profiel

Vakbondsman ‘Rooie Roel’ kreeg werknemers en bazen aan zijn kant

Vakbondsbestuurder Roel Berghuis (64) gaat aan het eind van deze maand met pensioen. Hij hield van wat hij ‘korte lijntjes’ noemde, hij wilde zaken doen. Mede dankzij zijn inzet gaat Tata Steel ingrijpend vergroenen.

Peter de Waard
Roel Berghuis Beeld Kiki Groot
Roel BerghuisBeeld Kiki Groot

Roel Berghuis’ finest hour als vakbondsbestuurder kwam in de laatste anderhalf jaar van zijn carrière, toen hij vlak na het begin van de coronacrisis terugkeerde op de plek waar hij ooit was begonnen: Tata Steel in IJmuiden – dat hij per ongeluk nog vaak Hoogovens noemt. Berghuis organiseerde daar een 24 dagen durende staking, die ertoe leidde dat het bedrijf een werkgelegenheidsgarantie tot liefst 2026 gaf. En hij lanceerde een plan voor een ingrijpende vergroening van het bedrijf, dat vanwege de uitstoot van CO2 en andere vieze stoffen in zijn voortbestaan wordt bedreigd. Staal moet in de toekomst met waterstof worden geproduceerd in plaats van met kolen. De directie van Tata Steel, die eerst nog CO2 onder de bodem van de Noordzee wilde opslaan, nam uiteindelijk dit plan over.

Een afbouwfunctie in zijn eigen achtertuin, Berghuis woont in Beverwijk, mag het dus niet genoemd worden. Integendeel. Zijn anderhalf jaar bij Tata Steel waren ongekend hectisch: naast de langste staking sinds 1973 waren er ook het ontslag van directeur Theo Henrar, de ontbinding van de fusie met de Britten, de mislukte fusie met het Zweedse SSAB en vooral de toenemende bezwaren van de omgeving tegen de overlast.

Roel Berghuis (64) gaat per 1 januari met pensioen. Hij is een vakbondsbestuurder van de oude stempel, die nog zelf op de werkvloer begon. In 1975 kwam hij bij Hoogovens in dienst als smelter bij de hoogoveninstallaties. Dat was toentertijd ‘het meest vieze werk in het bedrijf’. Hij werkte – helm en veiligheidsbril op, vuurvast hemd aan – jarenlang in de stofwolken en de hitte van een installatie die met cokes tot 1.200 graden Celsius wordt opgestookt om ertsen om te zetten in ruwijzer.

Buitenschilder

Liever was hij na zijn lts-opleiding buitenschilder geworden. ‘Ik kwam in 1974 in dienst bij schildersbedrijf Logchies, maar als gevolg van de oliecrisis was er geen werk meer. En volgens het lifo-systeem van toen – last in, first out – moest ik er na zes maanden al weer uit. Ik vreesde voor langdurige werkloosheid. Maar tegen mijn verwachting in kon ik terecht bij Hoogovens.’

Daar werkte toen al zijn zes jaar oudere broer Jan Berghuis, eerst als machinebankwerker bij de Oxystaalfabriek en later als walser bij Koudband 1. Ook hij had de lts gedaan. En net zoals Jan werd Roel lid van de vakbond. En net zoals Jan durfde hij al meteen op de barricaden te staan, want de broers Berghuis waren verbaal sterk en konden als geen ander mensen voor zich winnen. Ze waren ook gedreven. Beiden zouden later in de avonduren hun hogeronderwijsdiploma’s halen, inclusief die aan de Sociale Academie. Beiden werden in 1992 fulltime bestuurder bij de FNV: Jan, die vijf jaar geleden met pensioen ging, bij FNV Metaal en FNV Bondgenoten, Roel bij Druk en Papier, Bondgenoten, Vervoer, NS en uiteindelijk Tata Steel. ‘We hebben veel samen opgetrokken’, zegt Jan. ‘En ook onze idealen delen we. Misschien is onze stijl verschillend: ik was inhoudelijker bezig en Roel meer procesmatig. Roel is altijd iemand geweest die vernieuwingen opzocht.’

