NEURIËND KNUTSELT MATTHIJS AAN ZIJN AUK-AUK

Met het een lesprogramma voor groep 3 en 4, en een voorstelling van het Schönberg Ensemble, laat het Concertgebouw in Amsterdam kinderen kennis maken met muziek....

Juffrouw Nelleke drukt op play. En de 'grotere zus van de viool' klinktdoor de klas: de altviool of viola, leert het lesboek van hetConcertgebouw. 'Wie hoort het verschil met een gewone viool?', vraagtNelleke. De vingers gaan omhoog, de een nog hoger dan de andere, maar Stein(7) mag het zeggen. 'Jahaa, het klinkt een beetje. . . eh. . .tutututu', zegt hij met een laag stemmetje. Als Nelleke vraagt of hij hetook 'met woorden' kan zeggen, zit hij ineens omgedraaid op de bank, metzijn gezicht half naar de muur: 'Eh nee.'

Het is maandagmiddag, één uur. Vanmiddag staan de lessen van groep 3en 4 van basisschool Bienkorf in Amsterdam-Noord in het teken van herrie,of beter van 'hemelse herrie', zegt Joram, wat volgens hem zoveel betekentals 'heel veel' herrie. Kortom: muziekles.

Nog ruim een week, en dan is het zover: dan gaan zij naar hetConcertgebouw, naar het concert Hemelse herrie. Maar eerst moet er nog hardgewerkt. Want straks hoeven ze niet alleen te luisteren, ze moeten ookzingen en zelf meespelen.

Liedjes (behoorlijk ingewikkelde) moeten er dus ingestudeerd, evenalsde namen en geluiden van muziekinstrumenten (in het lesboek MijnConcertgebouw de Familie Strijk, Toets tot en met Slagwerk en Blaasgenoemd), en er moet een heel arsenaal aan instrumenten gemaakt: de Koe-bel(versierd soepblik met daarin een moer aan een touwtje en schudden maar)en de Meeuwentoeter.

In de klas ernaast zijn ze bezig met de 'Auk-auk', nog zo'n bedenkseluit het Concertgebouw, wederom op basis van een soepblik maar nu met eenveter eraan die je nat moet maken en die als je hem tussen je vingers laatglijden het geluid maakt alsof er ergens een zeehond zit te blaffen. Ookworden de geluiden van de zogenaamde Hoefslagjes doorgenomen: twee legetomatenpureeblikjes die je tegen elkaar aanslaat en waarvan het geluidzodra je er een kartonnetje in doet, verandert: 'zachter', 'lager' of'doffer' en 'minder blikkerig', wordt er geroepen.

De kinderen zijn niet de enigen die het er druk mee hebben. Wie denktdat een professioneel gezelschap er bij zo'n kinderproject de kantjes vanafloopt, heeft het mis. De hele vrijdag en zaterdag hebben de leden van hetSchönberg Ensemble gerepeteerd en ook maandag en dinsdag wordt er noggeoefend en gespeeld. De ene avond optreden voor de culturele elite, devolgende ochtend vroeg voor een school opgewonden kinderen - dat is hetbestaan van een professionele muzikant anno 2006.

'Of ik het zie als een verplicht nummer? Nee helemaal niet', zegttrombonist Toon van Ulsen tussen de repetities door. 'We doen elk jaar vandit soort educatieprojecten. Ook voor middelbare scholen, waarbijleerlingen dan composities maken voor ons ensemble. We doen het uitidealisme. Muziekonderwijs op scholen is er nauwelijks.

'Kinderen zijn een soort oerpubliek. Als ze het niet begrijpen, ben jeze meteen kwijt. Ze reageren heel primair. Het moet kloppen. Dat zit hemniet eens zozeer in de noten zelf, maar veel meer in energie, intensiteiten in timing. Dat ze ineens stil worden en willen weten hoe het verdergaat.'

Het is de tweede keer dat het Concertgebouw een zo grootschalig projectorganiseert waarin vijf ochtenden lang 1250 kinderen het gebouw bezoeken.Vorig jaar was het project Vogelvlucht, met dezelfde logistieke opzet, eengroot succes. In groepen van 250 bewegen de kinderen zich door het gebouwlangs drie voorstellingen: van de muzikale vertelling Henkie met de hoornvan Toek Numan (gebaseerd op het gelijknamige Gouden Boekje) in de foyers,naar de opera-persiflage Tovertrompet van componist David Dramm in deKleine Zaal, via de limonade naar de Grote Zaal waar een muziekstuk vanGuus Janssen wordt gespeeld over twee buren die heel veel herrie maken.

Het belangrijkste wat Marga Vrenegoor, die de drie stukken regisseert,de kinderen met dit project wil bijbrengen, is het plezier van muziekmaken. 'Als die kinderen later langs het Concertgebouw lopen en denken: ikheb ooit één te gekke ochtend in dat gebouw gehad, dan is het al goed.Voor veel kinderen is het de eerste en misschien meteen de laatste keer datze naar het Concertgebouw gaan. Dat maakt enorme indruk. Je ziet ze echtmet grote ogen kijken.'

