Na drankverbod massaal aan het lachgas

Nu drank verboden is onder de 18 hebben pubers iets anders ontdekt: lachgas. Reden tot zorg?

null Beeld Eva Roefs
Beeld Eva Roefs

'Het leek alsof ik in een droomwereld zat.' Jasper (15) is 14 als een vriendin voor de eerste keer voordoet hoe je lachgas inhaleert. Ze haalt een gaspatroon uit een doosje en plaatst 'm in een metalen slagroomspuit, te koop bij elke Blokker. Behendig wikkelt ze een ballon om de tuit. Met een korte maar krachtige 'tssst' vult die zich met gas. 'Nooit rechtstreeks van de spuit inhaleren', waarschuwt ze. 'Anders bevriezen je lippen of zelfs je longen.' Ze biedt de ballon aan. 'Nu aan je mond zetten en het gas diep in- en uitademen.' Dat is lachen geblazen.

Op festivals waren ze de laatste jaren een hit, lachgasballonnen, tot de verkoop ervan illegaal werd verklaard. Maar nog steeds zijn ze hier en daar te koop op festivalterreinen. Je loopt langs de bierbar, de hamburgerbar en dan de ballonnenbar. In ruil voor een bonnetje of een paar euro krijg je een kleurrijke ballon aangereikt. Niet gevuld met helium, maar met lachgas, waar je lekker high van wordt. Sommigen voorzien in hun eigen voorraad. Bepakt met een rugzak tot de nok gevuld met gaspatronen komen feestvierders aan op de festivalweide. Ze inhaleren er lustig op los en wat ze niet opkrijgen, verkopen ze door.

Kopers vinden ze wel, want de Nederlandse jeugd is van lachgas gaan houden. De Global Drugs Survey onderzocht drugsgebruik in 21 landen, waaronder de Verenigde Staten, Australië, België en ook Nederland. Wat blijkt: Nederland gebruikt het meeste lachgas van allemaal. Sinds 2010 is het gebruik van lachgas onder jongvolwassenen verdubbeld, vertellen de cijfers van Antenne 2014, een trendstudie van verslavingsinstelling Jellinek. 46 procent van de ondervraagde Amsterdamse cafébezoekers zei wel eens lachgas te hebben gebruikt.

De deelnemers aan het onderzoek zijn allemaal ouder dan 20 jaar. Maar vraag even rond bij tieners en je kunt concluderen dat ook zij het spul hebben ontdekt. Zeker sinds het drankverbod van 1 januari 2014, voegen ze er steevast aan toe. Die wet bepaalt dat jongeren onder de 18 geen alcohol meer mogen kopen. Even leek het uit met de pret, maar er werd snel een nieuwe, legale manier gevonden om een kick te krijgen. Het enige wat nodig is: ballonnen, een slagroomspuit en lachgaspatronen, alles aan te schaffen in de huishoudwinkel om de hoek. Voor 7 euro heb je een doosje met tien zilverkleurige gaspatronen die je later vaak leeg terugziet tussen het zwerfafval op straat.

Toch is bij Blokker op de Stadshouderskade in hartje Amsterdam tussen de mixers, blenders en koffiezetapparaten nergens zo'n doosje patronen te vinden. Waar staan ze dan? De medewerkster achter de kassa draait zich om en pakt een doosje van de plank. 'Sinds kort plaatsen we de gasampullen achter de toonbank, buiten het bereik van jongeren', vertelt ze. Zo worden ze in elk geval niet gejat. Woordvoerster van de Blokkerholding Sandra Maas geeft een andere verklaring: 'Met de patronen achter de kassa creëren we een drempel. Want hoewel we controleren aan wie we de patronen verkopen, kunnen we niets verbieden.'

Dat klopt. Op de lijst van de Opiumwet, de wet die bepaalt wat wel en niet als drugs beschouwd wordt, komt lachgas niet voor. Maar dat is eerder een pragmatische keuze. Lachgas - distikstofmonoxide - wordt ook voor andere doeleinden gebruikt. Zo dient het sporadisch als kortdurende pijnstiller in het ziekenhuis en bij de tandarts, in de auto- en motorsport wordt het als brandstof - 'nitro' - voor motoren gebruikt en in de voedingsindustrie als drijfgas - onder meer in slagroomspuitbussen. Lachgas kopen en gebruiken is dus niet illegaal, alleen de verkoop van lachgas in ballonnen is dat wel, wegens 'oneigenlijk gebruik'.

Valpartijen

Hoewel ze er in eerste instantie bang voor was, inhaleert Lisa (15) af en toe lachgas. 'Ik ben tegen blowen en alcohol. Als mijn vrienden roken of drinken, reageren ze amper nog op hun omgeving, niets boeit hen nog.' Ook als ze lachgas nemen, ziet Lisa dat haar vrienden zich gek gedragen. Hun ledematen worden krachteloos, ze zwalken op hun benen en ze lachen hysterisch. Maar de vrienden van Lisa verzekeren haar dat het veilig is, en leuk bovendien. Uiteindelijk doet ze mee.