Roel Berghuis had niet alleen innige contacten met de mensen op de werkvloer en de kaderleden. In zijn smartphone stonden ook de nummers van Tata-topman Hans van den Berg, de in januari overleden werkgeversvoorman Hans de Boer en de inmiddels afgetreden minister Eric Wiebes van Economische Zaken. Roel Berghuis hield van wat hij ‘korte lijntjes’ noemde. Hij wilde zaken doen. Of, zoals hij zegt, ‘een deal sluiten waarvoor ik bij een meerderheid van de leden steun zou krijgen’.

Rood nest

Jan was de oudste, Roel de derde in een gezin van vijf kinderen in Beverwijk. Het was een rood nest. Hun vader was CPN’er in hart en nieren, hij zat voor de partij in de gemeenteraad. Het jaarlijkse hoogtepunt voor de kinderen was het Waarheidfestival in de Amsterdamse RAI, genoemd naar de communistische partijkrant, met opzwepende speeches en het uit volle borst meezingen van de Internationale.

Hoewel de jongens niet echt technisch aangelegd waren, gingen ze na de lagere school naar de lts, de echte arbeidersschool. Hogere opleidingen waren thuis eigenlijk een taboe. Wel mocht Roel voetballen; jarenlang zou hij spelen bij De Kennemers, de club ook van Rafael van der Vaart.

Als vakbondsleden bij Hoogovens lieten ze zich al snel gelden. De ‘rode Berghuisjes’ – Berghuis’ bijnaam is ‘Rooie Roel’ – maakten deel uit van de ‘verontruste FNV’ers’, die de bijeenkomsten van de toenmalige FNV op stelten zetten. Toen Roel zelf bestuurder werd, moest hij met de verschillende groepen zien om te gaan. Zelf denkt hij dat ‘lef, verbinden, verleiden en kennis van zaken hebben’ de belangrijkste eigenschappen zijn van een vakbondsbestuurder.

Het idee voor de overstap naar waterstof kreeg hij van Piet Joustra, een voormalig Hoogovens-directeur die deel uitmaakt van de groep Zeester; daarin hebben oud-functionarissen van Tata en hoogleraren zich verenigd. ‘Ik was net een week bestuurder en durfde er nog niet mee naar de directie te gaan’, zegt Berghuis. ‘Maar ik heb wel de milieubeweging benaderd.’ En uiteindelijk kon het plan worden uitgewerkt en als FNV-initiatief worden gepresenteerd.

Berghuis is een pleitbezorger van groen staal, maar is tegelijkertijd ook rood gebleven. Nu moet hij op afstand kijken of Tata de tijd krijgt om de omschakeling te realiseren.

3x Roel Berghuis

Verdraagzaamheid en tolerantie zijn voor Berghuis belangrijke principes. Hij streed tegen kaderleden die grappen maakten over buitenlandse werknemers ‘die hun vrouwen probeerden af te pakken’. Als werknemer bij Hoogovens zag hij hoe 680 ‘gastarbeiders’ opeengepakt op het in de staalhaven aangemeerde schip Arosa Sun waren gehuisvest, alsof ze buiten de Nederlandse maatschappij moesten worden gehouden.

Als bestuurder bij de NS leerde Roel Berghuis de kneepjes van het onderhandelen. Hij was iemand die daar zichtbaar plezier in had en kon daardoor vaak het onderste uit de kan halen. Hij verzette zich heftig tegen het idee van de NS om machinisten en conducteurs op een beperkt aantal trajecten in te zetten – het ‘rondje om de kerk’ – om vertragingen te beperken, wat later ook een groot fiasco werd.

De laatste maanden is Berghuis pleitbezorger geworden van het opleiden van vakmensen als herwaardering van het ambacht. ‘Het is een enorme kans voor de vakbeweging om ‘groen en sociaal’ aan elkaar te verbinden. Beroepen zoals verpleegkundigen, leraren, politieagenten, loodgieters en mensen op de werkvloer van Tata, daar zijn nu grote tekorten van.’ Zo is hij een groot voorstander van de terugkeer van de ambachtsschool. Niet iedereen hoeft naar de universiteit, zelf kon hij ook zonder.

Meer over