Schots recht

De twee Libische verdachten zullen voor drie Schotse rechters verschijnen, het High Court of Justiciary (opperste gerechtshof). Ook de aanklager is Schots....

De verdachten worden van drie feiten beschuldigd: moord, samenzwering tot moord en het vernietigen van een vliegtuig. Op elk van deze misdrijven staat in Schotland levenslang. Levenslang is niet de maximumstraf, maar de énig mogelijke straf. Als de twee schuldig worden bevonden, kunnen de rechters geen lichtere straf geven.

In de praktijk blijven veroordeelden in Schotland nooit een leven lang achter de tralies. Volgens prof. Black is vijftien jaar een normale termijn voor levenslang gestraften. Langer zitten is ongebruikelijk. Dat geldt ook als de Libiërs, wat goed denkbaar is, drie maal levenslang krijgen.

Wel is het mogelijk dat de rechter aanbeveelt de verdachten een bepaalde tijd vast te houden voor zelfs maar wordt overwogen hen vervroegd in vrijheid te stellen. Robert Black: 'In dit geval zou dat zeker kunnen. Als ze schuldig worden bevonden aan moord, betekent dat moord op 270 mensen. Dan is het zeer waarschijnlijk dat de rechters een minimale termijn van bijvoorbeeld twintig jaar aanbevelen.' Een beslissing daarover wordt te zijner tijd genomen door de minister, belast met gevangeniszaken.

Beroep kan alleen worden ingesteld door de verdediging, niet door de aanklager. Een hof van vijf rechters, ook in Zeist, zal dan echter niet de bewijsvoering opnieuw beoordelen, maar alleen de procedure van de rechtsgang. Het hof kan het vonnis vernietigen (cassatie) of bevestigen.

De rechters kunnen kiezen uit drie uitspraken: 'schuldig', 'niet schuldig' of 'niet bewezen'. Zowel bij 'niet schuldig' als bij 'niet bewezen' komen de verdachten op vrije voeten. Volgens prof. Black wordt 'niet bewezen' in Schotland in het algemeen beschouwd als een zwakke uitspraak, als een slap compromis. Hij gelooft daarom dat de rechters 'schuldig' dan wel 'niet schuldig' zullen uitspreken. Hoe dan ook zullen zij moeten vaststellen of de schuld van de verdachten 'boven redelijke twijfel verheven' is.

Het proces moet beginnen binnen 110 dagen nadat de verdachten zijn voorgeleid (wat gisteren in Zeist gebeurde). De advocaten kunnen verlenging vragen als ze zich onvoldoende hebben kunnen voorbereiden. In Schotland leeft bij velen de verwachting dat het proces (nadat het echt is begonnen) nog zeker een jaar zal duren, maar Black deelt die opvatting niet. Hij denkt dat het sneller kan.

De waarheidsvinding speelt zich voor een groot deel in de rechtszaal af. Alle getuigen moeten voor de rechter verschijnen.

Als de mannen worden veroordeeld, zullen zij hun straf uitzitten in de Barlinnie-gevangenis bij Glasgow, de grootste gevangenis van Schotland. Het grootste deel van de langgestraften in Schotland verblijft hier. Al enkele jaren geleden zijn hier voor de Libiërs enkele cellen ingericht. Gevangenispersoneel spreekt van het 'Kadhafi Café'.

Meer over