INTERVIEW

'Sodeknetter zeg, wat was die Talitha van Zon hysterisch'

Ze werkte jaren voor Pauw & Witteman en weet als geen ander een gast aan tafel te krijgen, vooral als die onder vuur ligt. Hoe Rachel Franse te werk gaat, vertelt ze in haar vandaag verschenen boek.

Loes Reijmer
null Beeld CIGDEM YUKSEL
Beeld CIGDEM YUKSEL

Het is vrijdag laat in de middag als staatssecretaris Teeven bekendmaakt de asielaanvraag van de Afghaanse tolk Abdul Ahmadzai toch in behandeling te nemen. Het nieuws volgt na dagenlange politieke en publieke druk om het verzoek op zijn minst te bekijken. Ahmadzai is die vrijdagavond 26 september in talkshowtermen 'de nieuwsgast van de dag': de persoon op wie alle talkshows en actualiteitenrubrieken azen. Hij zit die avond bij Pauw.

Tijdens het kijken dacht ik: dat zal zij wel hebben geregeld

Franse slaat de handen voor de ogen en roept: 'O nee! Zo moet je het echt niet opschrijven, hoor! Dat is het enge aan dit boek: ik wil niet overkomen als iemand die alles voor elkaar krijgt. Er zijn ook dingen die mij niet lukken. Bovendien was het helemaal niet moeilijk om Ahmadzai aan tafel te krijgen. Toen het nieuws bekend werd, belde ik snel zijn advocaat Wil Eikelboom en zei: 'Wil, jullie zitten vanavond bij ons, hè?'

Rachel Franse (45) was zeven jaar redacteur van Pauw & Witteman en volgde Jeroen Pauw dit jaar naar zijn eigen talkshow. Over haar jaren als medewerker van P&W schreef ze het boek De slag om de gast, dat vandaag verschijnt. Het gaat over haar belevenissen als redacteur, in het bijzonder over de wijze waarop ze gasten probeerde te overtuigen aan te schuiven aan de ronde tafel. Hoe ze op jacht ging naar de net afgetreden Henk Krol, bijvoorbeeld. En hoe ze een band opbouwde met mannen als zakenman Victor Muller en advocaat Bram Moszkowicz.

'Ook wanneer een gast in eerste instantie nee zegt blijf ik bellen, whatsappen en sms'en', schrijft ze. 'Als het tot ergernis leidt, houd ik er voor een tijdje mee op, maar zodra ik het gevoel krijg dat er enige ruimte is voor een toezegging blijf ik doorgaan.'

Waarom wilde je dit boek schrijven?

'Er bestaat een verkeerd beeld van talkshows. Mensen vragen mij vaak: 'Waarom begin je al om negen uur 's ochtends, de uitzending begint toch pas om elf uur 's avonds?' Het lijkt misschien alsof de presentatoren zelf bellen. Of dat gasten zich gewoon aanmelden, dat Holleeder zegt: 'Vanavond heb ik zin om bij jullie te zitten.' Zo werkt het niet zeker niet bij mensen die negatief in het nieuws zijn. Je moet achter ze aan en veel tijd investeren. Soms duurt het maanden voor iemand aan tafel zit.

'Een andere reden om dit boek te schrijven is dat ik lezers wil laten meegenieten van de idiote dingen die ik meemaak. Het is zo'n leuke baan: ik weet 's ochtends nooit waar ik aan het eind van de dag in ben gespecialiseerd. En de strijd achter de schermen om een gast, daar geniet ik ook enorm van.'

null Beeld X
Beeld X

Hadden collega's dit boek kunnen schrijven?

'Jazeker. Iedere redacteur heeft verhalen. Ik heb ervoor gekozen alleen over mijn ervaringen te schrijven, maar het is niet zo dat ik de enige ben die gekke dingen meemaakt.'

Maar je bent waarschijnlijk wel degene die het meest geniet van de strijd.

'Ja!'

Bert van der Veer, regisseur van P&W, zei: 'Je maakt Rachel het gelukkigst met een onmogelijke opdracht.'

'Ja, dat vind ik heerlijk. Ik was vrij toen bekend werd dat Diederik Stapel de boel had belazerd, maar begon toch meteen met zoeken. Ik ga zorgen dat hij er vanavond zit, denk ik dan. Ik probeerde zijn juiste mobiele nummer te vinden, belde bekenden. Uiteindelijk vond ik het mailadres van zijn vrouw, toen heb ik het via haar geprobeerd. Het lukte uiteindelijk niet om hem in de uitzending te krijgen, maar ik ben contact met hem en zijn vrouw blijven zoeken.