Een klein onderzoekje in groep 3 en 4 wijst uit dat sommige kinderen alwel eens in het Concertgebouw zijn geweest met Sinterklaas of met opa enoma en dat sommige moeders er elke zaterdag heen gaan. Een paar spelen eral een muziekinstrument, zoals Geromy die op klokkenspel zit, en Elizabethdie thuis een piano heeft, nou ja een kinderpiano dan: 'als je het goeddoet, krijgt je ook applaus uit de piano'.

Het woord klassieke muziek kennen ze niet. Lievelingsmuziek behalve K3:rap, Ali B, rock en Frans Bauer. Al neuriënd (Heb je even voor mij?)knutselt Matthijs verder aan zijn Auk-auk.

Kinderen op een andere manier naar de wereld om hen heen latenluisteren, dat is wat muziekconsulente Lotte van Dijck (26) die hetlesmateriaal samenstelde, voor ogen heeft met dit project. 'Devoorstellingen gaan heel erg over dagelijkse geluiden. Over de vraag: watis mooi? Maar we willen ook laten zien dat muziek een breed begrip is. Datmuziek alles kan zijn, en overal om je heen is. In het stuk over deburenruzie gaat de muziek over in lawaai met drilboren. Is iets herrie ofis iets muziek? Daar wil je ze over na laten denken.'

Maar voor alles staat het plezier van het muziek maken zelf. 'De meestekinderen kennen muziek alleen als iets van buitenaf, van een cd, of van huncomputerspelletje of wat je op de achtergrond hoort bij eentelevisieprogramma', zegt componist David Dramm. In zijn compositie DeTovertrompet, 'een operette tussen aanhalingstekens', zoals hij het zelfnoemt, bootst trompettist André Heuvelman de geluiden van de haven na: descheepshoorn, de meeuwen, het klotsen van de zee. 'Ze zien zelden dedirectheid van muziek maken. Van een muzikant die de virtuositeit heeft ommet een klassiek instrument allerlei geluiden te produceren. Daar ging hetmij om. Dat kinderen denken: wow, trompet spelen, dat is wel wat.'

Om het voor de muzikanten ook leuk te houden, ziet Dramm het als zijntaak om een stuk op de partituur te zetten dat voor hen ook een uitdagingis. 'Het is niet een of andere jeugdtheatergroep die tien voorstellingenper jaar doet, het is wel het Schönberg Ensemble, de top van Nederlandsemuzikanten, die daar staat te spelen.'

De muziek van De Tovertrompet is dan ook 'redelijk complex.'Levensliederen komen voorbij maar ook echte operette-citaten en de helegeschiedenis van de 20ste eeuw, van Wagner tot seriële 12-tonen muziek uitde jaren vijftig. Het is hier en daar behoorlijk a-tonaal.'

Kinderen van deze leeftijd kun je naar alles laten luisteren, leert deervaring. Vanaf groep 8 beginnen ze pas in hokjes te denken en vinden zedingen 'suf' of 'cool'. Tot die tijd kijken ze nergen van op. Ze denkenniet in klassiek, modern of hedendaags. Je kunt dan ook behoorlijk vergaan.

'Het enige verschil met andere composities is de uitwerking. Ik vermijdal te diepzinnige ontwikkelingen, ga thema's niet op alle mogelijkemanieren uitwerken; voor kinderen is herhaling belangrijker. Daar moet jeniet te lang mee wachten.'

In het repetitie-lokaal van het Schönberg Ensemble op eenindustrieterrein in Amsterdam-West wordt voorzichtig een eerste doorloopgedaan van het stuk. Trompettist André Heuvelman die voor de gelegenheidook zingt en acteert, speelt de rol van zeekapitein. Zijn tegenspeelsteris zijn geliefde, een hysterische Russische operadiva. Deze houten pop ineen roze soepjurk en zonder hoofd of armen wordt 'bediend' doorpoppenspeelster Jitka Lejdarovic. Maar de forse tante blijkt moeilijk inbedwang te houden. 'Houdt contact met elkaar via die pop', roept regisseurVrenegoor.

Hun spel is Ome Willem-achtig dik aangezet. Terwijl Heuvelman eenhartverscheurend Ik hou van jou zingt, danst hij met een tollende diva detango. Even later valt ze flauw. En komt er een keffertje op toneel datplast in een bekertje waaruit de trompettist drinkt.

In groep 3 en 4 zijn de meesten inmiddels wel zo'n beetje klaar met hetin elkaar knutselen van de Auk-auk. Het moeilijkste is nu vooral om tewachten met aan de veter te trekken, want dat mag pas als iedereen klaaris. Anders, roept de juf, wordt ze gek van de herrie aan haar hoofd. Netgoed.

Meer over