Profiel

Pulitzer-winnende Kendrick Lamar treedt weer ver buiten de oevers van de hiphop

De hele wereld, ook buiten de muziek, praat over Kendrick Lamar. De veelgeprezen en bekroonde rapper kwam vrijdag na vijf jaar met een nieuw album, dat vijfsterrenrecensies en ook kritiek oogst.

Robert van Gijssel
Kendrick Lamar (midden) treedt in november 2021 op in Las Vegas. Beeld Los Angeles Times via Getty
Kendrick Lamar (midden) treedt in november 2021 op in Las Vegas.Beeld Los Angeles Times via Getty

Kendrick Lamar was al de meest bestudeerde rapper ter wereld, zelfs gedurende zijn ‘stille’ periode. Zijn vorige, met prijzen overladen album Damn uit 2017 gaf ook aanleiding voor langdurige inspectie: de muziek en de teksten van de rapper zijn nu eenmaal gelaagd en complex, en soms voor velerlei uitleg vatbaar.

Nu, na het verschijnen van eindelijk een opvolger van Damn, ligt Lamar opnieuw en scherper dan ooit onder de loep. Zijn bijna anderhalf uur durende Mr. Morale & the Big Steppers incasseerde de afgelopen dagen de ene vijfsterrenrecensie na de andere. Op sociale media worden de teksten uitgeplozen en zoeken fans naar betekenis. Het verschijnen van ‘de nieuwe Lamar’, afgelopen vrijdag, is een muziekbelevenis, nog even los van de vraag of het hier echt gaat om een nieuw meesterwerk. Zo’n waardeoordeel lijkt ook haast triviaal als het wordt geplakt op een plaat die juist door clichés, snelle meningen en aannames heen lijkt te willen breken.

Kendrick Lamar werd in 1987 geboren in Compton, een arme en door bendegeweld geplaagde voorstad van Los Angeles, maar ook heilige grond van de Amerikaanse hiphop, waar invloedrijke rappers als Eazy-E en Dr. Dre hun kunst ontwikkelden. Lamar besefte als kind al dat hij voor zware keuzes zou worden gesteld, en de morele dilemma’s van opgroeiende zwarte jongeren in een wijk als Compton zouden later terugkeren in zijn muziek. ‘Me I’m just a good kid, trying to keep it positive’, rapte hij in het nummer Compton State of Mind, uit het begin van zijn carrière. Ook op zijn eerste grote album, Good Kid, M.A.A.D. City uit 2012, schreef Lamar over de neerwaartse spiraal van het leven in Compton en het desastreuze effect van geweld op het leven van kinderen, jongeren en gezinnen.

Pulitzer Prize

Zijn teksten waren confronterend en literair, ook op de albums To Pimp a Butterfly (2015) en Damn (2017), waarmee Lamar zich onsterfelijk maakte buiten de wereld van de hiphop. In besprekingen van zijn werk werd hij geplaatst naast de grote singer-songwriters uit de muziekgeschiedenis, omdat hij universele thema’s verbond aan het kleine persoonlijke leven en alledaagse waarnemingen. In 2018 volgde een ultieme bekroning van zijn werk: Lamar won de prestigieuze Pulitzer Prize, een prijs voor uitmuntende literatuur, journalistiek of muziek. Hij was de eerste rapper die de eer te beurt viel, na eerdere muzikale winnaars uit vooral de jazz en de klassieke muziek.

De uitreiking was een mijlpaal voor de hiphop en een erkenning van de kunst die al vijftig jaar opbokst tegen vooroordelen en onbegrip. Op zijn album Damn gaf Lamar volgens de Pulitzer-jury ‘een virtuoze en ontroerende blik op de complexiteit van het moderne, Afro-Amerikaanse leven’.

Weerbarstige stukken

Dat doet Lamar ook op zijn nieuwe album, dat in ambities een stap verder gaat dan de voorgangers en het de luisteraar intussen niet makkelijk maakt. Herkenbare refreinen en ‘hooks’, waarmee bijvoorbeeld Damn nog was afgeladen, zijn schaars. Lamar laat zijn muziek, net als op To Pimp a Butterfly, ver buiten de oevers van de hiphop treden en legt zijn raps over de rijke Amerikaanse muziektraditie, van soul tot klassiek en jazz. Lamar eist de aandacht op met weerbarstige stukken, die soms iets weghebben van een hoorspel. Het nummer We Cry Together, bijvoorbeeld, is een uit de hand lopende ruzie tussen een man en een vrouw: de huiselijke haat ontspoort bij een relaxte jazzpiano en is moeilijk onbewogen aan te horen.

Lamar laat de wereldproblemen passeren, maar trekt zijn muziek nog liever de huiskamer in. Hij rapt over zijn plaats in de hiphop en de kunst, over de vernietigende oordelen die in de onlinetijd altijd op de loer liggen. En in Auntie Diaries praat hij liefdevol over zijn tante, die van geslacht is veranderd. ‘My auntie is a man now. I think I’m old enough to understand now.’

Kritiek

In Silent Hill vergelijkt hij het vreedzame, welvarende leven van zijn zoon en dochter met zijn eigen, minder florissante kindertijd. ‘Every sunday, son’s day, teach my boy to be a man.’ Het nummer, hoe oprecht ook, heeft op Twitter de laatste dagen veel kritiek gekregen. Want in de track laat Lamar Kodak Black aantreden als vocale gast: een rapper die herhaaldelijk is veroordeeld en beschuldigd van grof seksueel geweld. Die keuze plaatst Lamars tekst over een mannelijke opvoeding volgens critici in een vreemd daglicht. Ook hierover is het laatste woord dus nog niet gezegd.

Drie rake teksten van Kendrick Lamar op Mr. Morale & the Big Steppers

1 - Mother I Sober

‘Heal myself, secrets that I hide, buried in these words. Death threats, ego must die, but I let it purge.’

2 - Mr. Morale

‘Every thought is creative, sometimes I’m afraid of my open mind. Shit on my mind and it’s heavy. Tell you in pieces, cause it’s way too heavy.’

3 - Count Me Out

‘Rain on me, put the blame on me. Got guilt, got hurt, got shame on me. Got six magazines that’s aimed at me. Done every magazine, what’s fame for me?’

Meer over