overzichtmake-up

Tegenwoordig is een gezicht vol make-up doodgewoon, maar wat dacht u van eerdere beautytrends?

Vroeger was het dragen van ‘plamuur’ bijna een schande, maar dankzij beautyinfluencers als Nikkie de Jager is een more is more-make-upstroming gangbaar geworden. Wat de nieuwe make-uptrend zal worden weten we nog niet, maar een blik op de geschiedenis laat zien dat we wat we mooi vinden altijd aan verandering onderhevig is.

Stefanie Bottelier
Madonna in 1984.  Beeld Getty
Madonna in 1984.Beeld Getty

Een gezicht waarop hoogglans en fluwelen matheid elkaar perfect afwisselen en waarvan de jukbeenderen zijn geaccentueerd als waren ze gebeeldhouwd. Een neus die een neusje lijkt, vanwege de manier waarop hij is bewerkt met licht en schaduw. Bontgekleurde oogleden, omzoomd door lange (valse) wimpers en daarboven twee flinke wenkbrauwen waarbij geen haartje uit het gareel groeit. Tot slot een zwoele, tot enorme proporties opgezwollen mond, voorzien van beige-bruine of rode matte lipstick.

Make-uptrends in de jaren tien: Adele, Kim Kardashian en Kylie Jenner. Beeld Getty
Make-uptrends in de jaren tien: Adele, Kim Kardashian en Kylie Jenner.Beeld Getty

Zie hier het make-upideaal van de afgelopen jaren, zoals te zien bij beroemdheden als Adele en elke Kardashian/Jenner-zuster, en vele beautyinfluencers in hun kielzog. Het is make-up voor gevorderden, die het effect moet evenaren van de beste instagram- of snapchatfilters. Met dezelfde bedoeling: het gezicht moet smetteloos, zonder ook maar één oneffenheid. Deze look wekt dan weer niet ook maar enigszins de illusie dat we met het ‘natuurlijke’ gezicht van de drager te maken hebben: lippen en wenkbrauwen moeten voller lijken, ogen groter, neuzen kleiner en de huid mag geen enkele zichtbare porie hebben. Hier zit werk in en dat mag gezien worden.

Een opmerkelijke verandering met ‘vroeger’, toen het dragen van ‘plamuur’ bijna een schande was, alsof je was betrapt op valsspelen. Vaandeldrager van deze more is more-make-upstroming is natuurlijk Nikkie de Jager (27), die haar miljoenen volgers over de hele wereld al meer dan tien jaar de fijne kneepjes van het plamuren aanleert op haar youtubekanaal NikkieTutorials. Daarin begint ze steevast met haar eigen lege hoofd, juist om aan te tonen wat ‘the power of make-up’ is: iedereen mag zien welke expertise te pas is gekomen aan de transformatie van blotebillenkoppie naar diva.

Nikkie de Jager op het Eurovisie Songfestival in 2021. Beeld Getty
Nikkie de Jager op het Eurovisie Songfestival in 2021.Beeld Getty

Die nadruk op de creatieve en technische aspecten van het opmaken zien we ook bij het Zapp-programma Make-up Cup dat ze momenteel presenteert en waarin tieners strijden om wie de beste looks creëert. Subtiliteit is daarbij niet gewenst, integendeel, het gaat om de ongekende, kunstzinnige mogelijkheden van het make-uppen. De mantra ‘more is more’ horen we regelmatig en Nikkie spoort de kandidaten aan om vooral niet bang te zijn om ‘uit te pakken’.

Die more is more-aanpak is inmiddels al een tijdje de voornaamste make-uptrend en als we naar de geschiedenis van het schoonheidsideaal kijken, zien we dat de ene trend altijd wordt gevolgd door precies het tegenovergestelde. Wat in de plaats komt voor de zwoele, flawless instagramgodin van nu is nog niet duidelijk, dat het heel anders gaat worden is zeker. Een blik op de make-upgeschiedenis laat zien dat we in staat zijn om de extreemste en meest uiteenlopende dingen mooi te vinden en dat wat we mooi vinden altijd aan verandering onderhevig is. Maar dát er gemake-upt zal worden, staat vast.