Ze ademt in en uit, in en uit. De ballon krimpt en zwelt telkens weer. Langzaam wordt Lisa duizelig. De wereld om haar heen zoomt in en uit en alle geluiden verstommen. Niet stoppen, blijven doorgaan tot de ballon leeg is, zo is haar gezegd. Het wordt licht in haar hoofd en daar komt-ie, de onbeheersbare lachbui waaraan het gas zijn naam dankt. Een paar minuten lang gaan Lisa's schouders op en neer in een oncontroleerbaar gegrinnik. Met een lange zucht ademt ze uit en dan is de roes uitgewerkt.

De 22-jarige Zoë heeft, in tegenstelling tot Lisa, ook ervaring met andere drugs. Af en toe slikt ze een pilletje op een feestje of rookt ze een joint. 'Maar lachgas is toch de fijnste drug die ik ken', zegt ze. 'Ik zit even op een andere planeet en na een minuutje land ik weer op aarde. Als het langer zou duren, zou het irritant zijn. Dan zou ik roepen: zet me neer!' Is een jointje roken dan zo anders? 'Van wiet word ik sloom, met lachgas verandert alles om me heen. De muziek vervormt, ik hoor een soort gezoem in m'n oren en alles vervaagt.' Bovendien heeft het voor Zoë een belangrijk pluspunt: 'Ik raak niet in een slechte trip waar ik niet uit kan. Ik bepaal zelf hoeveel ik inadem en hoe ver weg van de aarde ik ga.'

Toch kan een bad trip - een angstig, nachtmerrieachtig gevoel - wel degelijk voorkomen bij het gebruik van lachgas. Drugsdeskundige Floor van Bakkum van Jellinek waarschuwt dat het goedje niet zo onschuldig is: 'Wie het gas inhaleert, kan verminderde toevoer van zuurstof naar de hersenen krijgen. Dat zorgt voor duizeligheid.' Andere eventuele gevolgen: misselijkheid, bewustzijnsverlies (en daarmee: valpartijen) en hoofdpijn na de lachkick. Op de lange termijn kan veelvuldig gebruik van lachgas neurologische schade opleveren, zegt Van Bakkum. 'Lachgas blokkeert bij geregeld gebruik ook de werking van de glutamaatreceptor in de hersenen, waardoor je concentratieproblemen krijgt en je geheugen achteruit gaat.'

Opruimactie

Sinds zijn vriendin hem voordeed hoe je lachgas gebruikt, neemt Jasper een paar keer per maand een ballonnetje met vrienden. 'Maar we zijn altijd voorzichtig', verzekert hij. 'Zo is er altijd iemand die nuchter blijft. Want je bent even van de wereld en hebt jezelf dan niet meer in de hand.' Door het duizelige gevoel is er kans dat je omvalt. Hilarisch voor de omstanders, pijnlijk voor de arme stakker. 'We doen het daarom nooit op schoolfeestjes, alleen bij een vriend thuis', zegt Jasper.

Niet overal zijn jongeren even voorzichtig. In de Utrechtse wijk Lombok bijvoorbeeld ziet wijkraadvoorzitter Fred Dekkers de zilveren cilinders waarin het gas verpakt zit steeds vaker op de stoep liggen. 'Feestvierders gooien die dingen gewoon op straat', zegt hij. Eind september organiseerden buurtbewoners nog een opruimactie. Resultaat? 6 kilo lege gaspatronen. Maar het milieu is niet Dekkers grootste zorg. Hij zegt: ''s Nachts rijden jongeren na feestjes onder invloed van lachgas door de smalle straten. En dat terwijl ze geen controle hebben over hun lichaam. Hartstikke onveilig.'

Toch is er volgens Youz, een adviesbureau op het gebied van drank en drugs voor jongeren, weinig commotie over het spul. 'Na een festival horen we wel eens mensen klagen over het afval. Verder krijgen we amper klachten binnen.' Daar heeft Dekkers wel een verklaring voor: 'Ouders weten gewoon niet waarmee hun kinderen bezig zijn.'

Jasper geeft dat toe. 'Ik heb mijn ouders niet verteld dat ik soms lachgas inhaleer. Dat zouden ze zeker niet goed vinden.' Bij Lisa thuis is dat anders. Daar staat de slagroomspuit gewoon op de kast. Haar ouders weten best dat hun dochter af en toe een ballonnetje vult, maar volgens Lisa maken ze zich geen zorgen. 'Het is toch niet gevaarlijk.'

Doorgaans gaat het goed, beaamt deskundige Van Bakkum. 'Lachgas is nauwelijks verslavend; wie ermee stopt, krijgt geen ontwenningsverschijnselen. En blijvende hersenschade treedt pas op als je langdurig dag in, dag uit lachgas gebruikt.'

Gelukkig zijn er maar weinig jongeren die het zo ver laten komen; de meesten nemen het af en toe. 'Ik doe het maar één of twee keer per maand', vertelt Lisa. 'Ik ken wel een paar meiden die het zowat elke dag deden, een maand lang.' Maar dat is voorbij. Ze zijn, zoals veel jongeren, alweer op zoek naar de volgende kick.

Meer over