Schoolzwemmen gaat kopje onder

32 procent van de basisscholen biedt zwemmen aan in het lespakket, tegen 90 procent in 1991. Vanwege de kosten, maar ook de dood van het Syrische meisje Salam speelt een rol. Vrees voor verantwoordelijkheid.

Mark Misérus
Scholieren van De Ark uit Heemstede hebben plezier tijdens de zwemles in Sportplaza Groenendaal. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant
Scholieren van De Ark uit Heemstede hebben plezier tijdens de zwemles in Sportplaza Groenendaal.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

'Je moet in je bril spugen. Dan beslaat hij niet als je onder water gaat', zegt badmeester Remko Smetsers in Sportplaza Groenendaal. De leerlingen van de groepen 4 en 5 van basisschool De Ark uit Heemstede trekken een vies gezicht en volgen de instructies dan giechelend op. Daarna springen ze met hun veel te grote duikbrillen op het zwembad in. Verderop leggen klasgenoten met kleren en kaplaarzen aan een parcours af langs felgekleurde drijvende obstakels.

De leerlingen van De Ark behoren met hun tweewekelijkse bezoek aan Sportplaza tot een minderheid. Het aantal basisscholen dat zwemmen in zijn lesprogramma heeft opgenomen, nam sterk af sinds het verplichte baantjes trekken voor scholen in 1985 werd afgeschaft. In 1991 deed 90 procent aan schoolzwemmen, vorig jaar was dat volgens het Mulier Instituut, dat sociaal-wetenschappelijk sportonderzoek doet, nog maar 32 procent.

Veel scholen vinden schoolzwemmen te duur, maar voor De Ark speelt dit probleem niet. De gemeente Heemstede betaalt de huur van het zwembad en het salaris van de badmeesters. Alleen de bus waaruit de kinderen gillend richting de ingang van het zwembad rennen, rijdt op kosten van de school.

Grote steden trekken vaker subsidie voor schoolzwemmen uit, daarom doet 89 procent van de scholen Rotterdam, Amsterdam en Utrecht er nog steeds aan. In kleinere gemeenten ligt dit percentage veel lager.

'Natte gymles'

Tegelijkertijd heeft het schoolzwemmen een gedaantewisseling ondergaan, legt hoofd zwemzaken Jan Hopman uit, aan de rand van het bad in Heemstede. 'Vroeger deed je de kinderen een kurk om en zwemmen maar. Tegenwoordig draait het ook om beleving', zegt hij.

Op steeds meer scholen heeft het drijven achter een plankje plaatsgemaakt voor de 'natte gymles': gymmen in het zwembad. Een school als De Ark probeert zo de kinderen bezig te houden in het bad die hun zwemdiploma allang binnen hebben.

'Scholen merken dat veel ouders de lessen al voor hun rekening hebben genomen. De natte gymles is een tussenoplossing. Zo laten scholen het zwemmen niet helemaal los en wordt de gymles gevarieerder', zegt Koen Breedveld, directeur van het Mulier Instituut.

null Beeld anp
Beeld anp

Breedveld gelooft niet dat kinderen minder goed kunnen zwemmen nu steeds meer scholen stoppen met de zwemlessen. 'Veel kinderen halen hun diploma's, omdat hun ouders ze op les doen. In Nederland kom je continu met water in aanraking.'

Dat blijkt ook wel uit het antwoord van een meisje van 7 met een paardenstaart. Welke diploma's ze bij elkaar heeft gezwommen? 'A, B en C', zegt ze in het voorbijgaan, alsof het de gewoonste zaak van de wereld is.

Toch is schoolzwemmen voor sommige kinderen onmisbaar - vooral die uit arme gezinnen of uit culturen waarin zwemmen minder vanzelfsprekend is. Breedveld: 'Niet overal zit zwemmen in het dna van de samenleving. Als je dan komt te wonen in een land waarin je nog je weg moet vinden, denk je niet als eerste aan zwemlessen voor je kinderen. Veel etnische minderheden denken ook dat de school de zwemlessen wel regelt, omdat in Nederland alles zo goed is georganiseerd.'

In Utrecht haken vier basisscholen af met zwemlessen, mede vanwege de dood van het 9-jarige meisje Salam. Dinsdag beslist de rechter of straffen op zijn plaats zijn voor de badmeesters en leerkrachten die volgens het OM schuldig zijn aan de verdrinking van het Syrische meisje in september 2015 in een zwembad in Rhenen. De kans bestaat dat de uitspraak een nieuwe knauw betekent voor de toch al tanende populariteit van het schoolzwemmen.

Marcel de Roo, de manager van Sportplaza, moet er niet aan denken dat de elf scholen die hij nu nog over de vloer krijgt, zijn zwembad voortaan mijden. Niet omdat hem dat 8 tot 12 procent omzet zou schelen. Hij zou het vooral jammer vinden als de klassen de opblaasbare hindernisbanen en snorkels nooit meer zouden aanraken. 'Kijk eens om je heen, dit is toch prachtig?'

De kinderen van De Ark plonzen zelfverzekerd op commando om beurten het water in. Alleen Alex heeft watervrees. Met zijn hoofd onder water trappelt hij zo goed als hij kan om alsnog zijn A-diploma te halen. De privébadjuf steekt er een duimpje bij op.

Meer over