MOSKOUSE SCHEMERING

DE KLAP van de aanslag op het flatgebouw aan de Kasjirskojeweg, die al bijna 120 slachtoffers heeft geëist, dreunt keihard na in de Russische hoofdstad....

Bewoners van flats maken afspraken om 's nachts beurtelings wacht te lopen, roepen de hulp in van gewapende bewakers, enz. Want, schrijft de krant Segodnia, 'het zou een illusie zijn te denken dat de politie of het ministerie van Binnenlandse Zaken jullie kunnen beschermen. Degenen die in leven zijn, kunnen alleen zelf zorgen, dat het ook zo blijft'.

De spontaan genomen stappen voor zelfverdediging hebben onder de gegeven omstandigheden iets rationeels en kunnen met een beetje geluk preventief werken.

Natuurlijk bestaat het risico dat de patrouillerende burgers zich uitleven op willekeurige Tsjetsjenen, Kaukasiërs of mensen die daar qua uiterlijk op lijken. De politie geeft op dit punt al lang het slechte voorbeeld en politici als de Moskouse burgemeester - en presidentskandidaat-in-spé - Loesjkov en premier Poetin doen niets om het gevaar van een algemene anti-Kaukasische hysterie tegen te gaan.

Integendeel, zowel Loesjkov als Poetin heeft zonder dat daarvoor nog sluitende bewijzen zijn de Tsjetsjenen aangewezen als de boosdoeners achter de jongste terreurgolf. Opgeschrikt door de wraakzuchtige klanken uit Moskou mobiliseert de betrekkelijk gematigde, maar machteloze Tsjetsjeense leider Masjadov zijn bevolking tegen een door hem verwacht nieuw Russisch offensief.

Zelfs als inderdaad radicale Tsjetsjeense rebellen achter de aanslagen zitten, is het dubieus of wraakacties in Dagestan en Tsjetsjenië en escalatie van de oorlog aldaar ook maar iets oplossen. Waarschijnlijk wordt Rusland dan opnieuw meegezogen in een uitzichtloze strijd, die alleen verliezers kent. Escalatie op de Kaukasus zou ook niet bijdragen aan het bedwingen van de terreur die Rusland teistert en het land verder dreigt te destabiliseren.

Rusland zou Rusland niet zijn, als over de schuld aan die terreur niet de meest fantastische complottheoriën de ronde zouden doen. Een van de meer gangbare is dat elementen uit de veiligheidsdienst er zelf achter zitten, in opdracht van de coterie rond Jeltsin, met de bedoeling de spanning zo op te voeren dat de noodtoestand kan worden uitgeroepen, de verkiezingen op de lange baan kunnen worden geschoven en de machthebbers in het zadel blijven. Of misschien alleen met het meer 'bescheiden' doel om Loesjkov, die het moet hebben van zijn staat van dienst in Moskou, in diskrediet te brengen en zo Poetins tot nu toe verwaarloosbare kansen op het presidentschap te vergroten.

Het klinkt wel erg vergezocht dat iemand uit de kring van de huidige machthebbers of het veiligheidsapparaat bereid zou zijn tot moord op eigen burgers terwille van politieke spelletjes. Maar dat zulke theorieën de ronde doen en veel Russen vragen zich af of er misschien iets inzit, is een veeg teken. Want het bewijst dat het vertrouwen in politici en autoriteiten tot het nulpunt is gedaald.

Voor dat cynisme is alle reden, gezien de Raspoetin-achtige toestanden in Jeltsins Kremlin. De overheid functioneert niet of nauwelijks, de economie is ingestort, belasting wordt niet geïnd, het geld dat er is, vloeit weg naar buitenlandse banken, kongsies van financiers en politici beheersen de meeste media, maffiosi gaan hun gang, zonder dat iemand hen een strobreed in de weg legt. Het enige wat nog ontbrak, waren anonieme terroristen die naar believen flatgebouwen opblazen.

In augustus 1991 gingen honderdduizenden Russen de straat op om hun pas verworven politieke rechten te verdedigen tegen communistische coupplegers. Voor het gevoel lijkt dat wel een eeuw geleden.

De schuchtere aanzet tot democratie is ontaard in een chaotisch machtsvacuüm, waarin lieden zonder verantwoordelijkheidsgevoel hun eigen spel spelen.

Is de afgrond tussen bevolking en politiek nog te overbruggen als er politici met schone handen en een toekomstvisie voor het voetlicht treden (maar waar zitten die?)? Zal de verbitterde bevolking zich laten inpalmen door een rattenvanger van hamelen die de knoet - of wraak op een boze buitenwereld - als wondermiddel aanbiedt?

Of gaat het voorlopig verder bergafwaarts langs het inmiddels vertrouwde pad? In de Moskouse schemering is het vandaag in meer dan één opzicht levensgevaarlijk.

Meer over