Vechten tegen de pillendraaiers

De armen van farmaceutische concerns kunnen ver reiken. Neem het farmabedrijf Knoll Pharmaceuticals (voorheen Boots), onderdeel van het Duitse BASF-concern....

Het artikel beschrijft een vergelijkend productenonderzoek dat is uitgevoerd tussen 1980 en 1990. De onderzoekers van de University of California in San Francisco testten vier medicijnen bij 22 vrouwen met een te traag werkende schildklier. Een van die geneesmiddelen, Synthroid, was van Boots; de drie andere waren merkloze preparaten.

De research werd gefinancierd door Boots. Eind 1990, toen het klinische deel van het onderzoek was afgerond, bleek dat er geen verschil in werkzaamheid tussen de vier werd gevonden. Synthroid wordt in de Verenigde Staten dagelijks door meer dan acht miljoen personen geslikt, goed voor een omzet van 600 miljoen dollar per jaar. Zou dat middel worden vervangen door de drie andere - met dezelfde werking - dan zou dat een besparing opleveren van 356 miljoen dollar per jaar.

De onderzoeksresultaten waren dus voor Boots bepaald geen opsteker. Vier jaar achtereen ondernam het bedrijf pogingen om de wijze van research en de onderzoekers, met name projectleider dr. B. Dong, in discrediet te brengen.

In 1994 was Dong het zat. Ze besloot een wetenschappelijk artikel met de onderzoeksresultaten op te sturen naar het gezaghebbende JAMA. Na enkele kleine verbeteringen werd het in november 1994 geaccepteerd. Op 13 januari, twee weken voor de geplande verschijningsdatum, kreeg de JAMA-redactie een brief van Dong met het verzoek publicatie niet door te laten gaan om juridische actie van Boots te voorkomen.

Het farmabedrijf beriep zich, stelde de onderzoekster in haar brief, op een clausule in het researchcontract dat indertijd met de onderzoeksgroep was gesloten. Daarin stond dat publicatie van onderzoeksresultaten alleen is toegestaan met toestemming van de opdrachtgever. En die instemming was er niet.

De onderzoekster had het contract met zo'n beperkende clausule nooit mogen ondertekenen, omdat dit in strijd is met de vrijheid van onderzoek, een op Amerikaanse universiteiten heilig goed. Dong was echter in de veronderstelling dat het een standaardcontract betrof. Advocaten van de universiteit hadden haar indertijd verzekerd dat met die clausule nog nooit een publicatie was tegengehouden.

In 1996 verscheen er over het onderzoek een publicatie in een nieuw blad, The American Journal of Therapeutics, zonder enige verwijzing naar de Californische onderzoekers. De auteur was dr. G. Mayor van Boots/Knoll, tevens redacteur van het tijdschrift. De resultaten in die publicatie waren verdraaid, volgens de hoofdredacteur van JAMA, waardoor het Boots-middel Syntroid er als beste uitsprong.

Onder druk van de overheid (Food and Drug Administration) werden er gesprekken gehouden tussen de decaan van de universiteit van Californië en de directie van Knoll, met als gevolg de publicatie van de studie in JAMA van vorige week. De vertraging van zeven jaar die dit artikel opliep, is extreem, blijkt uit een andere publicatie in hetzelfde JAMA-nummer. Daarin wordt een enquête beschreven onder bijna 3400 onderzoekers in de natuurwetenschappen verspreid over vijftig Amerikaanse universiteiten.

Van de respondenten zagen 20 procent publicaties van hun onderzoeksresultaten vertragingen oplopen van meer dan zes maanden door toedoen van de industriële sponsor, óf omdat die zo tijd wilde winnen om patenten aan te vragen, of omdat die zo de wetenschappelijke voorsprong wilde behouden. In de Verenigde Staten is vastgelegd dat een bedrijf in principe universitaire onderzoeksresultaten niet langer dan drie maanden mag ophouden.

Broer Scholtens

Meer over