ANALYSE

Rekening voor misstanden bij de politie is voor Obama

Buitensporig geweld van de politie tegen zwarten leidt tot meer ophef dan voorheen. Dat heeft te maken met een veranderd politiek klimaat.

Bert Lanting
Een demonstrant staat op een stoel in het midden van de weg in Baltimore. Beeld epa
Een demonstrant staat op een stoel in het midden van de weg in Baltimore.Beeld epa

Amerika mag dan een zwarte president hebben en sinds gisteren weer een zwarte minister van Justitie, toch lukt het de regering-Obama maar niet greep te krijgen op de veenbrand die onder de zwarte bevolking woedt. Maandag viel Baltimore ten prooi aan een uitbarsting van woede over de dood van Freddie Gray, een zwarte man die door de politie was aangehouden. De protesten tegen het politieoptreden liepen uit op een orgie van plunderingen en brandstichting, waaraan de Nationale Garde een einde moest maken.

De rellen roepen herinneringen op aan de onlusten die vorig jaar uitbraken in Ferguson in Missouri, nadat een zwarte winkeldief daar door de politie was doodgeschoten. Sindsdien laait de woede over het politiegeweld tegen zwarten regelmatig op. Nog maar twee weken geleden kwam de politie opnieuw in opspraak na de dood van Walter Scott in Charleston. De 50-jarige zwarte werd door een agent in zijn rug geschoten, terwijl hij weg probeerde te rennen.

Verontwaardiging

De dood van Gray heeft extra veel verontwaardiging veroorzaakt omdat hij stierf als gevolg van verwondingen die hij opliep nadat hij was gearresteerd. Volgens zijn familie liep hij waarschijnlijk een dwarslaesie op tijdens het vervoer naar het politiebureau. Het is niet de eerste keer dat iemand in Baltimore rugletsel oploopt na een arrestatie. Eén arrestant raakte verlamd nadat agenten hem op een 'wilde rit' zonder veiligheidsgordel in het politiebusje hadden 'getrakteerd'.

Daarbij komt dat het volstrekt onduidelijk blijft waarom de agenten, die inmiddels zijn geschorst, Gray aanhielden. Volgens zijn familie had Gray niets misdaan en was hij ook niet gewapend. De enige reden voor zijn aanhouding was volgens hen 'running while black': het op een lopen zetten, terwijl je zwart bent.

Het is wrang dat juist president Obama, de eerste zwarte president van de Verenigde Staten, de rekening krijgt gepresenteerd van de misstanden bij de politie. Ook onder zijn voorgangers was er sprake van racisme bij de politie en kwamen zwarten veel vaker dan blanken om door politiekogels. Dat er destijds veel minder ophef over buitensporig politiegeweld was, heeft met het politieke klimaat te maken. Het was een tijd waarin de autoriteiten eindelijk door middel van streng optreden greep wisten te krijgen op de misdaadgolf in de binnensteden waarvan vooral zwarten het slachtoffer werden.

President Barack Obama. Beeld AFP
President Barack Obama.Beeld AFP

Keerzijde

Nu de misdaadcijfers spectaculair zijn gedaald is er meer aandacht voor de keerzijde van de zerotoleranceaanpak, die zich vooral tegen de zwarte bevolking richt. Zwarte burgers worden veel vaker aangehouden dan hun blanke landgenoten en krijgen veel sneller een boete. Ook de sociale media spelen een belangrijke rol: dankzij de mobiele telefoon kan iedereen met eigen ogen zien hoe politieagenten zich soms misdragen.

Obama's minister van Justitie Eric Holder, zelf zwart, lanceerde na Ferguson een campagne om het vertrouwen tussen de politie en de zwarten te herstellen. Ook zijn opvolgster, de juriste Loretta Lynch, de eerste zwarte vrouw op Justitie, heeft laten weten dat zij veranderingen wil in het politieoptreden. Dat is makkelijker gezegd dan gedaan. Vooral in de arme, zwarte wijken opereren Amerikaanse agenten in een vijandige omgeving, vol achterdocht, misdaad en vooral wapens. Als iedereen een wapen kan dragen, zijn ongelukken bijna onvermijdelijk.

Politieagenten tijdens de demonstratie in Baltimore. Beeld AFP
Politieagenten tijdens de demonstratie in Baltimore.Beeld AFP

Slechte reputatie

In Baltimore waren de zwarte burgemeester Stephanie Rawlings-Blake en haar eveneens zwarte politiechef Anthony Batts druk bezig de bezem te halen door het politiekorps dat sinds jaar en dag een slechte reputatie had bij de in meerderheid zwarte bevolking van de stad. Zeker na de rellen van afgelopen maandag bestaat de kans dat die campagne op verzet zal stuiten bij de politie, net als in New York. Daar begon de politie stiekem een langzaam-aan-actie na kritische opmerkingen van burgemeester Bill de Blasio.

Veel Amerikaanse politieagenten hebben het gevoel dat zij worden opgezadeld met de gevolgen van de hoge werkloosheid onder de zwarte bevolking, het enorme aantal zwarte mannen dat achter de tralies zit wegens drugsdelicten en het ontstaan van wijken waarop de autoriteiten al lang geleden de greep zijn kwijtgeraakt. Dat zijn problemen waarvoor de Amerikaanse politiek maar weinig belangstelling toont.

De burgemeester van Baltimore, Stephanie Rawlings-Blake. Beeld AFP
De burgemeester van Baltimore, Stephanie Rawlings-Blake.Beeld AFP
Meer over