'Na anderhalf jaar mailen hebben we afgesproken in een café. Hij wilde vertellen wat wij volgens hem allemaal verkeerd hadden gedaan in onze berichtgeving. Daar liet ik me niet door uit het veld slaan. Er komt een dag dat hij besluit dat het in zijn voordeel is om zijn verhaal te doen, wist ik. En ja: laatst is hij te gast geweest in Pauw.

'Ik probeer mensen altijd te overtuigen dat het in hun belang is een interview te geven. Als je niet meer wilt dat al die tv-programma's aan je kop zeuren, kun je beter een keer het gesprek aangaan. Dan houdt de rest op.'

De jonge Syriëganger Jejoen Bontinck liep gevaar te worden gearresteerd door de Belgische politie als hij te gast zou zijn, omdat die zo te weten zou komen dat hij uit Syrië was teruggekeerd. Toch wilde je hem in het programma.

'Zijn advocaat raadde het hem af, maar zijn vader Dimitri Bontinck is iemand die best graag op tv komt. Hij overwoog serieus met zijn zoon te komen. We overlegden telefonisch toen de Belgische politie plotseling een inval deed.'

Maar denk je op zo'n moment oprecht dat een optreden bij jullie in zijn voordeel is?

'Het is niet alleen aan mij om te bepalen wat verstandig is. Ik ben niet de beschermvrouwe van de gasten. Zij maken zelf ook een afweging. Je moet mensen niet onderschatten. Wij krijgen vaak te horen dat we gasten tegen zichzelf in bescherming moeten nemen, maar ik denk dat ze zelf heel goed kunnen bepalen wat ze wel en niet willen.'

Welke gast is je grootste triomf?

'Triomf? Dat mag je zo echt niet opschrijven, hoor. Geen triomf, maar ik ben er wel trots op dat Bram Moszkowicz op de dag dat hij werd geschrapt van het tableau toch bij ons aan tafel zat. Dat kwam zeker doordat ik veel tijd in hem heb geïnvesteerd en een goede band met hem heb.

'Een paar dagen eerder hadden we afgesproken dat hij te gast zou zijn op de dag van de uitspraak. Bram ging ervan uit dat hij geschorst zou worden. Hij was aan het werk, dus niet bij de zitting aanwezig. Na de uitspraak belde ik hem meteen op. Ik bleek te eerste te zijn die hem het slechte nieuws moest vertellen, zijn advocaat stond op dat moment nog de pers te woord. 'Je bent geschrapt, Bram', zei ik, 'geschrapt van het tableau.' Hij stond perplex, had het echt niet verwacht. Ik vind het knap dat hij toen toch zei: 'Een man een man, een woord een woord.'

Jeroen Pauw en Paul Witteman Beeld anp
Jeroen Pauw en Paul WittemanBeeld anp

Wat is een belangrijker eigenschap voor een talkshowredacteur: empathie of schaamteloosheid?

'Empathie is belangrijk. Ik voel erg met gasten mee die er in de publieke opinie flink van langs krijgen. Nederlanders trappen mensen met succes graag omlaag. Ik ben trots op een gast als Victor Muller die, nadat ik maanden zeurende én geïnteresseerde sms'jes had gestuurd, ervoor koos om bij ons aan te schuiven toen hij CEO werd van Saab. In de periode dat hij hard knokte om Saab weer op de rails te krijgen, werd hij gezien als charlatan, dat vond ik onterecht. Bij Stapel zag je wat er gebeurt als geslaagde mensen worden betrapt op fouten: ze liggen al op de grond en wij doen er nog een dansje op. Daar heb ik zó'n hekel aan. Dan krijg ik meteen het gevoel: vertel je verhaal eens, misschien begrijpen mensen dan hoe moeilijk het is om zo onder vuur te liggen.'

Bij het lezen van de anekdotes dacht ik wel: er komt ook een bepaalde mate van schaamteloosheid bij kijken.

'Wat vind jij schaamteloos?'

Talitha van Zon, de voormalige vriendin van Mutassim Kadhafi, vond dat je moest ophouden haar te stalken. Daarop zei jij: 'Laten we een keer een kop koffie drinken.'

'Iedereen had een oordeel over haar: ze zou een mensenhandelaar zijn, seks hebben in ruil voor een tas. Ik wilde die vrouw haar verhaal laten vertellen, anders blijft dat oordeel in stand. Maar ja, mijn verzoeken schoten blijkbaar in het verkeerde keelgat. Ik werd gebeld door een onbekend nummer - heb haar ook nooit meer kunnen traceren - en ze schreeuwde meteen: 'Ben jij Rachel Franse?!' Ze ging loos, zei dat ze aangifte ging doen van stalking. Sodeknetter zeg, wat was die hysterisch.'

