ProfielTeresa Enke, weduwe van Robert Enke

Sinds de zelfdoding van haar man, keeper bij Hannover 96, vraagt Teresa Enke aandacht voor psychische nood bij topsporters

Sinds de zelfdoding van haar man Robert, keeper bij Hannover 96, vraagt Teresa Enke aandacht voor de psychische nood waarin veel topsporters verkeren. Na prins William heeft nu ook de Fifa haar boodschap ter harte genomen.

Een minuut stilte voor Robert Enke tijdens de wedstrijd tussen SC Freiburg en Eintracht Frankfurt, november 2019. Op het scherm Enkes weduwe Teresa. Beeld Bongarts/Getty Images
Een minuut stilte voor Robert Enke tijdens de wedstrijd tussen SC Freiburg en Eintracht Frankfurt, november 2019. Op het scherm Enkes weduwe Teresa.Beeld Bongarts/Getty Images

‘Een depressie is een ziekte, geen zwakte. Als ik kanker heb, kan ik daar met iedereen over praten, want iedereen weet ongeveer waarover het gaat. Maar bij een depressie is dat anders.’ Dit is, bondig geformuleerd, de boodschap waarmee Teresa Enke (45) de wereld intrekt sinds de zelfdoding van haar man Robert, keeper bij de Duitse voetbalclub Hannover 96, op 10 november 2009.

Teresa Enke heeft gehoor gevonden in de hoogste regionen van de sportwereld. Vorige week kondigde Gianni Infantino, voorzitter van de wereldvoetbalbond Fifa, de campagne #ReachOut aan: een oproep om de mentale gezondheid van topsporters te bewaken. ‘We willen degenen die worstelen met psychologische problemen aanmoedigen om het gesprek aan te gaan en zo misschien een leven te redden’, zei Infantino. Daarbij verwees hij naar de wanhoopsdaad waarmee Robert Enke op 32-jarige leeftijd zijn leven beëindigde, en naar de inspanningen die zijn weduwe zich sindsdien heeft getroost om psychische aandoeningen te ‘normaliseren’. Voor Teresa Enke zal een voorname rol bij de Fifa-campagne zijn weggelegd.

Gebukt onder prestatiedwang

Teresa en haar latere echtgenoot ontmoetten elkaar in het Oost-Duitse Jena, waar zij het sportgymnasium bezochten: een school op vwo-niveau voor leerlingen met sportieve aspiraties. Robert Enke, zoon van een hordeloper (m) en een handballer (v), voetbalde op dat moment in het jeugdelftal van FC Carl Zeiss Jena. Teresa legde zich toe op de meerkamp.

In 2000 trouwden ze, met uitzicht op een kosmopolitisch voetballeven. Robert was op dat moment doelverdediger bij Benfica, waarvoor hij 77 competitiewedstrijden speelde, veelal als aanvoerder. Bij FC Barcelona, waar hij in 2002 op voorspraak van Louis van Gaal onder contract kwam, was hij – in sportief opzicht – minder gelukkig. Na een smadelijke nederlaag tegen een club uit de eerste divisie werd Enke naar de bank verwezen. Hij werd uitgeleend aan Fenerbahçe, waarvoor hij ook slechts eenmaal uitkwam, keepte negenmaal bij CD Tenerife, en kwam in 2004 terecht bij Hannover 96 – toen nog spelend in de Bundesliga.

Hier beleefde Enke zijn glorietijd. Hij kwam 164 keer voor zijn club in het veld, werd tweemaal door het sportblad Kicker aangewezen als beste doelverdediger van de Bundesliga, en keepte enkele keren voor het Duitse nationale elftal. Tezelfdertijd ging hij gebukt onder de prestatiedwang en moest hij in 2006 het overlijden verwerken van zijn tweejarige dochtertje Lara. In mei 2009 adopteerden Teresa en Robert een meisje, Leila – op dat moment twee maanden oud. Het echtpaar, dat een boerderij in het gehucht Empede bewoonde, ontfermde zich over zwerfdieren, en was actief binnen de dierenrechtenorganisatie PETA.

