Ruslands sterke arm zal breken

Door de geringe oppositie met geweld tegemoet te treden, laat de Russische overheid zien hoe dom zij is, stelt Vladislav Inozemtsev....

Vorige week hield de Russische oppositie in Moskou en Sint-Petersburg voor de zoveelste keer protestmarsen om vrije verkiezingen te eisen in plaats van de geregisseerde farce die de overheid voor dit weekeinde aan het voorbereiden was. De belangrijkste slogans waren: ‘Rusland zonder Poetin!’, ‘Nee tegen verkiezingen zonder keuzemogelijkheid!’ en ‘Uw tijd is verstreken!’

Maar door de arrestatie en tijdelijke opsluiting van een aantal deelnemers, onder wie de oud-wereldkampioen schaken Gary Kasparov (Voorpagina, 26 november), liet de overheid zien hoe dom zij is. De demonstraties zijn er het zichtbare bewijs van dat een deel van de samenleving ontevreden is over de politiek van president Poetin en zijn omgeving. Deze ontevredenheid negeren zal de machthebbers uiteindelijk opbreken.

Veel Russen zijn verontwaardigd over de oververtegenwoordiging van vaak onbekwame, volgzame ambtenaren in de hoogste machtsorganen. Over de toegenomen corruptie in alle lagen van de overheid. Over de exhibitionistische zelfverrijking van bureaucraten. En over de minderwaardige propaganda die overvloedig wordt gebruikt om mensen voor te liegen.

De achtergrond en de politieke voorkeuren van deze ontevreden Russen variëren enorm. Kasparov zegt dat de oppositie zich moet verenigen om vrije verkiezingen in Rusland terug te krijgen, zodat daarna ruimte ontstaat voor vertegenwoordigers van alle politieke krachten. Andere oppositieleiders bekritiseren veelvuldig het huidige bewind, maar doen weinig voorstellen hoe men de Russische politiek en economie optimaal moet organiseren. Dit stemt tot een zeker optimisme, want alleen een oppositie die in brede, voor velen aanvaardbare termen spreekt en geen concreet politiek systeem voorstelt, is vandaag de dag in staat de steun van een aanzienlijk deel van de Russische bevolking te winnen, de steun van mensen die ontevreden zijn met de koers van Poetin.

Deze groep zal steeds groter worden, en groeien in alle lagen van de samenleving waar men zich ongemakkelijk voelt over de ‘politici’ die de rijkdommen en het concurrentievermogen van Rusland in de wereld maar niet doen toenemen.

Waarom zijn de Russische machthebbers bang voor twee- à drieduizend mensen die in het weekeinde langs de boulevards van Moskou of Sint-Petersburg willen wandelen? De massamedia, het administratieve apparaat, de politie, het leger, de gerechtshoven en geldstromen zijn toch in de handen van de mensen in het Kremlin? En de meerderheid van de bevolking is zodanig gehersenspoeld dat zij zonder nadenken op de partij stemmen die door Poetin en zijn omgeving aangewezen is.

Deze bureaucraten houden alleen maar rekening met hun directe bazen en hun belangen. Alleen om hen te behagen, worden routinehandelingen van de oppositie verboden of gedwarsboomd en hun drukwerk in beslag genomen. Dit terwijl er zo veel andere gebeurtenissen zijn die een echt gevaar voor de stabiliteit van Rusland vormen en waartegen de overheid niet optreedt. Zoals de fascistische marsen, waarbij ultrarechtse ‘patriotten’ (die de overheid als bondgenoten lijkt te beschouwen – zij krijgen immers wel toestemming de straat op te gaan) door de straten van Moskou en andere steden lopen, scanderend dat Rusland voor de Russen moet zijn.

Poetin verdeelt de Russen niet in aanhangers en opponenten, maar in vrienden en vijanden. Vrienden krijgen allerlei privileges en inkomsten, maar tegen zijn vijanden wordt de politie gemobiliseerd. Uiteindelijk zal dit een bedreiging gaan vormen voor de geroemde ‘stabiliteit’ van zijn regime.

De Russische machthebbers begrijpen niet welke problemen zij over zichzelf afroepen. In het verleden zorgden wrede, doch wijze regeerders ervoor dat het volk de illusie had dat ook zij bestraft konden worden. Door voorzichtig te werk te gaan, konden zij vervolgens aan de macht blijven. Zulke behoedzaamheid wordt tegenwoordig in Rusland niet op prijs gesteld. De overheid wordt als sterk beschouwd, en het gezegde ’Als er kracht is, dan is het verstand niet nodig’ kan worden gezien als het credo van degenen die zich hebben verzameld rondom de ‘sterke’ president, die echter op de kritiekste momenten in de Russische geschiedenis schittert door afwezigheid.

Maar de overheid heeft met haar gewelddadige optreden haar domheid nog niet kunnen compenseren. Overheden worden slimmer als blijkt dat zij zwak zijn en afhankelijk van hun opponenten.

Dat betekent maar één ding: vroeg of laat zullen de huidige gunstelingen van Rusland vallen. Dat zal gebeuren op een moment dat even onverwacht is als augustus 1991 was voor de communisten.

Meer over