Sandalen van padre Dé veroorzaken crisis in de kerk

Hij is 'igual a gente'. Hij is net als wij, zeggen zijn volgelingen over José Osman de Medeiros. In zijn branche is dat een groot compliment....

Van onze correspondente

Ineke Holtwijk

SO GONÇALO

Padre Dé, zoals zijn parochianen hem liefkozend noemen, rijdt op een motorfiets, pikt ook wel eens een bioscoopje, zoekt zijn kerkgangers thuis op, is hartstochtelijk voetbalsupporter en loopt bij voorkeur op plastic slippers, net als de meeste van zijn parochianen.

Schoeisel was zelfs inzet van een rel die een smet dreigt te werpen op het bezoek van de paus deze week aan Rio de Janeiro. In augustus wilde de 35-jarige priester tijdens een retraite van geestelijken de mis opdragen op sandalen. De vicaris-generaal protesteerde. De priester weigerde andere schoenen te gaan halen. En enkele dagen later was hij overgeplaatst 'wegens ongehoorzaamheid'.

Volgens zijn parochianen is padre Dé weggewerkt omdat hij te populair is. Hij organiseerde een gratis medische hulppost in de kerk, richtte een theater in, haalde bandjes binnen om de mis te verlevendigen en moedigde zijn parochianen aan hun gevoelens de vrije loop te laten. De missen waren zo populair dat de betonnen kerk met golfplaten dak te klein werd.

Eens in de maand week padre Dé daarom uit naar een plein voor een openluchtmis met muziek, waarvoor gelovigen van heinde en ver naar de grauwe voorstad kwamen. Hij heeft zelfs zieltjes teruggewonnen, tekent de priester trots aan. Ieder jaar verruilen zo'n 600 duizend katholieken de moederkerk voor een evangelische geloofsgemeenschap.

Vooral de armenwijken met veel werkloosheid, geweld en alcoholisme zijn een goede markt voor de evangelisten die niets minder dan het paradijs op aarde beloven. Sao Gonçalo telt vijftig evangelische kerken en sekten, die bijna nergens in Brazilië zo snel groeien.

De bisschop weigert alle commentaar op de zaak-padre Dé, maar kort na de sandalenrel werd de priester door een religieus tribunaal schuldig bevonden aan belediging, en ontslagen. De priester ('als ik vecht, ga ik door tot het eind') had in de media verklaard dat de vicaris-generaal homoseksuele relaties had gehad met minderjarige seminaristen. De beschuldiging, overigens bevestigd door andere betrokkenen, luidde een nieuwe, grimmige fase van de lokale 'heilige oorlog' in.

Deze had zich tot dan toe beperkt tot missen met huilende parochianen, spandoeken en T-shirts ('We staan achter padre Dé'), demonstraties voor het bisschoppelijk paleis en landelijke handtekeningenacties.

Een plaatselijke radiozender waar padre Dé een geliefd vragenprogramma had, riep luisteraars die bewijzen hadden van de seksuele strapatsen van de vicarus op te bellen. Uit solidariteit met padre Dé (zeggen de eigenaren) maar ook met het oog op de luistercijfers (geloven anderen) werd van de enthousiast doorgebelde tips dagelijks een programma gemaakt. Veel vuile was, ook over andere priesters, werd buiten gehangen.

Totdat het meldnummer kapot ging. Het telefoonbedrijf zegt dat het defect is veroorzaakt door sabotage. De telefoon van padre Dé doet ook raar en de priester heeft sinds kort politiebewaking omdat men een aanslag op zijn leven vreest.

De heilige oorlog in Sao Gonçalo illustreert de crisis van de katholieke kerk in Brazilië. Het land wordt steeds minder katholiek en de afstand tussen gelovigen en clerus is groot. Intern is de kerk verdeeld. Conservatieve aartsbisschoppen en kardinalen maken de dienst uit. De basisgemeenschap, waar gelovigen spraken over bijbel en dagelijks leven, is een uitstervend verschijnsel.

Daar doen de conservatieve bisschoppen ook erg hun best voor. Zij werken progressieve priesters weg. Wat niet binnen de doctrine past, is taboe. Dus verbood de aartsbisschop van Salvador het houden van Afrikaanse missen. In Recife zette aartsbisschop José Cardoso Sobrinho tachtig priesters uit de kerk. Zij prediken nu in scholen en buurthuizen.

Cardoso Sobrinho is de aartsconservatief die ruim tien jaar geleden is benoemd als opvolger van Dom Helder Camara, de inmiddels 88-jarige held van linkse katholieken in de hele wereld. Dom José heeft zijn best gedaan om alle sporen van 'de rode bisschop', zoals Dom Helder werd genoemd, uit te wissen. Toen een groep landloze boeren zich in het aartsbisschoppelijk paleis meldde voor een gesprek, belde de prelaat de politie om hen te laten verwijderen.

Dom Helder, die ziek is, huilt als het drama in zijn bisdom ter sprake komt. 'Hij lijdt verschrikkelijk onder wat er gebeurt', weet Leonardo Boff, de bevrijdingstheoloog die zelf, moegeruzied, enkele jaren geleden uittrad.

Een ruk naar rechts is wat progressieve geestelijken in het aartsbisdom Se in Sao Paulo vrezen. Se, met acht miljoen katholieken, is de thuisbasis van de 75-jarige Paulo Evaristo Arns, een ander boegbeeld van de bevrijdingstheologie. Voordat een conservatieve opvolger alles opdoekt, hebben Arns' medewerkers hun voorzorgsmaatregelen genomen. Het Pastoraat voor Minderjarigen is afgelopen jaar omgedoopt tot Vereniging voor Hulp aan Straatkinderen en is nu een publiekrechtelijke organisatie die niet meer onder gezag van de kerk valt. Hetzelfde geldt voor het pastoraat voor het gevangeniswezen.

Van Arns mogen de parochianen condooms gebruiken, zusters en seminaristen mogen tezamen studeren en ex-priesters mogen theologie doceren. De dogmatici van het Vaticaan krijgen er kippenvel van. Daarom wees het Vaticaan de uitnodiging aan de paus om naar Sao Paulo te komen af. Het Vaticaan achtte Rio de Janeiro, waar kardinaal Eugenio Sales het voor het zeggen heeft, een geschiktere plek voor de Tweede Wereldbijeenkomst van het Gezin.

Sales is een man van rozenkransen, hosties, bidden en boete. Vorig jaar ontsloeg hij een docente aan de Katholieke Universiteit die met een nog niet formeel gescheiden man samenwoonde.

Samen met dom Lucas Moreira Neves, de voorzitter van de Braziliaanse bisschoppenconferentie, besloot Sales dat de paus deze week geen tijd heeft voor de landloze boeren, die een audiëntie hadden gevraagd.

Het is een besluit met een symbolische lading. De landlozen zijn de meest zichtbare sociale beweging van het moment. Bovendien staat 80 procent van de Brazilianen sympathiek tegenover hun pleit. En landhervorming is een onderwerp waarvoor de paus zich hard maakt. Maar de Beweging van Landlozen hoort tot de nalatenschap van de progressieve kerk.

Priester José Osman zal niet aanwezig zijn bij de missen van de paus. Als de paus aankomt, is hij in hongerstaking op de stoep bij de bisschop. Iedere dag zal hij de naam van een ontrouwe priester onthullen. Het is zijn persoonlijke afrekening met de hypocrisie van de clerus. Heeft hij genoeg namen? 'De lijst houdt langer stand dan mijn leven.'

Meer over