PROFIELRoger Cox

Sinds Al Gores ‘An Inconvenient Truth’ vecht Roger Cox voor het behoud van de aarde

 Advocaat Roger Cox.  Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant
Advocaat Roger Cox.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

De staat via het privaatrecht dwingen het klimaatakkoord uit te voeren komt uit de koker van advocaat Roger Cox. Nu strijdt hij tegen Shell.

Het is geen alledaags tafereel, een advocaat die het in de rechtszaal te kwaad krijgt, maar vorige week gebeurde dat op de eerste dag van de klimaatzaak die Milieudefensie aanspande tegen Shell.

Roger Cox (52), de advocaat van Milieudefensie, houdt een lang betoog waarin hij stelt dat Shell moet ingrijpen, nu moet ingrijpen, omdat het anders te laat zal blijken. Als beleidswijzigingen bij Shell te lang op zich laten wachten, zegt Cox, is de hoeveelheid CO2 in de lucht te sterk gestegen om het tij nog te kunnen keren.

‘Er komt geen ander of beter moment meer’, houdt hij de rechter voor. ‘Als de politiek maar moeilijk in staat blijkt deze zaken snel te reguleren, en als de rechtbank het ook niet doet, wie beschermt dan nog de burger tegen de gevolgen van de klimaatverandering? Wie beschermt dan de armsten in de wereld?’

Dan valt hij even stil, neemt een slok water, en nog een, en ploegt zich dan met licht verstikte stem door de volgende zin: ‘En wie beschermt dan de toekomstige generaties die een aarde van ons zullen erven die ernstig beschadigd en in groot verval is achtergelaten?’

Klimaatexpert

Roger Cox is niet gewoon een advocaat die een klus doet, zegt Marjan Minnesma. Zij kent Cox als weinig anderen. Zij is directeur van Urgenda, de organisatie die tot verbijstering van velen de klimaatzaak tegen het Rijk won, en Cox was een van de twee advocaten. De bekendste. Zijn collega Koos van den Bergh nam het juridische deel voor zijn rekening, hijzelf het klimaatdeel. ‘Hij las alle rapporten van het IPCC (Intergovernmental Panel on Climate Chang), beleidsrapporten van de Nederlandse overheid, alles. Hij werd een klimaatexpert.’

Zijn toewijding komt cassatieadvocaat Menno Bruning bekend voor. Hij maakte Cox in hun studietijd mee in Leiden, waar ze elkaar troffen op de rechtenfaculteit, het studentencorps en samen in een bestuur zaten. Hij zag toen niet alleen ‘een consciëntieuze rechtenstudent met grote belangstelling voor recht en maatschappij’, maar ook ‘een plezierig persoon’, die genoot van zijn studententijd.

Voor Cox is het klimaat een missie, al sinds hij An Inconvenient Truth zag, het filmisch pamflet waarmee Al Gore in 2006 de opwarming van het klimaat hekelde en op de agenda zette. Die film maakte een enorme indruk op Cox. Sinds hij die zag, zegt Minnesma, is hij bezig met de vraag wat er kan worden gedaan tegen al dat vreselijks dat door de uitstoot van broeikasgassen op ons zou afkomen. En omdat hij nu eenmaal jurist is, zoekt hij het in de juridische hoek. Je kunt wel zeggen dat hij de Urgenda-zaak grotendeels bedacht.

Met zijn door Gore opgewekte bezorgdheid over het klimaat zocht hij eerst contact met grote, bekende milieuorganisaties, maar die hadden aan een nieuwe hemelbestormer even geen behoefte. Toen belde hij Minnesma, toen nog verbonden aan het Rotterdamse wetenschappelijk instituut van transitiekwesties Drift, maar al wel begonnen met Urgenda. ‘Ik wilde hem wel in een denktank van Urgenda’, zegt Minnesma.

Gouden greep

Dat was een gouden greep. Cox kanaliseerde zijn zorgen door een boek te schrijven over de juridische mogelijkheden om de staat aan te pakken en deed dat vol overgave. Tegen zijn dochters zei hij: ‘We gaan dit jaar niet op vakantie, want papa schrijft een boek.’

Dat boek, dat werd Revolutie met recht (2011). ‘De grote overwinning van de Urgenda-zaak bij de rechtbank is de vertaalslag van wat hij in zijn boek voor ogen had’, zegt studievriend Bruning. ‘Het schrijven van deze richtinggevende studie deed hij naast zijn gewone werk. Het was een offer voor hem, hij werkte er dag en nacht aan.’

In het boek ontwikkelt hij de aanpak om de staat via de rechter te dwingen zijn klimaatbeleid uit te voeren, met het privaatrecht als wapen. Tekortschietend klimaatbeleid als onrechtmatige daad: dat was in geen enkele rechtszaal ooit zo aan de orde gekomen. Minnesma trad op als ‘meelezer’, en toen het boek klaar was, zei ze tegen Cox: ‘Ik wil die aanpak wel proberen.’ En zo werd Cox advocaat in de zaak die hijzelf had bedacht, en die internationaal een grote klapper zou worden.

‘Het was diezelfde dag nog nieuws over de hele wereld. Tot in Australië toe’, zegt Laura Burgers, die enkele weken geleden aan de Universiteit van Amsterdam promoveerde op een onderzoek naar klimaatzaken in Europa. Nooit eerder werd het recht op zo’n manier aangewend om een overheid tot een compleet beleid te dwingen.

In 2001 verhuisde Cox van Rotterdam naar Limburg, volgens Minnesma onder meer omdat hij voor zijn kinderen een gezondere lucht en meer ruimte wilde hebben. Die kinderen, zegt zij, brachten hem er ook toe zich in het milieu te verdiepen. ‘Op die manier is hij bij die film van Gore terechtgekomen. Sindsdien is hij erg begaan met het klimaat. Hij heeft een heel groot verantwoordelijkheidsgevoel, vooral jegens zijn kinderen.’

Dus dat hij even iets moest wegslikken toen hij vorige week in de zaak tegen Shell de verantwoordelijkheid jegens toekomstige generaties erbij haalde, past wel bij hem.

De zaak tegen Shell gaat volgende week verder, met zittingen op dinsdag 15 en donderdag 17 december.

Drie keer Roger Cox

Roger Cox is bouwrechtadvocaat bij advocatenkantoor Paulussen in Maastricht. Hij was nooit in de eerste plaats met rechtszaken bezig; eerder met bemiddelen. Zo had hij een belangrijke rol in het vaststellen van het tracé van de A2, waar die weg onder Maastricht door duikt. ‘Hij bracht alle belanghebbenden bij elkaar’, zegt Marjan Minnesma.

Cox was een van de oprichters (en nog steeds adviseur) van de organisatie Planet Prosperity Foundation, die zich inzet voor de cradle-to-cradle-beweging (die vindt dat producten zo duurzaam mogelijk moeten zijn, moeten worden hergebruikt of minstens gerecycled).

Cox is ook betrokken bij een rechtszaak in België, waarin de organisatie Klimaatzaak van de staat eist dat de uitstoot van broeikasgassen met 45 procent wordt verminderd. Erg hard opschieten doet die niet: er is jarenlang gebakkeleid of die in het Frans of in het Nederlands zou gaan. Frans is het geworden.

Verder lezen:

Shell weet al decennia van klimaatverandering: gaat de rechter de oliereus dwingen te verduurzamen?

Waarom de Hoge Raad Urgenda gelijk gaf en de regering opdraagt meer te doen tegen de uitstoot van broeikasgas.

Meer over