Trotse Oosterparkers

Het Groningse Oosterpark is een van de armste wijken van Nederland. Maar het is ook 'de mooiste wijk van Nederland', zegt Henk Raatjes, directeur vastgoedbeheer van de woningbouwvereniging....

WIO JOUSTRA

'Oosterparkers zijn heel trots', zegt Rolie Groninger. 'Ze hebben een houding van we redden ons wel. Het is een trots die voortkomt uit een underdogpositie. Iets van, we zijn de mindere maar men moet wel rekening met ons houden. Als dubbeltje word je nooit een kwartje, maar het dubbeltje zal wel glimmen.'

Groninger, gemeentesecretaris van het Friese Achtkarspelen, is geboren en getogen in de Groningse Oosterparkwijk. Hij woonde in de Hortensialaan, later in de Heesterlaan. Een woonkamertje, twee slaapkamers. Zijn vader groeide in zo'n huisje op met twaalf broers en zusters. Het werd een remedie tegen het stichten van een eigen groot gezin. 'Ik heb mazzel gehad, ik heb slechts één broer.'

Moeder is 79, ze woont er nog. In een van de bejaardenflats in wat vroeger het Rooie Dorp was. Ze wil er niet meer weg. Maar oudejaarsnacht heeft haar zoon bij haar doorgebracht. Ze was na de kortstondige anarchie van de vorige nacht toch wat angstig. Nu vindt ze het alleen nog maar vreselijk dat de naam van de wijk zo te grabbel is gegooid.

En dat is een algemeen gevoel in de bekendste wijk van Nederland. Ook onder de jongeren. 'De golf van publiciteit veroorzaakte een angst die de dagelijkse realiteit verdrong', zegt opbouwwerker Siebo Weert. 'Mensen herkenden hun wijk niet meer. Gingen zich afvragen of hun kinderen hier nog wel moesten opgroeien. De dagelijkse realiteit komt gelukkig weer terug. Diverse mensen zeggen nu, waar slaat het eigenlijk allemaal op. Het is zo opgeblazen. We wonen hier goed en we willen helemaal niet verhuizen.'

De eindejaarsrellen in de Oosterparkwijk. Ruiten ingegooid van drie huizen, waaronder dat van SP-Statenlid Sjon Lammerts. Hij had de stilzwijgende code van solidariteit doorbroken door van de daken te schreeuwen dat er iets broeide. Huisraad vernield van twee van de drie huizen, dat van een uithuizige student en een huis dat diende als opslagplaats van een sjacheraar.

Geen gewonden. Geen racisme. Totale schade, ruim gerekend, een ton. Een incident dat uit de hand liep, beweren mensen die de wijk goed kennen. Wat voor complottheorieën over gewapende criminele jeugdbendes en een mogelijk bloedbad wie ook maar bedacht heeft. 'Een lullig akkefietje waarbij alleen maar opgeschoten kwajongens waren betrokken', zegt Henk Raatjes, directeur vastgoedbeheer van de woningbouwvereniging.

Maar een akkefietje met grote gevolgen. Althans indirect, en in samenhang met het rapport Bakkenist over het functioneren van de zogenoemde beheersdriehoek in Groningen. Die driehoek is inmiddels in z'n geheel opgestapt, een unicum in de Nederlandse bestuurscultuur. Je zou enig triomfalisme mogen verwachten onder de Oosterpark-jeugd.

'Niets van dat alles', zegt jongerenwerker Otto Veenstra. 'Veel jongeren vinden de aandacht overdreven en de effecten ook. Mijn gevoel is dat over de ruggen van de Oosterparkers zaken zijn recht gezet op een heel ander niveau. Het incident in deze wijk is aangegrepen voor iets wat al veel langer broeide in lokale politiek en bestuur. De jongeren zijn eerder geschrokken van wat hen is overkomen. Ze vrezen dat hun generatiegenoten die zijn opgepakt hogere straffen krijgen vanwege alle publiciteit en commotie.'

Oosterparkwijk. 'Plan-Oost zeggen de echten', aldus Groninger. Ontwerper en directeur gemeentewerken J.A. Mulock Houwer achtte de bouw van speciale arbeiderswijken onwenselijk. 'De woningen van arm en rijk moeten onmiddellijk naast elkander staan', zei hij in 1906 toen de gemeenteraad het plan-Oost had goedgekeurd.

Maar nood brak de wetten van het socialisme. Schaarste en bezuinigingen noopten tot kleinere huisjes en smallere straatjes. De verheffing van de arbeiders mocht niet te veel kosten. Er zijn straten bij die gebouwd zijn alsof de wereld nooit betere tijden zou kennen dan de Grote Depressie.

Maar er zijn er ook bij die tot de meest fraaie voorbeelden van de Amsterdamse School en het uit Engeland overgewaaide idee van de Tuinstad worden gerekend in heel Nederland. In architectonisch en stedebouwkundig opzicht is het Oosterpark te vergelijken met de Spaarndammerbuurt in Amsterdam of Pathmos in Enschedé: prachtige details, sculpturen, glas in lood, veel aandacht voor licht en lucht en kleurkeuzes die in overleg met leden van De Ploeg, de vooraanstaande Groninger kunstenaarskring, werden gemaakt.

