alfabetsoepMiriam van der Have (62)

‘Pas op mijn 19de kreeg ik te horen dat ik intersekse ben’

Miriam van der Have Beeld Harmen Meinsma, visagie Ed Tijsen
Miriam van der HaveBeeld Harmen Meinsma, visagie Ed Tijsen

Hoe ziet het leven van lhbti’ers er vandaag de dag uit? Haroon Ali interviewt wekelijks iemand over seksualiteit, genderidentiteit, hokjes en alles wat daarbuiten valt.


‘Hoe ziet jouw penis eruit?’, vraagt Miriam van der Have (62) aan het begin van het interview. ‘Dat soort vragen krijgen intersekse mensen geregeld. Men wil weten hoe ons lichaam eruitziet en hoe we seks hebben. Daarom stel ik die vraag gelijk aan jou, zodat je niet dezelfde fout maakt.’

Van der Have werd geboren met het androgeenongevoeligheidssyndroom (AOS). ‘Dat betekent dat ik XY-chromosomen heb, maar ongevoelig ben voor mannelijke hormonen, waardoor ik het lichaam heb van een vrouw.’ Die medische diagnose is bijzaak, zegt Van der Have, directeur van NNID, een Nederlandse stichting voor seksediversiteit. ‘Intersekse mensen kunnen ook met een andere combinatie van chromosomen worden geboren, met andere genitaliën, maar ze zijn allemaal intersekse.’

Dat werd lange tijd gezien als een afwijking, die werd verholpen door operaties, vaak onder druk van artsen en ouders. ‘Net zoals men dacht dat je homoseksualiteit kon genezen’, zegt Van der Have. ‘Nu kun je van alles aan een lichaam veranderen, maar je kunt mij niet genezen.’ NNID benadrukt het belang van universele mensenrechten en lichamelijke integriteit. De stichting oefent ook druk uit op de politiek om niet-noodzakelijke operaties bij intersekse kinderen onder de 12 jaar te verbieden.

Hoe label je jezelf?

‘Hoewel ik mezelf als vrouw presenteer, besef ik steeds meer dat mensen niet in hokjes passen. Ik ben biseksueel en sinds mijn 19de samen met mijn vrouw. We hebben twee dochters van 24 en 27, die mijn vrouw heeft gebaard. Ik zie mezelf ook als mensenrechtenadvocaat, omdat ik op internationaal niveau al jaren strijd voor intersekse rechten, met steun van de Verenigde Naties.’

Hoe verliep je coming-out?

‘Pas op mijn 19de kreeg ik te horen dat ik intersekse ben. ‘Ga zitten’, zei de arts, ‘ik moet je wat vertellen.’ Toen begreep ik dat bepaalde pillen en injecties die ik had gekregen toch niet zo onschuldig waren. Er werd altijd gezegd dat het vitaminen waren, maar het waren dus hormonen om de puberteit in gang te zetten. Artsen en ouders dachten vroeger dat je gender kon sturen door te opereren, zolang je het kind er maar niets over vertelde. Anders zou het alleen maar leiden tot twijfel en uitsluiting. Maar door die geheimhouding heb ik veel schaamte gevoeld. Pas op mijn 44ste trad ik voor het eerst met mijn verhaal naar buiten, tijdens een uitzending van Vinger aan de pols.’

Welke vooroordelen storen je het meest?

‘Men denkt dat intersekse mensen minder worden lastiggevallen dan bijvoorbeeld homo’s, terwijl onderzoek het tegendeel bewijst. 1,1 procent van alle mensen is intersekse, dus onze problemen blijven sowieso onderbelicht. Binnen de lhbti-gemeenschap is er ook veel onbegrip, we hebben moeten vechten om de i daaraan toe te voegen. In Nederland gebeurde dat pas rond 2017. Eigenlijk strijden al die letters tegen een stereotiep beeld van mannen en vrouwen. Iemands geslacht is niet altijd binair, net zomin als iemands gender of seksuele oriëntatie. We worden in een apart hokje geduwd, maar ik hoop dat de term intersekse op den duur niet meer nodig is.’

Wat is de grootste hindernis die je hebt overwonnen?

‘Ik vind het spannend om dit te delen, maar ik doe het omdat het voor een groter probleem staat. Rond mijn 25ste moesten mijn testes uit mijn buik worden verwijderd, omdat ik anders kanker kon krijgen. Maar die testes maken testosteron aan, wat in mijn lichaam wordt omgezet naar vrouwelijke hormonen. Door die weg te halen verwijder je ook mijn hormoonfabriek. Na jaren twijfelen heb ik ingestemd, maar ik ben daardoor wel dik geworden en heb minder energie.

‘De chirurg wilde ook gelijk wat doen aan mijn vagina, die nogal nauw en ondiep is, al heb ik daar zelf nooit hinder van ondervonden. Toen ik wakker werd na de operatie, was er niets aan mijn vagina veranderd, maar mijn clitoris was weggehaald. Ik vond mijn clitoris nooit zo groot dat er iets aan moest gebeuren, maar sindsdien kan ik niet op een normale manier seksueel plezier hebben en dat vind ik heel erg. De chirurg in kwestie is inmiddels overleden. Hoewel mijn dossier eerst als verloren werd beschouwd, heb ik het later met veel moeite toch in handen gekregen.

‘Tot 2014 moesten mensen die hun geslachtsregistratie wilden wijzigen eerst geslachtsaanpassende operaties ondergaan. Ik stond vroeger ingeschreven als jongen, maar zag nooit de noodzaak dat te veranderen. Pas toen ik een paspoort wilde aanvragen, werd dat een probleem. Ook mijn chirurg dacht vanuit die wetgeving te handelen. Eind 2020 heeft de staat excuses aangeboden aan transgender en intersekse personen die wettelijk tot operaties zijn gedwongen. De slachtoffers is een schadevergoeding van 5.000 euro toegezegd. Dat haalde oude wonden open. Je kunt zeggen dat die wet nu niet meer bestaat , maar mijn seksuele genot is veel meer waard.’

Wat hoop je voor de toekomst?

‘Ik wil dit werk nog vijf jaar doen, en daarna met mijn caravan op pad. Tot die tijd strijd ik door om niet-noodzakelijke medische behandelingen bij kinderen onder de 12 te verbieden. We hebben al de steun van 110 Kamerleden, dus dat wetsvoorstel krijgen we er wel doorheen. Kinderen moeten goed geïnformeerd kunnen beslissen wat er met hun lichaam gebeurt en alleen hulp krijgen als ze daarom vragen. Gelukkig hoor ik ook positieve verhalen, van intersekse kinderen die van ouders de ruimte krijgen om hun lichaam te ontdekken. Ze weten dat ze andere genitaliën hebben en vinden daar zelf woorden voor. Dan zeggen ze: ‘De een heeft een piemel, de ander heeft een spleetje en ik heb een frummel.’’

Meer over