Eeuwige LevenJan de Kruijff (1931-2022)

Onvermoeibare muzikale veelvraat die altijd zijn passie wilde delen

Een muzikaal omnivoor met een haast encyclopedische repertoirekennis, dat was Jan de Kruijff. Hij deelde zijn kennis in muziektijdschriften als Luister en op zijn eigen website Musicalifeiten. Zijn specialiteit was de ‘vergelijkende discografie’, daarvan schreef hij er ruim achthonderd.

Pay-Uun Hiu
Jan de Kruijff Beeld rv
Jan de KruijffBeeld rv

Hij had het er zelf al over, op zijn site Musicalifeiten. Onder de G van Gastschrijvers vermeldt muziek- en audiojournalist Jan de Kruijff dat zijn website met de bespreking van ‘muziekconserven’ (zoals hij alle vormen van opgenomen en reproduceerbare muziek noemde) weliswaar een leuke, maar zeer beperkte bezigheidstherapie is en er dringend nieuwe inbreng nodig is voor het moment waarop hij als initiator ‘de pijp aan Maarten’ geeft.

Dat moment kwam op 11 april, op 90-jarige leeftijd, vijf maanden na het overlijden van zijn vrouw Anne-Marie met wie hij bijna zestig jaar was getrouwd. Ze ontmoetten elkaar eind jaren vijftig bij de Musikfestwochen Luzern. Zij was een Zwitserse pianostudent; hij was getalenteerd hoboïst, maar door een ongeluk tijdens militaire dienst kon hij niet meer op topniveau spelen. Daarna was hij muziekwetenschap in Utrecht gaan studeren en had hij zich toegelegd op muziekjournalistiek.

Voor welk blad hij toen naar Luzern was afgereisd, weet zoon Tom de Kruijff niet meer, want zijn vader schreef in die tijd voor een heel rijtje bladen, waaronder de Amersfoortse Courant en muziektijdschrift Luister. Als muziekspecialist beschikte hij over een bijna encyclopedische repertoirekennis die hij al vroeg had opgedaan door met een eigen schema systematisch urenlang naar de radio te luisteren – via mono middengolf met veel storingen.

Omdat hij naast zijn hobostudie aan het conservatorium in Tilburg ook elektronica in Eindhoven had gestudeerd, kwam de audiotechniek min of meer vanzelf op zijn weg. Hij was zestien jaar docent bij de afdeling muziekregistratie aan het Koninklijk Conservatorium in Den Haag en schreef talrijke audiorecensies, met name in muziektijdschrift Disk waarvan hij ook hoofdredacteur was.

Zijn beide liefdes, die voor de gecomponeerde en voor de geregistreerde muziek, heeft hij na zijn pensioen in 2007 samengebracht op zijn website met, uiteindelijk, meer dan 15 duizend artikelen: cd- en dvdrecensies, audiorecensies, discografieën en interviews (onder wie de dirigenten Herbert von Karajan en Claudio Abbado). Maar zijn specialiteit zijn de ruim achthonderd ‘vergelijkende discografieën’ die hij heeft geschreven. Daarin besprak hij bestaande opnamen van één werk, net als in het Radio 4-programma Diskotabel (waaraan hij in de beginjaren ook in het panel heeft deelgenomen), maar dan véél uitgebreider.

Zijn geordende geest (‘opgeruimd tot vervelens toe’, aldus zoon Tom) kwam hem hierbij goed van pas, titels en namen zijn tot in de puntjes op alfabet en chronologisch gerangschikt. Bijvoorbeeld bij de Symphonie Fantastique van Berlioz bespreekt hij, na een uitputtende werkbeschrijving, bijna veertig uitvoeringen van de ruim 150 bestaande opnamen – geordend op dirigent, van Claudio Abbado tot Jean-Philippe Tremblay.

Even leek de website verweesd in cyberspace achter te blijven. Maar de familie en enkele bevriende collega’s, onder wie audio-expert Armand van Ommeren, hebben overleg gehad met de webmaster hoe de site kan worden voortgezet. Want dat die digitaal gebundelde nalatenschap bewaard moet blijven, staat voor Van Ommeren vast. ‘Jan had een enorme kennis en was ook zeer uitgesproken. We hebben heel vaak zware muziekdiscussies gehad, vaak ook over pianisten.’

Maar een echte favoriet, kon De Kruijff niet aanwijzen, zoals vaak bij muzikale omnivoren en veelvraten. In een stuk over pianisten, noemt hij, ‘met het pistool op de borst’ Sviatoslav Richter omdat hij die, volgens Van Ommeren, ‘de meeste complete pianist vond’. Dat gold ook voor zijn keuzen in zijn privésfeer. Toen zijn vrouw vorig jaar overleed kon hij geen muziekstuk voor de uitvaart uitkiezen. ‘Doe jij dat maar’, zei hij tegen zijn zoon. Het werd ‘Beim Schlafengehen’, van Richard Strauss, op tekst van de Zwitser Hesse, in de uitvoering van Von Karajan en Gundula Janowitz, vertelt De Kruijff jr. ‘Je had het niet beter kunnen doen’, had zijn vader tegen hem gezegd. Voor diens eigen uitvaart werd het ‘Im Abendrot’, uit diezelfde Vier letzte Lieder.

Meer over