Voor moslims is 'geen plaats meer in de herberg'

Het belangrijkste sociale vraagstuk in Denemarken is volgens 250 predikanten: hoe kunnen de Denen en hun immigranten in harmonie samenleven?...

De pastors werden prompt zelf onderwerp van debat. 'Kerkgangers werden gedwongen te luisteren naar een politieke toespraak, die niet ging over heilige zaken maar een hypocriete en goedkope aanval was op het geweten van congregaties', zei Pia Kjaersgaard, voorzitter van de uiterst rechtse Deense Volkspartij. Die partij zit niet in de liberaal-conservatieve regeringscoalitie, maar premier Anders Fogh Rasmussen is afhankelijk van haar steun.

Helle Myken Christensen, een van de bezorgde predikanten, zei dat ze tijdens haar dienst geen wanklank had vernomen. Voorafgaand had zij gezegd: 'We hebben het gevoel dat er een zeker recht om een bepaalde groep te haten is ontstaan. Dat het best is om cynisch te zijn en met een kil hart zwakke mensen te deporteren en gezinnen op te breken.'

De voorzitter van de vereniging van kerkgemeenten, Ejvind Sørensen, zei geen moeite te hebben met de preken tegen vreemdelingenhaat. 'Politiek campagne voeren van de kansel zou natuurlijk fout zijn. Maar van de andere kant hebben we de pastors ingehuurd om het Evangelie te prediken en dat zien we graag gebeuren in een hedendaagse context, die mensen aan het denken zet.'

Vooraf had oud-predikant Søren Krarup, nu parlementslid voor de Deense Volkspartij, de bisschoppen opgeroepen hun pastors te verbieden te preken over immigratie. 'Ze weten niet wat christendom is. Ze denken dat hun taak is politieke redevoeringen van de kansel te houden en hun zelfgenoegzaamheid te etaleren.' De bisschop van Kopenhagen, Erik Normann Svendsen, zei echter dat pastors de vrijheid hebben om zelf te bepalen wat zij vanaf de kansel prediken.

De woordenwisseling tekent hoe diep de Denen verdeeld zijn over vraagstukken van immigratie en integratie. Een krappe meerderheid steunt het zeer restrictieve beleid van de regering aangespoord door extreem-rechts. Een beduidende minderheid denkt met een zekere weemoed terug aan de periode voor 2001 (toen Rasmussen aan de macht kwam), toen Denemarken nog gold als een thuishaven van tolerantie. Nu loopt Denemarken voorop bij de inperking van de immigratie. Het aantal asielzoekers is door de strenge wetten sinds 2001 met 80 procent gedaald. Kritiek van de VN-vluchtelingenorganisatie Unhcr deerde de regering niet.

Sterker: de eisen aan immigranten worden verder opgeschroefd, zo maakte de regering eerder deze maand bekend. De aangescherpte eisen voor beheersing van de Deense taal veroorzaakten de meeste beroering. Om in aanmerking te komen voor het Deens burgerschap moeten kandidaten onder andere een taaltest afleggen. Honderden leerlingen van taalinstituten gingen de straat op om te protesteren. Driekwart van de immigranten en vluchtelingen kan het nu wel schudden, zei Bashir Farah, woordvoerder van de leerlingenvereniging. 'Het treft de zwakken en hen zonder scholing.'

De taalinstituten die buitenlanders Deens bijbrengen sloegen enkele dagen later alarm. Slechts 30 procent van hun leerlingen maakt met de nieuwe criteria nog een kans ooit te slagen, schatte taaldocente Birthe Samuelsen uit Kopenhagen. Slechts weinigen hebben in het land van oorsprong de basisschool doorlopen, en dat heb je wel nodig om te kunnen voldoen aan de eis om een redenering op te kunnen zetten in het Deens. Met de oude eisen slaagt volgens haar 80 procent.

Het conservatieve parlementslid Alan Niebuhr, voorzitter van de commissie inburgering, verwierp de kritiek. 'We stellen nu meer eisen, maar ik zou de persoon wel eens willen zien die de test nog niet kan maken na acht jaar in Denemarken.'

Maar er is meer. Pas aangekomen vreemdelingen zullen een contract moeten sluiten waarin ze beloven zich te zullen inzetten voor de integratie van hun echtgenotes en kinderen, waarin zij het terrorisme veroordelen en waarin zij erkennen dat gebruik van geweld binnen het gezin verboden is. De Unhcr tekende meteen protest aan: bovenal vanwege de woordkeus alsof immigranten niet te vertrouwen zijn.

Critici verwijten de regering vooral een vijandige houding tegenover de islam. Begin december deed bisschop Kartsen Nissen een oproep in een interview met het Kristeligt Dagblad om te stoppen met het beledigen van de islam. 'Er bestaat een groot verschil tussen hoe wij debatteren over het christendom en over de islam. Als iemand een spotprent zou tekenen over Jezus aan het kruis zouden we heftig reageren. Dat mogen anderen blijkbaar niet.'

De bisschop doelde op de twaalf geruchtmakende cartoons over de profeet Mohammed, die de krant Jyllands-Posten eind september publiceerde. De aanstootgevendste was Mohammed met een bom als tulband op zijn hoofd. De islamitische gemeenschap in Denemarken (180 duizend peronen, 3 procent van de bevolking) reageerde woedend. Imam Ahmed Abu Laban verklaarde dat de prenten alleen bedoeld waren om moslims te kwetsen en niets te maken hadden met de vrijheid van meningsuiting. (islamonline.net)

De hoofdredacteur van Jyllands-Posten, Carsten Juste, had verklaard dat hij met de actie bewust de grenzen van de vrijheid van meningsuiting had willen zoeken, omdat hij die vrijheid door de islam bedreigd vindt.

Omdat demonstraties in oktober niets hadden uitgehaald, zocht Abu Laban internationaal steun. Die kreeg hij van de Organisatie van de Islamitische Conferentie. Maar premier Rasmussen weigerde de ambassadeurs van moslimlanden over de kwestie te ontvangen. Hij kreeg daarop kritiek van een groep invloedrijke oud-ambassadeurs, die dit een onnodig afront vonden. In Pakistan zetten moslimextremisten ondertussen een prijs op het hoofd van de cartoonisten.

Al met al een nogal ijzige sfeer in Denemarken. Maar op de drempel naar 2006 valt er gelukkig ook iets hoopvols te melden. Imam Abu Laban kwam met een geste: hij schreef een brief aan de universiteiten met het voorstel een conferentie te houden over de profeet Mohammed, om een gevarieerder beeld te presenteren dan dat van de spotprenten. Dat is beter dan 'tijd verspillen met Jyllands-Posten ter verantwoording te roepen'. Hoofdredacteur Juste vond het een goed idee: 'Ik zie het als een uitgestoken hand van Abu Laban en een kans op verzoening.' Kijk aan: een mogelijk begin van een oplossing.

Meer over