Make-uptrends, het begin: koningin Elizabeth I van Engeland, Elizabeth Taylor als Cleopatra in 1963 en Marie Antoinette. Beeld Getty
Make-uptrends, het begin: koningin Elizabeth I van Engeland, Elizabeth Taylor als Cleopatra in 1963 en Marie Antoinette.Beeld Getty

Van Cleopatra tot Marie Antoinette

Het gebruik van make-up gaat al millennia terug en, al werden ze toen nog niet zo genoemd, beautytrends en influencers zijn er ook altijd geweest. Denk aan Cleopatra (1ste eeuw voor Christus) met haar zwarte eyeliner, of koningin Elizabeth I van Engeland (16de eeuw), die beeldschoon werd bevonden vanwege haar krijtwitte teint en bloedrode lippen. Marie Antoinette (18de eeuw) was de beauty queen van Versailles met haar wit gepoederde gelaat, rozerode wangetjes en nep-schoonheidsvlekjes (die gebruikt werden om oneffenheden zoals littekens van de pokken te maskeren).

Wie mooi wilde zijn, moest ook toen al vaak pijn lijden. Het blotebillengezicht dat in de Renaissance zo in zwang was, werd bereikt door het verwijderen van wenkbrauwen en wimpers en het wegscheren van een rand bij de haargrens.

Ook voor die eeuwenlang felbegeerde witte teint was men bereid ver te gaan: die werd verkregen door het gezicht dicht te kitten met een mix van azijn en lood, die ironisch genoeg tot vroegtijdige huidveroudering en haaruitval leidde. Later, in de 19de eeuw, werd lood vervangen door het nieuwe wondermiddel arsenicum in lotions of pillen. Die zorgden voor een supermodieuze lijkbleke huid, maar dat kwam doordat arsenicum de rode bloedcellen kapotmaakt. Een dodelijke bijwerking.

Make-uptrends in de jaren twintig: Louise Brooks, Marlene Dietrich en Clara Bow. Beeld Getty
Make-uptrends in de jaren twintig: Louise Brooks, Marlene Dietrich en Clara Bow.Beeld Getty

Jaren twintig: Zuinige mondjes

Pas de laatste honderd jaar wordt cosmetica op grote schaal gebruikt. Belangrijkste oorzaken: de massaproductie van recente uitvindingen zoals lippenstift, mascara en foundation én een veranderend vrouwbeeld. Cosmetica was niet langer slechts het domein van typen van bedenkelijke zeden, maar juist een accessoire voor vrijgevochten flapper girls. Daarnaast was het veel gemakkelijker geïnspireerd te raken dankzij de opkomst van modebladen en vooral van de film, met daarin beeldschone actrices als Louise Brooks en Clara Bow. Een dramatische oogopslag was in de tijd van de stomme film een vereiste, dus ogen werden rijkelijk voorzien van kohl en donkere oogschaduw. In tegenstelling tot alle decennia erna gold op lippengebied ‘hoe dunner hoe beter’ en die zuinige mondjes werden verkregen door lippenstift binnen de liplijn aan te brengen en te voorzien van een scherp cupidoboogje. Wenkbrauwen waren extreem geëpileerd en met een potlood doorgetrokken in een neerwaartse boog richting jukbeen.

Make-uptrends in de jaren dertig: Marlene Dietrich. Greta Garbo en Carole Lombard. Beeld Getty
Make-uptrends in de jaren dertig: Marlene Dietrich. Greta Garbo en Carole Lombard.Beeld Getty

Jaren dertig: No business like brow business

In de jaren dertig waren de meeste films nog steeds zwart-wit, dus duidelijk gedefinieerde gezichtscontouren waren belangrijk om een statement te maken. De grote actrices van die tijd – Marlene Dietrich, Greta Garbo, Carole Lombard – vielen op door messcherpe jukbeenderen en even scherpe wenkbrauwen. Om de toen zeer gewilde uitstraling van ijskoningin te bereiken werden de eigen wenkbrauwen volledig geëpileerd om ze er daarna weer op te tekenen, maar dan bóven de natuurlijke wenkbrauw, in een perfecte, hooghartige boog. Door het weglaten van het cupidoboogje op de bovenlip werd de mond minder cartoonesk en voller en qua kleur waren vooral matte bessenkleuren populair. De beautyidealen van de jaren dertig komen perfect samen op het gezicht van een onverwacht icoon: de boze stiefmoeder van Sneeuwwitje in de tekenfilm van Walt Disney uit 1937.

