'Moderne sekteleider is het evenbeeld van oude toverpriester'

Leiders van religieuze bewegingen hebben veel met elkaar gemeen. Volgens godsdienstwetenschapper R. Ellwood is de gemiddelde, moderne sjamaan het evenbeeld van de oude toverpriester: werkelijkheid en uiterlijke schijn, wijsheid en dwaasheid lopen bij hen door elkaar heen....

ANP

ANP

AMSTERDAM

Ellwood, die verbonden is aan de universiteit van Zuid-Californië, zei dit zaterdag op de laatste dag van een internationaal sektecongres aan de Vrije Universiteit. Op grond van een analyse van religieuze groepen en sekten concludeerde hij dat de leiders ervan grofweg dezelfde loopbaan en eigenschappen vertonen.

Tijdens de kinderjaren vallen potentiële leiders vooral op door hun opmerkelijke krachten en hun soms buitengewone prestaties. Op een gegeven moment krijgen zij, vaak op wonderbaarlijke manier, een eerste roeping. Daarna volgt een breuk met het dagelijkse leven. De kandidaat-leiders reizen naar exotische oorden in vooral Azië en het Verre Oosten om speciale wijsheid te vergaren, aldus Ellwood.

Aan het daadwerkelijke leiderschap gaat een periode van afzondering en isolatie vooraf. Als voorbeeld noemde de wetenschapper Helena Blavatsky (1831-1891). Zij trok zich tijdelijk in Tibet terug en stichtte daarna samen met enkele anderen de Theosofische Gemeenschap. Ook L. Ron Hubbard, stichter van de Scientology Kerk, kende een periode van afzondering: hij had in het ziekenhuis van de marine een bijna-doodervaring. Daarna schreef hij zijn bestseller Dianetics, een boek over 'mentale gezondheid'.

Na de noodzakelijke vereenzaming presenteren de geestelijken zich aan de wereld door een eigen beweging op te richten, aldus Ellwood. Bovendien trekt de veelal charismatische stichter discipelen aan. De organisatie krijgt vervolgens onherroepelijk te maken met een vijandige omgeving.

Anti-sektenbestrijders maken de beweging zwart. Ellwood verwees expliciet naar de Scientology Kerk, die in veel landen en met name in Duitsland wordt bestreden. 'Maar uiteindelijk, als deze problemen voorbij zijn, vindt de verheerlijking van de stichter plaats.'

Vrijwel alle religieuze leiders lijken dan op de oude sjamaan, volgens Ellwood. 'Het zijn allen zeldzame individuen, en daarom zijn ze voor ons zo fascinerend.'

Ook de levensloop van Jezus Christus, Mohammed en Boeddha past in het model van Ellwood, zei hij.

Meer over