Rebellenleider dreigt president binnen enkele dagen Kinshasa uit te jagen; Kabila zegt Mobutu de wacht aan

Als de Zaïrese president Mobutu niet snel eigener beweging de macht overdraagt, zullen de rebellen hem de stad uitjagen. Dat zei rebellenleider Kabila gisteren, een dag na de mislukte ontmoeting tussen de twee vijanden....

Reuter, AP, AFP

LUBUMBASHI

'Als Mobutu de macht overdraagt voordat wij Kinshasa binnentrekken, garandeer ik hem zijn veiligheid en die van zijn biologische familie. Zo niet, dan zullen we hem in vernedering moeten wegjagen', zei Kabila in Lubumbashi, de tweede stad van het land.

Kort na zijn verklaring kreeg hij bezoek van de Amerikaanse gezant Richardson die een brief van president Clinton kwam brengen met een klemmend beroep om bloedvergieten bij de machtsovername in Kinshasa te voorkomen. De Amerikanen zoeken een vreedzame overdracht van de macht aan de rebellen, zei Richardson.

Maar tijdens het eerste persoonlijke gesprek met Mobutu - zondag op het Zuid-Afrikaanse marineschip Outeniqua onder leiding van president Mandela - weigerde Kabila in alle toonaarden een tijdelijk bestand, tot ergernis van de Amerikanen en de Zuid-Afrikanen, die Mobutu wat respijt willen geven om een enigszins eervolle aftocht voor te bereiden.

Mobutu zelf wil aanblijven tot vrije presidentsverkiezingen, waaraan hij zelf niet zal meedoen. Kabila verwierp dit voorstel. Hij wil dat Mobutu zo snel mogelijk van het toneel verdwijnt. In de overgangsperiode naar verkiezingen, die ook Kabila zegt te willen houden, moet Kabila's Alliantie van Democratische Krachten voor de Bevrijding van Congo/Zaïre (AFDL) het land besturen, vindt hij. Alleen de oppositie van Tshisekedi zei hij tot de overgangsregering te willen toelaten.

Richardson zei dat hij bij Kabila op drie punten had aangedrongen: '1. er moet een vreedzame intocht in Kinshasa komen, een zachte landing waarbij geweld en chaos worden vermeden; 2. er moet een overgangsregering vanalle partijen komen en 3. eerlijke en open verkiezingen'.

Ondanks het echec van de Outeniqua zet hij zijn diplomatieke offensief voort. Hij zei naar Botswana te zullen doorreizen, waar hij de Ugandese president Museveni zal spreken. Zondag heeft hij met Rwanda's sterke man, vice-president Kagame, gesproken. Als reden voor die gesprekken gaf hij alleen dat de twee 'belangrijke spelers' zijn. Waarschijnlijk willen de Amerikanen dat Museveni en Kagame hun invloed aanwenden om Kabila te weerhouden van een bloedige slag om Kinshasa.

De twee zijn de machtigste bondgenoten van Kabila, zonder wier steun de tot een half jaar geleden obscure rebellenleider Kabila zijn spectaculaire opmars waarschijnlijk niet had kunnen maken.

Het is niet geheel duidelijk hoever de rebellen al zijn opgerukt. Volgens Kabila zijn zijn mannen het vliegveld Ndili van Kinshasa tot op zestig kilometer genaderd, maar westerse militaire attachés betwijfelen dat zeer. Kabila's soldaten zouden niet verder zijn dan Kenge, tweehonderd kilometer van de hoofdstad. 'De tactiek van de rebellen is simpel maar tot nu toe doeltreffend: ze zeggen een doelwit op vijftig tot honderd kilometer te zijn genaderd en dan dan vluchten de regeringssoldaten vanzelf weg', zei een westerse militair deskundige.

Kabila speelt dit spel van dreigementen en tegenstrijdige verklaringen met verve. Zondag gaf hij Mobutu nog acht dagen de tijd om Kinshasa aan hem over te dragen, gisteren twee of drie. Bovendien ontkende hij ooit een tijdelijk staakt-het-vuren te hebben afgekondigd. Zondag had de bemiddelaar van de VN en de Organisatie van Afrikaanse Eenheid, Mohammed Sahnoun, gezegd dat Kabila hiermee een teken van goede wil had willen maken, voorafgaand aan het topoverleg.

De rebellenleider blaakt van zelfvertrouwen. Hij zei Mobutu geen hand te hebben gegeven. 'Er is geen reden om een bebloede hand te schudden'. Maar hij had ook medelijden met de zieke president: 'In de toestand dat ik hem zag, was het zielig, daarom heb ik nu geen hekel meer aan hem, ik mag hem wel', zei hij en barste in lachen uit.

Mobutu arriveerde gisteren op het vliegveld van Kinshasa. Hij omzeilde de ontvangstdelegatie onder leiding van de premier, generaal Likulia Bolongo, en sloot zich op in zijn villa in het militaire kamp Tshatshi.

Bij de grens met het buurland Congo, in het noordwesten van Zaïre, is gisteren een enorme stoet Hutu-vluchtelingen gesignaleerd. Hun aantal wordt op 50 duizend geschat, aldus een woordvoerster van het Wereldvoedselprogramma (WFP) van de VN.

De Hutu's zijn aangekomen bij het stadje Mbandaka na een voettocht van weken door het oerwoud. Het stadje ligt 1600 kilometer van Goma, van waaruit de Hutu-vluchtelingen bijna een half jaar geleden wegtrokken voor de oprukkende rebellen. Volgens de VN bevindt zich in de groep die naar Congo vlucht de kern van de gewapende Hutu-extremisten, de Interahamwe, en het vroeger Hutu-leger.

Soldaten van Kabila's AFDL hebben gisteren honderden Hutu-vluchtelingen met zes vrachtwagens uit Biaro, veertig kilometer van Kisangani, opgehaald. De vluchtelingen werden afgezet op de plek waar nog lijken in het gras lagen van het drama met de vluchtelingentrein van zondag. Toen verloren 91 vluchtelingen het leven in de overvolle wagons.

De VN waren verbijsterd door de nieuwe eenzijdige actie van de rebellen. Zij hadden net voorkomen dat de rebellen de trein terug had gestuurd van Kisangani naar Biaro op opnieuw vluchtelingen op te halen. Volgens het hoofd van de VN-vluchtelingenorganisatie Unhcr in Kisangani, Kilian Kleinschmidt, had het hem de grootste moeite gekost de rebellen ervan te overtuigen dat dit onverantwoord was. AFDL-soldaten en hulpverleners zijn niet in staat te voorkomen dat de treinwagons worden bestormd door wanhopige Hutu's die wegwillen uit Biaro. Doordat er veel te veel mensen in de wagons zaten stikten zoveel passagiers of werden doodgetrapt door de mensen boven hen.

Maandag werden 2606 Hutu-vluchtelingen naar de Rwandese hoofdstad Kigali gevlogen door de VN. Van de naar schatting 80 duizend Hutu's in de streek rond Kisangani zijn nu 7600 gerepatrieerd.

Meer over