Make-uptrends in de jaren vijftig: Marilyn Monroe, Elizabeth Taylor en Ava Gardner. Beeld Getty
Make-uptrends in de jaren vijftig: Marilyn Monroe, Elizabeth Taylor en Ava Gardner.Beeld Getty

Jaren vijftig: Glorious Technicolor

Net als de mode was in de jaren vijftig de make-up extreem vrouwelijk. De bombshells van de jaren vijftig waren niet koud en afstandelijk zoals Marlene en Greta, maar uitdagend en sexy, zoals de nieuwe sterren Marilyn Monroe en Ava Gardner. Ogen keken niet langer hautain, maar hadden een verleidelijke en katachtige uitstraling dankzij een royale laag zwarte eyeliner. Actrices als Audrey Hepburn en Elizabeth Taylor zetten de volle wenkbrauw weer op de kaart en er was eigenlijk maar één lipstickkleur: rood. Oogschaduw en rouge kwamen meestal uit het parelmoer- en pastelspectrum en waren ondergeschikt aan het glanzende brandweerrood van de mond en het zwart van de eyeliner.

Make-uptrends in de jaren zestig: Diana Ross, Marianne Faithfull en Twiggy. Beeld Getty
Make-uptrends in de jaren zestig: Diana Ross, Marianne Faithfull en Twiggy.Beeld Getty

Jaren zestig: Youthquake

Tot begin jaren zestig was make-up voor dames keurig, gepolijst en bedoeld om te flatteren. Maar met het ontstaan van de jeugdcultuur was make-up niet langer alleen een middel om mooier te worden. Het werd een manier om jezelf uit te drukken en te onderscheiden. Er traditioneel ‘aantrekkelijk’ uitzien werd ondergeschikt aan hip en apart. Kijk bijvoorbeeld naar de mod-look van de zwaar opgemaakte poppenogen met extra dikke lagen mascara en eyeliner gecombineerd met een matte, bleke mond. Of denk aan de hippies, die niet alleen aan flowerpower deden met bloemen in hun haar, maar ook bloemen op hun gezicht schminkten. De damesachtige filmsterren van de decennia ervoor waren niet langer de grote beautyvoorbeelden, die rol werd nu vervuld door hippe popsterren als Diana Ross en Marianne Faithfull en modellen als Twiggy en Jean Shrimpton.

Make-uptrends in de jaren zeventig: Farrah Fawcett, Agnetha Fältskog en Donna Summer. Beeld Getty
Make-uptrends in de jaren zeventig: Farrah Fawcett, Agnetha Fältskog en Donna Summer.Beeld Getty

Jaren zeventig: Blauwe periode

Na alle artificiële gekkigheid van de swinging sixties was het tijd om back to nature te gaan. Of zo natuurlijk mogelijk zonder de make-up af te zweren dan. De dikke lagen foundation en zwaar opgemaakte ogen maakten plaats voor een natuurlijke huid met rozerode wangen en op de ogen alleen een laagje mascara en oogschaduw in zachte pastelkleuren. Er was één uitzondering op al die romantische zachtheid, een nieuwe modekleur die helemaal niets met naturel te maken had: blauw. Niet subtiel, niet pastel, maar knalblauwe oogschaduw, die door niemand zo werd gedragen als door Abba-zangeres Agnetha en synoniem is geworden met de jaren zeventig. Met het ontstaan van de punkbeweging kreeg die frisse lieflijkheid vanaf 1976 wat duister tegenwicht, maar de zwarte lippen en veiligheidsspelden die daarmee gepaard gingen, waren slechts in relatief kleine kring de rigueur.