Zij noemt het stalken. Denk je dan niet: misschien ben ik te ver gegaan?

'Nee. Ik meende oprecht dat het in haar voordeel zou zijn als ze op een rustige wijze haar verhaal zou kunnen vertellen.' Lachend: 'Er zit serieus wel iets goeds in mij. Ik ga niet over lijken voor dat programma.'

Begin februari is Franse zelf onderdeel van het nieuws. De freelancejournalist Rena Netjes zal die ochtend op Schiphol aankomen nadat zij uit Egypte is gevluchten uit angst voor vervolging. Franse stapt meteen in haar auto en rijdt naar het vliegveld. Ze krijgt Netjes direct na de landing aan de telefoon en regelt dat de journaliste die avond te gast zal zijn in P&W. Op Schiphol staat ook Jan Eikelboom, journalist van Nieuwsuur. Netjes is weleens fixer geweest voor het programma en dus vindt de redactie dat zij die avond bij hen moet zitten.

Er ontstaat getouwtrek waarbij Nieuwsuur niet stopt met bellen en Franse voet bij stuk houdt. Ze boekt een hotelkamer voor Netjes en blijft in de buurt. De strijd voltrekt zich voor de ogen van een journalist van Het Parool die haar reportage een dag later in de krant plaatst met de kop 'Gevluchte journaliste belaagd door de publieke omroep'. Netjes is er overstuur van, blijkt uit het verslag. Aan het eind van de dag zit de journalist toch bij beide programma's.

'Het was die ochtend gewoon al rond', zegt Franse. 'Rena had tegen mij aan de telefoon gezegd dat ze het leuk zou vinden om bij ons aan te schuiven. 'Doe je nog andere programma's?', informeer ik dan altijd. Dat bleek niet het geval te zijn. Vervolgens komt Nieuwsuur met het verhaal dat zij bij hen moet zitten, omdat ze voor het programma zou werken. Ze is freelancer, dan ben je van niemand. Toen kreeg ik te maken met de machine achter dat programma. Die tóón, niet normaal. De eindredacteur belde mij op en zei: 'Ik ga aangifte tegen je doen van ontvoering en vrijheidsberoving.' Die man is gek, dacht ik toen.'

De Nederlandse journaliste Rena Netjes staat de pers te woord bij aankomst op Schiphol Beeld anp
De Nederlandse journaliste Rena Netjes staat de pers te woord bij aankomst op SchipholBeeld anp

Als Netjes op een gegeven moment op huilen staat?

'Ja, dan vind ik dat Nieuwsuur veel te ver is gegaan.'

Je had het haar makkelijker kunnen maken door toe te geven.

'Nee, die taak lag bij de ander. Rena had die ochtend al met mijn uitnodiging ingestemd. Het was voor Nieuwsuur blijkbaar een principekwestie: ze hoort bij ons. En waar was ze het nou allemaal om te doen? Een interview van vijf minuten, niet eens live. Hebben jullie hiervoor al die ophef veroorzaakt, dacht ik toen ik de uitzending zag. Ik had kunnen zeggen: 'Oké Rena, ga maar lekker naar Nieuwsuur', maar daarvoor word ik niet betaald.'

In het boek staat nog een anekdote over Nieuwsuur. Bijten die programma's elkaar zo of is het iets persoonlijks?

'Nee, het is niet persoonlijk, voor mij niet althans. Als gasten bij Nieuwsuur in Hilversum zitten, kunnen ze niet op tijd bij ons in de studio in Amsterdam zijn. Daarnaast zijn de Nieuwsuur-kijkers vaak ook onze kijkers. Je wilt niet twee keer op een avond hetzelfde verhaal horen. Wij zijn het laatste programma op de avond en dan moet je wat feller zijn op exclusiviteit. Je moet de gasten vers houden.'

Dan zegt ze: 'Mensen die mij niet kennen, hebben vaak het idee dat ik een enorm kreng ben.'

Geen kreng, wel iemand die duidelijk maakt wat ze wil.

'Dat heb ik geleerd door mijn werk voor tv. Of misschien ben ik altijd zo geweest en komt het nu goed uit de verf. Dit is precies de baan die bij mij past. Er zit wel iets van bescheidenheid in mijn karakter hoor, maar die laat ik thuis. Dat hoef je trouwens niet op te schrijven. Niemand zal het geloven.'

Meer over