Tolkien als reisgenoot

REISBOEK - Gerrit Jan Zwier belijdt zijn liefde voor verre, noordelijke oorden.

null Beeld

Na in de jaren tachtig en vroege jaren negentig even en vogue te zijn geweest, is het reisboek alweer geruime tijd terug in zijn vertrouwde positie in de marge. Subsidieverstrekkers bezien het genre met een zeker wantrouwen, de CPNB heeft de Weken van het Reisboek allang opgedoekt en van de reisboekenseries waarmee uitgevers ooit de markt bestormden resteert niets meer. Met de jaarlijkse Bob den Uyl Prijs is de VPRO een van de weinige instanties die het reisboek in ere houdt.

Gerrit Jan Zwier heeft zich zijn hele loopbaan lang door het reizen laten inspireren, zowel in fictie als non-fictie. Hij heeft daarbij een bijzondere voorliefdevoor noordelijke streken: Het noordelijk gevoel, een van zijn boektitels, is welbeschouwd de kortste samenvatting van zijn schrijverschap.

Dat laatste kan wellicht ook worden gezegd van de titel van zijn laatste reisboek, Nooit hier, altijd daar. Want hoe nuchter Zwier in zijn beschouwingen ook kan zijn, de onderliggende drijfveer van zijn reizen is een romantische. Voor zijn nieuwe boek trok hij naar de noordelijke uithoeken van Noord-Amerika: Alaska, de Aleoeten, Newfoundland en Québec.

Zwier heeft zowel een fascinatie voor onherbergzame, lege streken aan de rand van de kaart, als voor de mensen die ernaar toe trekken. Hij wijdt mooie passages aan 'Grizzly Man' Timothy Treadwell en Thoreau-adept Chris McCandless (Into the Wild), die hun liefde voor de ongerepte wildernis beiden met de dood moesten bekopen. Met name in McCandless, de back to nature-idealist die stierf door het eten van giftige bessen, herkent hij een jonge versie van zichzelf. Maar dan zonder de relativeringzin waarvan Zwier zijn romantische fascinatie altijd vergezeld laat gaan.

Door Nooit hier, altijd daar waart de geest van Zwiers literaire inspiratiebronnen. Vooral Tolkien betoont zich een loyale reisgenoot. Tot zweverigheid leidt dit echter niet. Daar staan aangenaam aardse observaties tegenover, zoals die over een 'vervallen baggermolen, die als een dronkenman van hout en ijzer aan de rivieroever staat'.

Meer over