Make-uptrends in de jaren tachtig: Madonna, Grace Jones en Boy George. Beeld Getty
Make-uptrends in de jaren tachtig: Madonna, Grace Jones en Boy George.Beeld Getty

Jaren tachtig: Karma Chameleon

In de jaren tachtig was niets subtiel – haar was groot, schouders waren breed – en de make-up bleef niet achter. Alle kleuren die normaal gesproken ongebruikt in het make-updoosje bleven zitten, mochten eindelijk meedoen. En het was geen kwestie van ogen óf lippen benadrukken, maar ogen én lippen én wangen én wenkbrauwen. Felle kleuren zoals fuchsiaroze bleken overal op te kunnen, mascara kon net zo makkelijk turquoise zijn en wie niet vooraan had gestaan bij het uitdelen van de jukbeenderen bracht die gewoon met kloeke slag aan in een knalkleur. De royale lagen make-up waren aan de ene kant rebels (Madonna) en subversief (Boy George), aan de andere kant straalden ze succes en macht uit, zoals bij de keiharde zakenvrouw Alexis Colby uit de serie Dynasty (gespeeld door Joan Collins). Het enige wat eigenlijk niet kon, was geen make-up.

Make-up trends in de jaren negentig: Pamela Anderson,  Jennifer Aniston en Winona Ryder. Beeld Getty
Make-up trends in de jaren negentig: Pamela Anderson, Jennifer Aniston en Winona Ryder.Beeld Getty

Jaren negentig: Golden brown

Aan het kleurenfeest van de jaren tachtig kwam een abrupt einde in het decennium erop. Het palet van de jaren negentig valt juist op door de afwezigheid van uitgesproken kleur. We zien vooral beige, karamel, toffee, kaneel, tabak, kastanje en koffie, kortom alle varianten van bruin die er zijn. De enige kleur buiten het bruinspectrum die door de beugel kon, was een donker bordeauxrood. De befaamde nagellak Rouge Noir van Chanel, zoals te zien op de nagels van Uma Thurman in Pulp Fiction (1994), was hét beautyproduct van het decennium. Ondertussen werd de volle jarentachtigwenkbrauw gereduceerd tot extreem geëpileerde smalle boogjes, zagen we onder anderen bij Pamela Anderson, die ook die andere typische jarennegentigbeautytrend omarmde: bruine lipliner rondom een paar tinten lichter gestifte mond.

Make-up trends in de jaren nul: Beyoncé, Jenifer Lopez en Britney Spears. Beeld Getty
Make-up trends in de jaren nul: Beyoncé, Jenifer Lopez en Britney Spears.Beeld Getty

Jaren nul: Juicy

Na tien jaar als een soort matte sepiafoto te hebben geleefd, was het tijd voor kleur en nog belangrijker: glans. Alles moest juicy in het eerste decennium van deze eeuw, van de beruchte fluwelen Juicy Couture-joggingpakken tot de sappigste lipgloss uit de geschiedenis: de Juicy Tubes van Lancôme. Die lagen in het jaar 2000 voor het eerst in de winkel en luidden een tijd in waarin alles moest glimmen, shinen en glowen. Sterren zoals Beyoncé en Jennifer Lopez leken wel van binnenuit te stralen, maar die glow bleek je gewoon aan te kunnen brengen met behulp van bronzers en highlighters. Voor wat extra sparkle konden eventueel nog glitteroogschaduw en siersteentjes toegevoegd. Als tegengas voor al die metallics, glitters en regenboogkleuren deden de smokey eyes op een gegeven moment hun intrede. Een voorbode voor de make-up van het decennium erna.

Make-up Cup, elke zaterdag om 19.20 uur op NPO 3.

Nikkie en Adele

Onlangs kwam de droom van Nikkie de Jager uit toen ze voor haar ­‘Power of Makeup’-serie op YouTube Adele mocht opmaken. Eén helft van Adele dan, want zo is goed het verschil te zien tussen die perfecte alles-uit-de-kast make-up en de ­ongemoeid gelaten helft van het gezicht. Een mooi inkijkje in het ­vakmanschap van De Jager, dat ook nog eens een geslaagd en ongedwongen interview oplevert.

Meer over