Met de mentale klachten die zich steeds duidelijker bij Robert manifesteerden, kon Teresa niet goed uit de voeten, erkende ze naderhand ruimhartig in een interview met het tijdschrift Gala. ‘Aanvankelijk begreep ik niet waarom hij niet uit bed wilde komen. Ik moest leren beseffen dat hij dit echt niet kon. Zoals iemand wiens benen zijn geamputeerd ook niet kan joggen.’ Samen hielden zij Roberts depressie voor de buitenwereld verborgen, om zijn loopbaan niet te schaden en de adoptie van Leila niet in gevaar te brengen.

Psychologische ondersteuning van topsporters

Op 10 november 2009 moet Robert Enke tot het inzicht zijn gekomen dat deze pose niet langer was vol te houden. Die avond beroofde hij zich, op een spoorwegtraject vlak bij zijn huis, van het leven. Meteen na de vondst van zijn lichaam liet Teresa de staf van Hannover 96 weten graag zelf de pers te willen informeren over Roberts dood en het stille lijden dat daaraan was voorafgegaan. ‘Ik wilde vertellen wat er gebeurd was omdat ik daarover jaren had moeten zwijgen.’ Op die manier hoopte ze ook te voorkomen dat pijnlijke speculaties over Roberts dood de ronde zouden doen.

Het was haar eerste mediaoptreden. ‘Robert zei altijd: ‘Als jou een microfoon onder de neus wordt geduwd, komt er niets meer uit’.’ Maar het gebrek aan ervaring werd ruimschoots gecompenseerd door de behoefte haar overleden man recht te doen. Met haar verhaal ontketende zij een discussie in Duitsland over de wenselijkheid van psychologische ondersteuning van topsporters. Met dat oogmerk richtte zij in 2010 de Robert Enke Stichting op.

Deze stichting heeft het inzicht verbreid dat geen topsporter, hoe gewaardeerd en succesvol ook, immuun is voor de ziekte waaraan Robert Enke leed. Inmiddels hebben alle topclubs in de Bundesliga het belang van mentale fitheid van spelers onderkend, en ook in het buitenland heeft de Robert Enke Stichting school gemaakt. Prins William heeft zich tijdens een bezoek aan Duitsland, in zijn hoedanigheid van erevoorzitter van de Engelse Football Association, op de hoogte gesteld van de werkzaamheden van de stichting. En via de Fifa-campagne #ReachOut krijgt de boodschap van Teresa Enke een nog groter bereik. Volgens haar zijn topsporters in alle disciplines er, bijna twaalf jaar na de dood van haar man, klaar voor. ‘Alleen al dit jaar hebben sterren als Andrés Iniesta, Serena Williams, de Engelse international Danny Rose en de NBA-spelers Kevin Love en DeMarDeRozan openlijk over hun depressie en andere psychische lasten gesproken. Zij weten dat psychische ziekten, net als lichamelijke blessures, bij het leven horen.’

Praten over gedachten aan zelfdoding kan bij 113 Zelfmoordpreventie. Bel 0800-0113 voor een gesprek. U kunt ook chatten op www.113.nl.

Na haar dochtertje Lara, die in 2006 stierf aan hartkwaal, en haar man Robert, die zichzelf in 2009 van het leven beroofde, verloor Teresa Enke in 2011 ook haar oudere broer Florian.

In 2010 liet de Berlijnse voetballer Andreas Biermann in de krant optekenen dat hij dankzij Teresa Enke de moed had gevonden om zijn eigen depressie wereldkundig te maken. Vier jaar later pleegde hij alsnog suïcide.

De persconferentie die Teresa Enke na de zelfdoding van haar man belegde, bleef zelfs in Groot-Brittannië niet onopgemerkt. ‘Soms is liefde niet genoeg’, luidde de kop boven een artikel in The Times over haar (eerste) mediaoptreden.

Meer over