolk.Beeld Getty

Megxit heeft volgens Brown niet alleen te maken met Harry’s verlangen naar een gelukkiger leven, maar ook met geld. ‘Buiten het koningshuis valt er meer geld te verdienen in de amusementswereld. Het probleem daarvan is dat je moet blijven presteren, publiciteit moet blijven zoeken, wat Harry juist zegt niet te willen. In Hollywood word je beoordeeld op je laatste succes. Dat merken de twee nu. Netflix heeft net de stekker uit een animatieserie van Meghan getrokken. Het voordeel van het koningshuis is dat je zo saai kunt zijn als je wilt en nog steeds mensen op de been brengt.

‘Bij de Windsors leeft de hoop dat de twee ooit nog terugkomen, misschien wanneer Charles over een jaar of wat de troon bestijgt. Hij wil zijn zoon terug en William zijn broer, maar met elke aanval van Harry wordt die kans kleiner. Het probleem is dat Meghan en Harry elkaars drama versterken. Bij William en Kate is het tegenovergestelde aan de hand. William kan opvliegend zijn, waarna Kate hem kalmeert. Ze is geen deurmat, maar een sterke vrouw die haar man de waarheid vertelt en geen interesse in drama heeft. Haar rol is nu de strateeg van de familie, een rol die de koningin-moeder ooit vervulde.’

Camilla, de hertogin van Cornwall, in 2017 in Oxford. Beeld Getty Images
Camilla, de hertogin van Cornwall, in 2017 in Oxford.Beeld Getty Images

De andere ‘heldin’ van het boek is Camilla, de lang verguisde echtgenote van Charles die zich na zijn troonsbestijging koningin-gemalin mag gaan noemen. ‘Ze is als ‘concurrent’ van Diana jarenlang voor alles en nog wat uitgemaakt, van heks tot hoer. Van de koningin-moeder mocht ze niet aanwezig zijn bij de 50ste verjaardag van Charles. Maar ze heeft nooit geklaagd. ‘Gij zult niet klagen’ is haar stoïcijnse devies. Hoewel ze nooit heel geliefd zal worden bij het volk, is er veel waardering voor haar. De koningin loopt met haar weg, als de vrouw die haar oudste zoon gelukkig heeft gemaakt.

‘Camilla is al 75 en neemt steeds meer taken op zich. De meeste mensen gaan het op die leeftijd juist wat rustiger aan doen.’ Naar Browns overtuiging is het belang van Kate en Camilla groot, zeker na het tijdperk-Elizabeth. ‘Als je naar de geschiedenis van de Britse monarchie kijkt, kun je vaststellen dat de succesvolste vorsten vrouwen waren: Victoria en de twee Elizabeths. Nu krijgen we drie mannen op een rij. Sterkte en nuchtere vrouwen aan hun zijde, dat is geen overbodige luxe. Koninginnen verstaan hun vak beter.’

Tina Brown: De Palace Papers. Het onthullende verhaal van de Windsors, van Camilla tot Meghan. Nieuw Amsterdam; 576 pagina’s; € 24,99.

Balkonscène

Harry en Meghan zullen met hun twee kinderen naar het vierdaagse jubileumfeest voor de koningin komen. Het gezin is echter niet welkom op het balkon van Buckingham Palace, waar de koninklijke familie op 9 juni de militaire parades zal bekijken, het startsein van de festiviteiten. Er is alleen plek voor ‘actieve royals’, dus niet voor zwarte schapen als Harry en zijn oom Andrew. Harry en Meghan hopen wel deel te kunnen uitmaken van een tweede balkonscène, op de sluitingsdag.

null Beeld