In de Oosterparkwijk kwam in 1937 het eerste Buurthuis van Nederland tot stand, aan het Linnaeusplein. Er werd een volksbad in geëxploiteerd, een washuis en een openbare bibliotheek. In het achterliggende deel waren vijftig badcellen met douches of badkuipen geplaatst. In het Buurthuis bevonden zich verder grote schilders- en timmerwerkplaatsen en een toneelzaal met 500 zitplaatsen.

Geen wonder, die trots. Wim Feith, tekenaar op een architectenbureau, herinnert zich de wijk als 'één grote familie'. 'Iedereen leefde buiten, iedereen kende elkaar. Er heerste saamhorigheid. Wee je gebeente als je dat doorbrak. Het was één voor allen, allen voor één.' Feith speelde in een band, de Javelins. Jaren-zestig-muziek: Beatles, Stones, Kinks, Cliff Richard, Shadows, Elvis Presley.

De band was van het Oosterpark. 'Waar we ook speelden, er gingen altijd twee bussen met fans mee uit de wijk. Als er eens wat was hadden we altijd het idee dat we ons geen zorgen hoefden te maken. We hadden onze bodyguards bij ons.' De Javelins spelen nog elk jaar twee keer in de wijk. 'Bomvol, elke keer weer. Ook als we er tien keer per jaar zouden spelen.'

Naast het Rooie Dorp had je ook nog het Blauwe Dorp, het gebied waar de stolpboerderijtjes staan. Rood sloeg op de kleur van de huisjes, blauw op die van alcohol. Tot de jaren zeventig rustte er op de Oosterparkwijk een bestemmingsplan waarin het schenken van alcohol verboden was. Vlak buiten de wijk, aan het Damsterdiep, stonden vier cafés naast elkaar. Het waren weliswaar arbeiders van de suiker- of de tabaksfabriek, maar ze lustten er wel eentje. En dat is niet veranderd. Drugs? 'Blijft beperkt tot wat blowen en alcohol onder een deel van de jongeren', zegt Veenstra.

Groninger, een van de oprichters van het Jongerenwerk in de wijk: 'Het is rauw volk, maar fair. Oosterparkers zijn altijd vrij stevig geweest, 'roegvoesters'. Vroeger werden mensen aangesproken op hun eigen beleving in de wijk en op hun onvermogen naar de kinderen toe. Nu is er sprake van grotere mobiliteit. Je was erg gericht op je directe woonomgeving, nu crost de jeugd dwars door de stad heen. Er is minder betrokkenheid, meer vervreemding.'

0 E CULTUUR is er nog steeds een van voor elkaar opkomen en zorgen voor je eigen brood. Jongeren hebben wel degelijk de intentie te werken. Maar ze staan veel meer bloot aan negatieve invloeden dan vroeger. Derde generatie werkloosheid is niet ongewoon. Ouders zonder werk hebben geen trots meer om uit te dragen. De discipline verslechtert, normen vervagen. Er dreigt een subcultuur die niet meer in de hand te houden is. Maar daarin onderscheidt de Oosterparkwijk zich niet van andere wijken in Groningen of in andere grote steden.

Het probleem van de Oosterparkwijk is een probleem van volkshuisvesting. Nog geen 10 procent van de bewoners valt onder de categorie 'hogere inkomens' en die woont ook nog eens aan de gouden randjes van de wijk, dicht bij het academisch ziekenhuis. De werkloosheid ligt op 34 procent, 8 procent hoger dan het gemiddelde in de stad. Tweeduizend mensen zijn afhankelijk van de bijstand. Er wonen relatief veel ouderen, veel studenten en iets meer allochtonen dan het gemiddelde van de stad. Het Oosterpark behoort tot de armste wijken van Nederland.

'Er moet een gedifferentieerder woningaanbod komen, waardoor de bevolkingsopbouw verandert en minder eenzijdig wordt', zegt architect Thies Oltmans, die onder de vleugel van het Woonbureau Groningen bewoners van de wijk adviseert over het Wijkvolkshuisvestingsplan. 'Daardoor neemt de koopkracht toe, groeit het winkelbestand en trekken de scholen weer aan. Een gemêleerdere bevolking brengt meer rust in de wijk.'

Bij de gefuseerde woningbouwverenigingen 'Groningen' en 'Gruno' zijn de wijkvernieuwingsplannen al in een vergevorderd stadium. 'De mensen willen graag blijven. Maar de huizen zijn te klein en het aanbod is te eenzijdig', aldus Raatjes. Er wordt al enkele jaren overlegd over de leefbaarheid van de wijk met de verschillende bewonersorganisaties. Begin volgende maand is er in het Treslinghuis een Inloopmarkt, waar de plannen voor renovatie, groot onderhoud en vooral het samenvoegen van woningen zichtbaar worden gemaakt.

Van het totaal van bijna zesduizend woningen in het Oosterpark is tweederde in handen van de corporatie. Van die vierduizend woningen zitten er 1300 in het actualisatieprogramma, een miljoenenoperatie, waarvoor de gemeente via het grote stedenbeleid nog over de brug moet komen. Raatjes: 'Maar daar willen we niet op wachten. Onze prioriteit ligt bij de Oosterparkers. Die moeten hier blijven, die moeten weer terugkomen. Wij hebben een heilig geloof in de potentie van deze wijk, de mooiste van Nederland.'

Meer over