Vrijwillige 'helmen' houden Chileense agenten in de gaten

Ze duiken op tijdens de studentendemonstraties die de straten en scholen bezetten van Santiago, Chili. Ook verschijnen ze in ziekenhuizen en politiebureaus. Een blauwe of witte helm op het hoofd, gewapend met notitieboekjes, camera's en gasmaskers trachten deze 'helmen' maar één ding te doen: registreren wat er gebeurt als de politie ingrijpt bij de protesten.

Chileense politie maakt zich op voor een clash met studenten in Santiago. Beeld EPA
Chileense politie maakt zich op voor een clash met studenten in Santiago.Beeld EPA

De gehelmde vrijwilligers nemen nooit deel aan de protesten en komen ook niet tussenbeide. Ze zijn er slechts om te registreren wat er gebeurt tijdens de rellen tussen betogers en de steeds harder optredende politie.

De 'helmen', zoals ze genoemd worden, zijn burgers van allerlei pluimage en leeftijden. Er zitten zakenmannen en arbeiders tussen, universiteitsstudenten en gepensioneerden, maar allemaal beschouwen ze hun werk als cruciaal, schrijft The New York Times.

Chileense studenten en scholieren trokken vorig jaar al de straat op om hervormingen te eisen op universiteiten en scholen. De studenten pleitten voor gratis, gelijkwaardig en kwalitatief hoogstaand openbaar onderwijs. De reactie van de overheid was aanvankelijk terughoudend, en de betogers konden min of meer hun gang gaan.

Dit jaar heeft de regering echter een zero-tolerance-beleid afgekondigd voor het opnieuw bezetten van scholen en onderwijsgebouwen en worden speciale politie-eenheden ingezet om de gebouwen met geweld te ontruimen. Vaak vallen er tientallen gewonden, en worden honderden arrestanten meegenomen voor verhoor.

Bij de straatgevechten schromen agenten niet om traangas te gebruiken en waterkanonnen in te zetten. Volgens de 'helmen' hebben talloze studenten daarbij hoofdletsel, gebroken neuzen en ademnood opgelopen. Sommigen zouden onder de voet zijn gelopen door agenten te paard. En steeds vaker registreren de waarnemers hoe de politie demonstranten seksueel vernedert. Daarom, zeggen de helmen, blijven ze doen wat ze doen.

Studenten proberen zich te beschermen tegen de stralen van waterkanonnen. Beeld epa
Studenten proberen zich te beschermen tegen de stralen van waterkanonnen.Beeld epa

Strikte regels
Voorafgaand aan elk protest bellen de waarnemers elkaar op om locaties uit te wisselen. Op straat dragen ze plakkaten rond hun nek om hun rol in de conflicten zo duidelijk mogelijk te maken. Ook worden ze getraind in de basiswetgeving van hun land en houden ze zich aan strikte regels: niet ingrijpen, de politie niet uitschelden en altijd per twee de straat op.

Afgelopen augustus was een drukke maand voor de helmen. Scholieren bezetten meer dan 25 middelbare scholen in Santiago en andere steden in het land en studenten namen het hoofdgebouw van de Universiteit van Chili in. Vorige week ging een groep scholieren in hongerstaking en ketenden anderen zich vast aan overheidsgebouwen en bezetten kantoren van Unesco in Santiago. Vorige donderdag marcheerden minstens 10.000 studenten door de straten van de hoofdstad, vertrekkend vanuit 14 verschillende startpunten. Bij de protesten braken rellen uit, en de politie verrichte opnieuw honderden arrestaties.

Hoewel de waarnemers zelf niet actief deelnemen aan de rellen, worden ze soms toch meegenomen voor verhoor. Maar dat weerhoudt hen er niet van onvermoeibaar opnames te maken van wat er om hen heen gebeurt. Ze fotograferen, nemen getuigenissen op, en noteren de rangen en nummerborden van de betrokken agenten en politiewagens. Ook houden ze lijsten bij van iedereen die opgepakt werd.

Twitter
Vaak gaat de meeste vergaarde informatie direct online via Twitter, en staken ze hun actie pas als de laatste arrestant weer is vrijgelaten. Na elk protest sturen ze rapporten op naar verschillende mensenrechtenorganisaties, maar de bedoeling is ook dat het verzamelede materiaal tot nut kan zijn bij eventuele rechtzaken.

'We hebben de plicht bewijs te verzamelen van wat we zien', zegt Marta Cisterna, een woordvoerster van de helmen, tegen NYT. 'Want als wij het niet doen, doet helemaal niemand het.'

Demonstranten hebben een blokkade opgeworpen op straat in Santiago. Beeld ap
Demonstranten hebben een blokkade opgeworpen op straat in Santiago.Beeld ap
Meer over